वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.89.1
व्युष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः ।
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ २.८९.१ ॥
त्या राघव भरताने गंगेच्या तीरीच रात्र काढली आणि पहाटे उठून शत्रुघ्नाला हे म्हटले.
2.89.2
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ २.८९.२ ॥
शत्रुघ्ना, ऊठ, का झोपला आहेस? निषादाधिपती गुहाला लवकर आण; तुझे कल्याण असो; तो सेनेला पलीकडे नेईल.
2.89.3
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवार्य्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्रा शत्रुघ्नोपि प्रचोदितः ॥ २.८९.३ ॥
मी जागा आहे, झोपत नाही; त्या आर्यांचा (रामाचा) विचार करत. भावाने प्रेरित होऊन शत्रुघ्नानेही असेच म्हटले.
2.89.4
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ २.८९.४ ॥
योग्य वेळी गुह हात जोडून येऊन भरताला म्हणाला.
2.89.5
कच्चित्सुखं नदीतीरे ऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सहसैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ २.८९.५ ॥
हे काकुत्स्था, नदीकिनारी तू सुखाने रात्र काढलीस ना? तुझ्या सेनेसह सर्वजण कुशल आहेत ना?
2.89.6
गुहस्य तत्तु वचनं श्रुत्वा स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतो ऽपीदमब्रवीत् ॥ २.८९.६ ॥
गुहाचे ते स्नेहाने बोललेले वचन ऐकून रामाच्या आज्ञेत वागणारा भरतही असे म्हणाला.
2.89.7
सुखा नः शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशाः सन्तारयन्तु नः ॥ २.८९.७ ॥
हे राजा, रात्र आमच्यासाठी सुखात गेली आणि तुमच्याकडून आमचा सन्मान झाला. आता दाशांनी पुष्कळ नौकांनी आम्हाला गंगा पार करवावी.
2.89.8
ततो गुहः संत्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रतिप्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ २.८९.८ ॥
तेव्हा गुहाने भरताची आज्ञा ऐकली, घाईने नगरात परत जाऊन आपल्या नातेवाईकांना सांगितले.
2.89.9
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वः सदा ।
नावः समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ २.८९.९ ॥
उठा, जागे व्हा! तुमचे सदैव कल्याण असो. नौका ओढून सज्ज करा; आम्ही सैन्याला पार करू.
2.89.10
ते तथोक्ताः समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्च नावां शतान्याशु समानिन्युः समन्ततः ॥ २.८९.१० ॥
राजाच्या आज्ञेनुसार असे सांगितल्यावर ते घाईने उठले आणि लगेच चारही बाजूंनी पाचशे नौका घेऊन आले.
2.89.11
अन्याः स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वराः ।
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवाताः सुसंहताः ॥ २.८९.११ ॥
इतर नौका स्वस्तिक चिन्हाने ओळखता येत होत्या; मोठ्या घंटा धारण केलेल्या, उत्तम, पताकांनी शोभणाऱ्या, वाऱ्याचे पाल लावलेल्या आणि घट्ट बांधलेल्या.
2.89.12
ततः स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ।
तामारुरोह भरतः शत्रुघ्नश्च महाबलः ॥ २.८९.१२ ॥
तेव्हा गुहाने स्वस्तिक चिन्हाने ओळखता येणारी, फिकट लोकरी घोंगड्यांनी झाकलेली, आनंदध्वनीने भरलेली, मंगलमय अशी नौका आणली. तिच्यावर भरत आणि महाबली शत्रुघ्न चढले.
2.89.13
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ।
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तथैव शकटापणाः ॥ २.८९.१३ ॥
कौसल्या आणि सुमित्रा, राजाच्या इतर स्त्रिया, पुरोहित; त्यांच्या आधी गुरू आणि ब्राह्मण; नंतर राजपरिवारातील पत्न्या, गाडीवाले आणि व्यापारी.
2.89.14
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ २.८९.१४ ॥
निवासात आग पेटवणाऱ्यांचा, तीर्थावर स्नान करणाऱ्यांचा आणि सामान उचलणाऱ्यांचा कोलाहल स्वर्गाला भिडला.
2.89.15
पताकिन्यस्तु ता नावः स्वयं दाशैरधिष्ठिताः ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ २.८९.१५ ॥
पताकांनी सजवलेल्या त्या नौका, स्वतः दाशांनी चालवलेल्या, लोकांना वाहून नेत तेव्हा वेगाने येऊन पोहोचल्या.
2.89.16
नारीणामभिपूर्णास्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ २.८९.१६ ॥
काही नौका स्त्रियांनी भरलेल्या होत्या, काही घोड्यांनी; काही येथे मौल्यवान वाहने व बैल वाहून नेत होत्या.
2.89.17
ताः स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ २.८९.१७ ॥
त्या नौका दूरच्या किनाऱ्यावर जाऊन लोकांना उतरवून परतल्या; दाशांचे नातेवाईक विचित्र बांबूचे तराफे तयार करू लागले.
2.89.18
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः ।
तरन्तः स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ २.८९.१८ ॥
विजयपताकांनी युक्त हत्ती, महावतांनी प्रेरित होऊन नदी ओलांडताना, ध्वजांसह पर्वतांसारखे चमकत होते.
2.89.19
नावश्चारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरुस्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्ये तेरुश्च बाहुभिः ॥ २.८९.१९ ॥
काहीजण नौकांमध्ये चढले, इतर काहीजण तराफ्यांनी पार झाले. काहीजण घागरींच्या साहाय्याने पार झाले आणि काहीजण बाहूंच्या बळावर पोहत पार झाले.
2.89.20
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गा दाशैः सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्त्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ २.८९.२० ॥
सैन्यांनी भरलेल्या त्या पवित्र गंगेला नावाड्यांनी स्वतः पार करवले. मैत्र मुहूर्तावर ते उत्तम प्रयाग वनाकडे गेले.
2.89.21
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य्यमृत्विग्वृतः सन् भरतः प्रतस्थे ॥ २.८९.२१ ॥
महात्मा भरताने सैन्याला धीर देऊन आणि त्याची यथोचित व्यवस्था लावून, ऋषिश्रेष्ठ भरद्वाजांच्या दर्शनासाठी ऋत्विजांसह प्रस्थान केले.
2.89.22
स ब्राह्मणस्याश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ २.८९.२२ ॥
देवांचे पुरोहित असलेल्या त्या महात्म्या ब्राह्मणाच्या आश्रमात पोहोचून त्याने सुंदर पर्णकुटींनी युक्त वृक्षसमूह आणि विप्रश्रेष्ठाचे रमणीय महावन पाहिले.