വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.87.1
गुहस्य वचनम् श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् ।
ध्यानम् जगाम तत्र एव यत्र तत् श्रुतम् अप्रियम् ॥ २.८७.१ ॥
ഗുഹന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭരതൻ അത്യന്തം അപ്രിയമായ ആ വാർത്ത കേട്ട് അവിടെത്തന്നെ അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിൽ മുഴുകി.
2.87.2
सुकुमारो महा सत्त्वः सिम्ह स्कन्धो महा भुजः ।
पुण्डरीक विशाल अक्षः तरुणः प्रिय दर्शनः ॥ २.८७.२ ॥
മൃദുലനും മഹാസത്ത്വനും സിംഹസമാനമായ തോളുകളും വലിയ ബാഹുക്കളും താമരപ്പൂപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുമുള്ള യുവാവും കാണാൻ പ്രിയനുമായവൻ.
2.87.3
प्रत्याश्वस्य मुहूर्तम् तु कालम् परम दुर्मनाः ।
पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः ॥ २.८७.३ ॥
അല്പനേരം സമാധാനം വീണ്ടെടുത്ത ഭരതൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, ഹൃദയത്തിൽ അങ്കുശം കൊണ്ട് കുത്തപ്പെട്ട ആനയെപ്പോലെ പെട്ടെന്ന് വീണു.
2.87.4
भरतम् मुर्च्छितम् द्रुष्ट्वा विवर्णवदनो गुहः ।
बभूव व्यथितस्तत्र भूमिकम्पे यथा द्रुमः ॥ २.८७.४ ॥
മൂർച്ഛിച്ചുവീണ ഭരതനെ കണ്ട് ഗുഹന്റെ മുഖം വിളറി; ഭൂകമ്പത്തിൽ മരം ഉലയുന്നതുപോലെ അവൻ വ്യസനിതനായി.
2.87.5
तद् अवस्थम् तु भरतम् शत्रुघ्नो अनन्तर स्थितः ।
परिष्वज्य रुरोद उच्चैर् विसम्ज्नः शोक कर्शितः ॥ २.८७.५ ॥
ആ അവസ്ഥയിലായ ഭരതനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത ശത്രുഘ്നൻ, അടുത്തുനിന്ന്, ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിതനായി, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
2.87.6
ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः ।
उपवास कृशा दीना भर्तृ व्यसन कर्शिताः ॥ २.८७.६ ॥
അപ്പോൾ ഭരതന്റെ എല്ലാ അമ്മമാരും അവിടെയെത്തി; ഉപവാസത്താൽ ക്ഷീണിതരും ദീനരും ഭർത്താവിന്റെ ദുരന്തത്താൽ വേദനിച്ചവരുമായി.
2.87.7
ताः च तम् पतितम् भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् ।
कौसल्या तु अनुसृत्य एनम् दुर्मनाः परिषस्वजे ॥ २.८७.७ ॥
നിലത്തു വീണുകിടന്ന അവനെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ അമ്മമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി; എന്നാൽ ദുഃഖിതമനസ്സോടെ കൗസല്യ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
2.87.8
वत्सला स्वम् यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी ।
परिपप्रच्छ भरतम् रुदन्ती शोक लालसा ॥ २.८७.८ ॥
പശു തന്റെ കിടാവിനെ ചേർത്തുപിടിക്കുന്നതുപോലെ, സ്നേഹമയിയായ ആ തപസ്വിനി ഭരതനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ദുഃഖാർത്തിയായി അവനോട് ചോദിച്ചു.
2.87.9
पुत्र व्याधिर् न ते कच्चित् शरीरम् परिबाधते ।
अद्य राज कुलस्य अस्य त्वद् अधीनम् हि जीवितम् ॥ २.८७.९ ॥
മകനേ, നിന്റെ ശരീരത്തെ ഏതെങ്കിലും രോഗം ബാധിക്കുന്നില്ലല്ലോ? ഇപ്പോൾ ഈ രാജകുലത്തിന്റെ ജീവിതം നിന്നിലാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്.
