ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.87.1
गुहस्य वचनम् श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् ।
ध्यानम् जगाम तत्र एव यत्र तत् श्रुतम् अप्रियम् ॥ २.८७.१ ॥
ਗੁਹ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਬਹੁਤ ਅਪ੍ਰਿਯ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਅਪ੍ਰਿਯ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
2.87.2
सुकुमारो महा सत्त्वः सिम्ह स्कन्धो महा भुजः ।
पुण्डरीक विशाल अक्षः तरुणः प्रिय दर्शनः ॥ २.८७.२ ॥
ਕੋਮਲ, ਮਹਾਸੱਤਵ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ।
2.87.3
प्रत्याश्वस्य मुहूर्तम् तु कालम् परम दुर्मनाः ।
पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः ॥ २.८७.३ ॥
ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਸੰਭਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਭਰਤ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹਾਥੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
2.87.4
भरतम् मुर्च्छितम् द्रुष्ट्वा विवर्णवदनो गुहः ।
बभूव व्यथितस्तत्र भूमिकम्पे यथा द्रुमः ॥ २.८७.४ ॥
ਬੇਹੋਸ਼ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਹ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ; ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
2.87.5
तद् अवस्थम् तु भरतम् शत्रुघ्नो अनन्तर स्थितः ।
परिष्वज्य रुरोद उच्चैर् विसम्ज्नः शोक कर्शितः ॥ २.८७.५ ॥
ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗਾ।
2.87.6
ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः ।
उपवास कृशा दीना भर्तृ व्यसन कर्शिताः ॥ २.८७.६ ॥
ਤਦ ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ; ਵਰਤ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੁਖੀ, ਪਤੀ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
2.87.7
ताः च तम् पतितम् भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् ।
कौसल्या तु अनुसृत्य एनम् दुर्मनाः परिषस्वजे ॥ २.८७.७ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਪਰ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ।
2.87.8
वत्सला स्वम् यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी ।
परिपप्रच्छ भरतम् रुदन्ती शोक लालसा ॥ २.८७.८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਾਤਸਲਿਆਮਈ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਰੋਂਦਿਆਂ, ਸੋਗ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
2.87.9
पुत्र व्याधिर् न ते कच्चित् शरीरम् परिबाधते ।
अद्य राज कुलस्य अस्य त्वद् अधीनम् हि जीवितम् ॥ २.८७.९ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ? ਹੁਣ ਇਸ ਰਾਜ-ਕੁਲ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
2.87.10
त्वाम् दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते ।
वृत्ते दशरथे राज्नि नाथ एकः त्वम् अद्य नः ॥ २.८७.१० ॥
ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਜੀਅ ਰਹੀ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਬਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
2.87.11
कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतम् ते किम्चिद् अप्रियम् ।
पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सह भार्ये वनम् गते ॥ २.८७.११ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਣਚਾਹੀ ਖ਼ਬਰ ਤੂੰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਇੱਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
2.87.12
स मुहूर्तम् समाश्वस्य रुदन्न् एव महा यशाः ।
कौसल्याम् परिसान्त्व्य इदम् गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८७.१२ ॥
ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਭਰਤ ਕੁਝ ਪਲ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਰੋਂਦਿਆਂ ਹੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ ਗੁਹ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
2.87.13
भ्राता मे क्व अवसद् रात्रिम् क्व सीता क्व च लक्ष्मणः ।
अस्वपत् शयने कस्मिन् किम् भुक्त्वा गुह शम्स मे ॥ २.८७.१३ ॥
ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਰਾਤ ਕਿੱਥੇ ਬਿਤਾਈ? ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ? ਕਿਸ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਸੌਂਏ? ਕੀ ਖਾ ਕੇ? ਹੇ ਗੁਹ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
2.87.14
सो अब्रवीद् भरतम् पृष्टो निषाद अधिपतिर् गुहः ।
यद् विधम् प्रतिपेदे च रामे प्रिय हिते अतिथौ ॥ २.८७.१४ ॥
ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਹ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੱਸਿਆ।
2.87.15
अन्नम् उच्च अवचम् भक्ष्याः फलानि विविधानि च ।
रामाय अभ्यवहार अर्थम् बहु च उपहृतम् मया ॥ २.८७.१५ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਮੈਂ ਚੌਲ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
2.87.16
तत् सर्वम् प्रत्यनुज्नासीद् रामः सत्य पराक्रमः ।
न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्र धर्मम् अनुस्मरन् ॥ २.८७.१६ ॥
ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾ ਕੀਤਾ।
2.87.18
न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यम् सखे देयम् तु सर्वदा ।
लक्ष्मणेन समानीतम् पीत्वा वारि महा यशाः ।
औपवास्यम् तदा अकार्षीद् राघवः सह सीतया ॥ २.८७.१८ ॥
ਮਿੱਤਰਾ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਲਿਆਂਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੀਤਾ ਸਹਿਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ।
2.87.19
ततः तु जल शेषेण लक्ष्मणो अप्य् अकरोत् तदा ।
वाग् यताः ते त्रयः सम्ध्याम् उपासत समाहिताः ॥ २.८७.१९ ॥
ਫਿਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਜਲ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਤਿੰਨੇ ਮੌਨ ਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
2.87.20
सौमित्रिः तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरम् शुभम् ।
स्वयम् आनीय बर्हीम्षि क्षिप्रम् राघव कारणात् ॥ २.८७.२० ॥
ਫਿਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪ ਕੁਸ਼ਾ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਘਵ ਲਈ ਝਟਪਟ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਬਿਸਤਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
2.87.21
तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया ।
प्रक्षाल्य च तयोः पादौ अपचक्राम लक्ष्मणः ॥ २.८७.२१ ॥
ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ।
2.87.22
एतत् तद् इन्गुदी मूलम् इदम् एव च तत् तृणम् ।
यस्मिन् रामः च सीता च रात्रिम् ताम् शयितौ उभौ ॥ २.८७.२२ ॥
ਇਹੀ ਉਹ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਘਾਹ—ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਰਾਤ ਸੁੱਤੇ ਸਨ।
2.87.23
नियम्य पृष्ठे तु तल अन्गुलित्रवान् ।
शरैः सुपूर्णौ इषुधी परम् तपः ।
महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो ।
निशाम् अतिष्ठत् परितो अस्य केवलम् ॥ २.८७.२३ ॥
ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਦੋ ਤਰਕਸ਼ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਂਗਲਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਪਾ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਇਕੱਲਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ।
2.87.24
ततः तु अहम् च उत्तम बाण चापधृक् ।
स्थितो अभवम् तत्र स यत्र लक्ष्मणः ।
अतन्द्रिभिर् ज्नातिभिर् आत्त कार्मुकैर् ।
महा इन्द्र कल्पम् परिपालयमः तदा ॥ २.८७.२४ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਤੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਨ। ਅਣਥੱਕ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਿੰਦਰ ਵਰਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ।