వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.87.1
गुहस्य वचनम् श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् ।
ध्यानम् जगाम तत्र एव यत्र तत् श्रुतम् अप्रियम् ॥ २.८७.१ ॥
గుహుని మాటలు విని భరతుడు ఎంతో అప్రియమైన ఆ విషయాన్ని విని, అక్కడే ఆ అప్రియ వార్తపై ధ్యానంలో మునిగిపోయాడు.
2.87.2
सुकुमारो महा सत्त्वः सिम्ह स्कन्धो महा भुजः ।
पुण्डरीक विशाल अक्षः तरुणः प्रिय दर्शनः ॥ २.८७.२ ॥
సుకుమారుడు, మహాసత్త్వుడు, సింహం వంటి భుజములు, పెద్ద చేతులు, పద్మం వంటి విశాల నేత్రాలు కలవాడు, యువకుడు, చూడ ఇష్టమైనవాడు.
2.87.3
प्रत्याश्वस्य मुहूर्तम् तु कालम् परम दुर्मनाः ।
पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः ॥ २.८७.३ ॥
క్షణకాలం తేరుకున్న భరతుడు, మిక్కిలి దుఃఖితుడై, హృదయంలో అంకుశంతో పొడవబడిన ఏనుగులా అకస్మాత్తుగా కూలిపోయాడు.
2.87.4
भरतम् मुर्च्छितम् द्रुष्ट्वा विवर्णवदनो गुहः ।
बभूव व्यथितस्तत्र भूमिकम्पे यथा द्रुमः ॥ २.८७.४ ॥
మూర్ఛపోయిన భరతుని చూసి గుహుని ముఖం వివర్ణమైంది; భూకంపంలో చెట్టులా అతడు వేదనకు గురయ్యాడు.
2.87.5
तद् अवस्थम् तु भरतम् शत्रुघ्नो अनन्तर स्थितः ।
परिष्वज्य रुरोद उच्चैर् विसम्ज्नः शोक कर्शितः ॥ २.८७.५ ॥
ఆ స్థితిలో ఉన్న భరతుని దగ్గర నిలిచిన శత్రుఘ్నుడు, అతనిని కౌగిలించుకొని, శోకంతో కృశించి, స్పృహ కోల్పోయినవానిలా బిగ్గరగా ఏడ్చాడు.
2.87.6
ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः ।
उपवास कृशा दीना भर्तृ व्यसन कर्शिताः ॥ २.८७.६ ॥
అప్పుడు భరతుని తల్లులందరూ అక్కడికి చేరుకున్నారు; ఉపవాసంతో కృశించి, దీనులై, భర్త విపత్తుతో వేదనచెందినవారై.
2.87.7
ताः च तम् पतितम् भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् ।
कौसल्या तु अनुसृत्य एनम् दुर्मनाः परिषस्वजे ॥ २.८७.७ ॥
నేలపై పడి ఉన్న అతనిని ఏడుస్తున్న ఆ తల్లులు చుట్టుముట్టారు; కానీ దుఃఖిత హృదయంతో కౌసల్య ముందుకు వచ్చి అతనిని కౌగిలించుకుంది.
2.87.8
वत्सला स्वम् यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी ।
परिपप्रच्छ भरतम् रुदन्ती शोक लालसा ॥ २.८७.८ ॥
ఆవు తన దూడను ప్రేమతో హత్తుకున్నట్లు, ఆ వాత్సల్యమూర్తి తపస్విని భరతుడిని కౌగిలించుకుని, ఏడుస్తూ, శోకంతో ఆతురతగా అతనిని అడిగింది.
2.87.9
पुत्र व्याधिर् न ते कच्चित् शरीरम् परिबाधते ।
अद्य राज कुलस्य अस्य त्वद् अधीनम् हि जीवितम् ॥ २.८७.९ ॥
కుమారా, నీ శరీరాన్ని ఏ వ్యాధీ బాధించడం లేదు కదా? ఈ రాజవంశపు జీవితం ఇప్పుడు నీపైనే ఆధారపడి ఉంది.
2.87.10
त्वाम् दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते ।
वृत्ते दशरथे राज्नि नाथ एकः त्वम् अद्य नः ॥ २.८७.१० ॥
కుమారా, నిన్ను చూడటం వల్లనే నేను జీవించి ఉన్నాను; రాముడు తన సోదరునితో వనానికి వెళ్ళిపోయాడు, మహారాజు దశరథుడు కాలధర్మం చెందాడు; ఇప్పుడు మాకు రక్షకుడివి నువ్వు ఒక్కడివే.
2.87.11
कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतम् ते किम्चिद् अप्रियम् ।
पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सह भार्ये वनम् गते ॥ २.८७.११ ॥
కుమారా, లక్ష్మణుని గురించి ఏదైనా అప్రియమైన వార్త నువ్వు విన్నావా? ఒకే కొడుకున్న తల్లి కుమారుడు, అతని భార్య కలిసి వనానికి వెళ్ళారు కదా.
2.87.12
स मुहूर्तम् समाश्वस्य रुदन्न् एव महा यशाः ।
कौसल्याम् परिसान्त्व्य इदम् गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८७.१२ ॥
మహాయశస్వి అయిన ఆ భరతుడు కొద్దిసేపు తేరుకుని, ఏడుస్తూనే కౌసల్యను ఓదార్చి, గుహునితో ఈ మాటలు పలికాడు.