2.87.10
त्वाम् दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते ।
वृत्ते दशरथे राज्नि नाथ एकः त्वम् अद्य नः ॥ २.८७.१० ॥
മകനേ, നിന്നെ കണ്ടിട്ടാണ് ഞാൻ ജീവിക്കുന്നത്; രാമൻ സഹോദരനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷവും, ദശരഥ രാജാവ് മരിച്ച ശേഷവും; ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് രക്ഷകനായി നീ മാത്രമേയുള്ളൂ.
2.87.11
कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतम् ते किम्चिद् अप्रियम् ।
पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सह भार्ये वनम् गते ॥ २.८७.११ ॥
മകനേ, ലക്ഷ്മണനെക്കുറിച്ച് എന്തെങ്കിലും അപ്രിയവാർത്ത നീ കേട്ടിട്ടുണ്ടോ? ഒറ്റ പുത്രനുള്ള അമ്മയുടെ മകനും അവന്റെ ഭാര്യയും വനത്തിലേക്ക് പോയല്ലോ.
2.87.12
स मुहूर्तम् समाश्वस्य रुदन्न् एव महा यशाः ।
कौसल्याम् परिसान्त्व्य इदम् गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८७.१२ ॥
മഹായശസ്വിയായ ആ ഭരതൻ അല്പനേരം ആശ്വസിച്ച്, കരഞ്ഞുകൊണ്ടുതന്നെ കൗസല്യയെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ച ശേഷം ഗുഹനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.87.13
भ्राता मे क्व अवसद् रात्रिम् क्व सीता क्व च लक्ष्मणः ।
अस्वपत् शयने कस्मिन् किम् भुक्त्वा गुह शम्स मे ॥ २.८७.१३ ॥
എന്റെ സഹോദരൻ രാത്രി എവിടെ കഴിച്ചു? സീത എവിടെ, ലക്ഷ്മണൻ എവിടെ? ഏത് ശയ്യയിൽ ഉറങ്ങി? എന്ത് ഭക്ഷിച്ചു? ഗുഹാ, എന്നോട് പറയൂ.
2.87.14
सो अब्रवीद् भरतम् पृष्टो निषाद अधिपतिर् गुहः ।
यद् विधम् प्रतिपेदे च रामे प्रिय हिते अतिथौ ॥ २.८७.१४ ॥
ഭരതൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ നിഷാദാധിപതിയായ ഗുഹൻ മറുപടി പറഞ്ഞു — പ്രിയനും ഹിതനുമായ അതിഥി രാമനെ അദ്ദേഹം എങ്ങനെ സ്വീകരിച്ചുവോ, അതു പറഞ്ഞു.
2.87.15
अन्नम् उच्च अवचम् भक्ष्याः फलानि विविधानि च ।
रामाय अभ्यवहार अर्थम् बहु च उपहृतम् मया ॥ २.८७.१५ ॥
രാമന്റെ ഭക്ഷണത്തിനായി ഞാൻ ചോറും, നല്ലതും സാധാരണവുമായ പലതരം വിഭവങ്ങളും, പലവിധ പഴങ്ങളും ധാരാളമായി സമർപ്പിച്ചു.
2.87.16
तत् सर्वम् प्रत्यनुज्नासीद् रामः सत्य पराक्रमः ।
न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्र धर्मम् अनुस्मरन् ॥ २.८७.१६ ॥
സത്യപരാക്രമിയായ രാമൻ അതെല്ലാം അനുവദിച്ചില്ല. ക്ഷത്രിയധർമ്മം ഓർത്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അതു സ്വീകരിച്ചില്ല.
2.87.18
न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यम् सखे देयम् तु सर्वदा ।
लक्ष्मणेन समानीतम् पीत्वा वारि महा यशाः ।
औपवास्यम् तदा अकार्षीद् राघवः सह सीतया ॥ २.८७.१८ ॥
സുഹൃത്തേ, ഞങ്ങൾ ഒന്നും സ്വീകരിക്കരുത്; എപ്പോഴും കൊടുക്കണം. ലക്ഷ്മണൻ കൊണ്ടുവന്ന വെള്ളം കുടിച്ച് മഹായശസ്വിയായ രാഘവൻ സീതയോടൊപ്പം അന്ന് ഉപവസിച്ചു.
2.87.19
ततः तु जल शेषेण लक्ष्मणो अप्य् अकरोत् तदा ।
वाग् यताः ते त्रयः सम्ध्याम् उपासत समाहिताः ॥ २.८७.१९ ॥
പിന്നെ ശേഷിച്ച വെള്ളത്താൽ ലക്ഷ്മണനും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു. അപ്പോൾ മൂവരും വാക്ക് അടക്കി, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്തു.
2.87.20
सौमित्रिः तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरम् शुभम् ।
स्वयम् आनीय बर्हीम्षि क्षिप्रम् राघव कारणात् ॥ २.८७.२० ॥
പിന്നീട് സൗമിത്രി തന്നെ ദർഭപ്പുല്ലുകൾ കൊണ്ടുവന്ന് രാഘവന് വേണ്ടി വേഗത്തിൽ ഒരു നല്ല കിടക്ക ഒരുക്കി.
2.87.21
तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया ।
प्रक्षाल्य च तयोः पादौ अपचक्राम लक्ष्मणः ॥ २.८७.२१ ॥
രാമൻ സീതയോടൊപ്പം ആ നല്ല കിടക്കയിൽ കിടന്നു. ലക്ഷ്മണൻ അവരുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി അവിടെനിന്ന് മാറിപ്പോയി.
2.87.22
एतत् तद् इन्गुदी मूलम् इदम् एव च तत् तृणम् ।
यस्मिन् रामः च सीता च रात्रिम् ताम् शयितौ उभौ ॥ २.८७.२२ ॥
ഇതാണ് ആ ഇംഗുദി മരത്തിന്റെ വേര്; ഇതാണ് ആ പുല്ല്—രാമനും സീതയും ആ രാത്രി ഇതിന്മേൽ ഉറങ്ങിയിരുന്നു.
2.87.23
नियम्य पृष्ठे तु तल अन्गुलित्रवान् ।
शरैः सुपूर्णौ इषुधी परम् तपः ।
महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो ।
निशाम् अतिष्ठत् परितो अस्य केवलम् ॥ २.८७.२३ ॥
പുറത്ത് രണ്ട് ആവനാഴികൾ കെട്ടി, വിരൽത്തൊപ്പി അണിഞ്ഞ്, അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ വലിയ വില്ലിൽ ഞാൺ കയറ്റി, ലക്ഷ്മണൻ ആ രാത്രി മുഴുവൻ അവർക്ക് ചുറ്റും തനിച്ച് കാവൽ നിന്നു.
2.87.24
ततः तु अहम् च उत्तम बाण चापधृक् ।
स्थितो अभवम् तत्र स यत्र लक्ष्मणः ।
अतन्द्रिभिर् ज्नातिभिर् आत्त कार्मुकैर् ।
महा इन्द्र कल्पम् परिपालयमः तदा ॥ २.८७.२४ ॥
അപ്പോൾ ഞാനും ഉത്തമമായ അമ്പും വില്ലും ധരിച്ച് ലക്ഷ്മണൻ നിന്നിടത്ത് നിന്നു. ക്ഷീണമറിയാത്ത ബന്ധുക്കളോടും വില്ലേന്തിയ വീരന്മാരോടുമൊപ്പം ഞങ്ങൾ മഹേന്ദ്രനു തുല്യനായ അദ്ദേഹത്തെ അപ്പോൾ രക്ഷിച്ചു.