વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.89.1
व्युष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः ।
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ २.८९.१ ॥
તે રાઘવ ભરતે ગંગાકિનારે જ રાત વિતાવી, વહેલી સવારે ઊઠીને શત્રુઘ્નને આ કહ્યું.
2.89.2
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ २.८९.२ ॥
શત્રુઘ્ન, ઊઠ, કેમ સૂતો છે? નિષાદાધિપતિ ગુહને જલદી લાવ; તારું કલ્યાણ થાઓ; તે સેનાને પાર ઉતારશે.
2.89.3
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवार्य्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्रा शत्रुघ्नोपि प्रचोदितः ॥ २.८९.३ ॥
હું જાગું છું, સૂતો નથી; એ આર્ય (રામ)નું ચિંતન કરતો. ભાઈથી પ્રેરાઈને શત્રુઘ્ને પણ આમ કહ્યું.
2.89.4
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ २.८९.४ ॥
યોગ્ય સમયે ગુહ હાથ જોડીને આવ્યો અને ભરતને કહ્યું.
2.89.5
कच्चित्सुखं नदीतीरे ऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सहसैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ २.८९.५ ॥
હે કાકુત્સ્થ, નદીકિનારે તેં સુખપૂર્વક રાત વિતાવી? તારી સેના સહિત બધા કુશળ છે ને?
2.89.6
गुहस्य तत्तु वचनं श्रुत्वा स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतो ऽपीदमब्रवीत् ॥ २.८९.६ ॥
ગુહનું સ્નેહથી કહેલું તે વચન સાંભળીને, રામને અનુસરનાર ભરતે પણ આમ કહ્યું.
2.89.7
सुखा नः शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशाः सन्तारयन्तु नः ॥ २.८९.७ ॥
હે રાજન, રાત અમારા માટે સુખદ રહી, અને અમે તમારા દ્વારા સન્માનિત થયા. હવે દાશો ઘણી નૌકાઓ વડે અમને ગંગા પાર કરાવે.
2.89.8
ततो गुहः संत्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रतिप्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ २.८९.८ ॥
ત્યારે ગુહે ભરતની આજ્ઞા સાંભળીને ઝડપથી નગરમાં પાછા જઈને પોતાના સગાંઓને કહ્યું.
2.89.9
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वः सदा ।
नावः समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ २.८९.९ ॥
ઊઠો, જાગો! તમારું સદા કલ્યાણ થાઓ. નૌકાઓ ખેંચીને તૈયાર કરો; અમે સૈન્યને પાર કરાવીશું.
2.89.10
ते तथोक्ताः समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्च नावां शतान्याशु समानिन्युः समन्ततः ॥ २.८९.१० ॥
રાજાની આજ્ઞાથી એ પ્રમાણે કહેવાયેલા તેઓ ઝડપથી ઊઠ્યા અને તરત ચારે બાજુથી પાંચસો નૌકાઓ લાવ્યા.
2.89.11
अन्याः स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वराः ।
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवाताः सुसंहताः ॥ २.८९.११ ॥
બીજી નૌકાઓ સ્વસ્તિક ચિહ્નથી ઓળખાતી હતી; મોટી ઘંટડીઓ ધરાવતી, શ્રેષ્ઠ, ધ્વજાઓથી શોભતી, પવન-પાલ જોડેલી અને મજબૂત બાંધેલી.
2.89.12
ततः स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ।
तामारुरोह भरतः शत्रुघ्नश्च महाबलः ॥ २.८९.१२ ॥
ત્યારે ગુહ સ્વસ્તિક ચિહ્નથી ઓળખાતી, ફિક્કા ઊનના ધાબળાથી ઢંકાયેલી, આનંદના અવાજવાળી, મંગલમય એવી નૌકા લાવ્યો. તેના પર ભરત અને મહાબળવાન શત્રુઘ્ન ચઢ્યા.
2.89.13
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ।
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तथैव शकटापणाः ॥ २.८९.१३ ॥
કૌસલ્યા અને સુમિત્રા, રાજાની અન્ય સ્ત્રીઓ, પુરોહિત; તેમની પહેલાં ગુરુઓ અને બ્રાહ્મણો; પછી રાજપરિવારની પત્નીઓ, ગાડાવાળા અને વેપારીઓ.
2.89.14
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ २.८९.१४ ॥
નિવાસસ્થાનોમાં આગ સળગાવનારા, તીર્થમાં સ્નાન કરનારા અને સામાન ઉપાડનારાઓનો કોલાહલ સ્વર્ગને સ્પર્શ્યો.
2.89.15
पताकिन्यस्तु ता नावः स्वयं दाशैरधिष्ठिताः ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ २.८९.१५ ॥
ધજાઓથી શણગારેલી તે નાવડીઓ, ખલાસીઓ જાતે ચલાવતા, લોકોને વહન કરીને ત્યારે ઝડપથી આવી પહોંચી.
2.89.16
नारीणामभिपूर्णास्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ २.८९.१६ ॥
કેટલીક નાવડીઓ સ્ત્રીઓથી ભરેલી હતી, કેટલીક ઘોડાઓથી; કેટલીક અહીં મૂલ્યવાન વાહનો અને બળદ વહન કરતી હતી.
2.89.17
ताः स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ २.८९.१७ ॥
તે નાવડીઓ સામે પારના કિનારે જઈને લોકોને ઉતારી પાછી ફરી; ખલાસીઓના સગાઓ રંગબેરંગી વાંસના તરાપા બનાવી રહ્યા હતા.
2.89.18
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः ।
तरन्तः स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ २.८९.१८ ॥
વિજયપતાકાઓવાળા હાથીઓ, મહાવતોથી પ્રેરાઈને નદી ઓળંગતા, ધ્વજાસહિત પર્વતોની જેમ ઝળહળતા હતા.
2.89.19
नावश्चारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरुस्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्ये तेरुश्च बाहुभिः ॥ २.८९.१९ ॥
કેટલાક હોડીઓમાં ચઢ્યા, બીજા તરાપાઓથી પાર ઊતર્યા. કેટલાક ઘડાઓના સહારે પાર થયા અને કેટલાક હાથોથી તરીને પાર ગયા.
2.89.20
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गा दाशैः सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्त्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ २.८९.२० ॥
સેનાઓથી ભરેલી એ પવિત્ર ગંગાને નાવિકોએ પોતે પાર કરાવી. મૈત્ર મુહૂર્તે તેઓ ઉત્તમ પ્રયાગ વન તરફ ગયા.
2.89.21
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य्यमृत्विग्वृतः सन् भरतः प्रतस्थे ॥ २.८९.२१ ॥
મહાત્મા ભરતે સેનાને આશ્વાસન આપીને અને યથાયોગ્ય છાવણી નાખીને, ઋષિશ્રેષ્ઠ ભરદ્વાજના દર્શન માટે ઋત્વિજો સાથે પ્રયાણ કર્યું.
2.89.22
स ब्राह्मणस्याश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ २.८९.२२ ॥
દેવોના પુરોહિત એવા મહાત્મા બ્રાહ્મણના આશ્રમે પહોંચીને તેણે સુંદર પર્ણકુટીરો ધરાવતા વૃક્ષસમૂહ અને વિપ્રશ્રેષ્ઠનું રમણીય મહાવન જોયું.