2.87.13
भ्राता मे क्व अवसद् रात्रिम् क्व सीता क्व च लक्ष्मणः ।
अस्वपत् शयने कस्मिन् किम् भुक्त्वा गुह शम्स मे ॥ २.८७.१३ ॥
నా సోదరుడు రాత్రి ఎక్కడ గడిపాడు? సీత ఎక్కడ, లక్ష్మణుడు ఎక్కడ? ఏ పడకపై నిద్రించారు? ఏమి తిని? గుహా, నాకు చెప్పు.
2.87.14
सो अब्रवीद् भरतम् पृष्टो निषाद अधिपतिर् गुहः ।
यद् विधम् प्रतिपेदे च रामे प्रिय हिते अतिथौ ॥ २.८७.१४ ॥
భరతుడు అడుగగా నిషాదాధిపతి గుహుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు — ప్రియుడు, హితుడు అయిన అతిథి రాముని ఎలా స్వీకరించాడో, అలాగే చెప్పాడు.
2.87.15
अन्नम् उच्च अवचम् भक्ष्याः फलानि विविधानि च ।
रामाय अभ्यवहार अर्थम् बहु च उपहृतम् मया ॥ २.८७.१५ ॥
రాముని భోజనం కోసం నేను అన్నం, రకరకాల ఉత్తమ మరియు సాధారణ పదార్థాలు, వివిధ రకాల పండ్లు అధికంగా సమర్పించాను.
2.87.16
तत् सर्वम् प्रत्यनुज्नासीद् रामः सत्य पराक्रमः ।
न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्र धर्मम् अनुस्मरन् ॥ २.८७.१६ ॥
సత్య పరాక్రముడైన రాముడు అవన్నీ అంగీకరించలేదు. క్షత్రియ ధర్మాన్ని స్మరిస్తూ అతడు వాటిని స్వీకరించలేదు.
2.87.18
न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यम् सखे देयम् तु सर्वदा ।
लक्ष्मणेन समानीतम् पीत्वा वारि महा यशाः ।
औपवास्यम् तदा अकार्षीद् राघवः सह सीतया ॥ २.८७.१८ ॥
మిత్రమా, మేము స్వీకరించకూడదు, ఎల్లప్పుడూ ఇవ్వాలి. లక్ష్మణుడు తెచ్చిన నీరు తాగి, మహాయశస్వి రాఘవుడు సీతతో కలిసి అప్పుడు ఉపవాసం చేశాడు.
2.87.19
ततः तु जल शेषेण लक्ष्मणो अप्य् अकरोत् तदा ।
वाग् यताः ते त्रयः सम्ध्याम् उपासत समाहिताः ॥ २.८७.१९ ॥
తర్వాత మిగిలిన నీటితో లక్ష్మణుడు కూడా అలాగే చేశాడు. అప్పుడు ముగ్గురూ మౌనంగా, ఏకాగ్రంగా సంధ్యోపాసన చేశారు.
2.87.20
सौमित्रिः तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरम् शुभम् ।
स्वयम् आनीय बर्हीम्षि क्षिप्रम् राघव कारणात् ॥ २.८७.२० ॥
తరువాత సౌమిత్రి స్వయంగా దర్భలు తెచ్చి, రాఘవుని కోసం త్వరగా ఒక మంచి పరుపును సిద్ధం చేశాడు.
2.87.21
तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया ।
प्रक्षाल्य च तयोः पादौ अपचक्राम लक्ष्मणः ॥ २.८७.२१ ॥
రాముడు సీతతో కలిసి ఆ మంచి పరుపుపై పడుకున్నాడు. లక్ష్మణుడు వారి పాదాలను కడిగి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
2.87.22
एतत् तद् इन्गुदी मूलम् इदम् एव च तत् तृणम् ।
यस्मिन् रामः च सीता च रात्रिम् ताम् शयितौ उभौ ॥ २.८७.२२ ॥
ఇదే ఆ ఇంగుది చెట్టు వేరు; ఇదే ఆ గడ్డి—రాముడు, సీత ఇద్దరూ ఆ రాత్రి దీనిపై పడుకున్నారు.
2.87.23
नियम्य पृष्ठे तु तल अन्गुलित्रवान् ।
शरैः सुपूर्णौ इषुधी परम् तपः ।
महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो ।
निशाम् अतिष्ठत् परितो अस्य केवलम् ॥ २.८७.२३ ॥
వీపుపై రెండు అమ్ములపొదులను కట్టుకొని, వేలికవచం ధరించి, బాణాలతో నిండిన పెద్ద ధనుస్సుకు అల్లెత్రాడు ఎక్కించి, లక్ష్మణుడు ఒంటరిగా ఆ రాత్రంతా వారి చుట్టూ కాపలా కాశాడు.
2.87.24
ततः तु अहम् च उत्तम बाण चापधृक् ।
स्थितो अभवम् तत्र स यत्र लक्ष्मणः ।
अतन्द्रिभिर् ज्नातिभिर् आत्त कार्मुकैर् ।
महा इन्द्र कल्पम् परिपालयमः तदा ॥ २.८७.२४ ॥
అప్పుడు నేను కూడా శ్రేష్ఠమైన బాణాలు, ధనుస్సు పట్టుకొని లక్ష్మణుడు నిలిచిన చోట నిలిచాను. అలసట లేని బంధువులు, విల్లు ధరించిన వీరులతో కలిసి, మహేంద్రునిలా ఉన్న వారిని మేము అప్పుడు రక్షిస్తూ ఉన్నాము.