वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.95.1
अथ शैलाद्विनिष्क्रम्य मैथिलीं कोसलेश्वरः ।
अदर्शयच्छुभजलां रम्यां मन्दाकिनीं नदीम् ॥ २.९५.१ ॥
नंतर पर्वतावरून उतरून कोसलेश्वर (राम) यांनी मैथिलीला शुभ जल असलेली रमणीय मंदाकिनी नदी दाखवली.
2.95.2
अब्रवीच्च वरारोहां चारुचन्द्रनिभाननाम् ।
विदेहराजस्य सुतां रामो राजीवलोचनः ॥ २.९५.२ ॥
कमलनेत्र राम सुंदर चंद्रासारख्या मुखाच्या, विदेहराजाच्या कन्येला म्हणाले.
2.95.3
विचित्रपुलिनां रम्यां हंससारससेविताम् ।
कमलैरुपसम्पन्नां पश्य मन्दाकिनीं नदीम् ॥ २.९५.३ ॥
विचित्र वाळूचे तट असलेली, हंस व सारसांनी सेवित, कमळांनी भरलेली ही रमणीय मंदाकिनी नदी पाहा.
2.95.4
नानाविधैस्तीररुहैर्वृतां पुष्पफलद्रुमैः ।
राजन्तीं राजराजस्य नलिनीमिव सर्वतः ॥ २.९५.४ ॥
विविध प्रकारच्या तीरवृक्षांनी आणि फुलाफळांच्या झाडांनी वेढलेली, सर्वत्र राजराजाच्या (कुबेराच्या) कमलसरोवराप्रमाणे शोभणारी.
2.95.5
मृगयूथनिपीतानि कलुषाम्भांसि साम्प्रतम् ।
तीर्थानि रमणीयानि रतिं सञ्जनयन्ति मे ॥ २.९५.५ ॥
आता मृगांच्या कळपांनी प्यायलेले गढूळ पाणी असलेले हे रमणीय तीर्थ माझ्या मनात आनंद निर्माण करत आहेत.
2.95.6
जटाजिनधराः काले वल्कलोत्तरवाससः ।
ऋषयस्त्ववगाहन्ते नदीं मन्दाकिनीं प्रिये ॥ २.९५.६ ॥
प्रिये, जटा व मृगाजिन धारण केलेले, वर वल्कलवस्त्र नेसलेले ऋषी योग्य वेळी मंदाकिनी नदीत स्नान करतात.
2.95.7
आदित्यमुपतिष्ठन्ते नियमादूर्द्ध्वबाहवः ।
एते परे विशालाक्षि मुनयः संशितव्रताः ॥ २.९५.७ ॥
हे विशाल नेत्रांच्या सुंदरी, कठोर व्रते पाळणारे हे इतर मुनी नियमानुसार बाहू वर करून सूर्याची उपासना करीत आहेत.
2.95.8
मारुतोद्धूतशिखरैः प्रनृत्त इव पर्वतः ।
पादपैः पत्ऺत्रपुष्पाणि सृजद्भिरभितो नदीम् ॥ २.९५.८ ॥
वाऱ्याने हलणाऱ्या शिखरांनी पर्वत जणू नाचत आहे; वृक्ष नदीभोवती पाने व फुले उधळत आहेत.
2.95.9
क्वचिन्मणिनिकाशोदां क्वचित्पुलिनशालिनीम् ।
क्वचित्सिद्धजनाकीर्णां पश्य मन्दाकिनीं नदीम् ॥ २.९५.९ ॥
कुठे मण्यांसारखे पाणी असलेली, कुठे वाळूच्या काठांनी शोभणारी, तर कुठे सिद्धजनांनी भरलेली ही मंदाकिनी नदी पाहा.
2.95.10
निर्द्धूतान् वायुना पश्य विततान् पुष्पसञ्चयान् ।
पोप्लूयमानानपरान् पश्य त्वं जलमध्यगान् ॥ २.९५.१० ॥
वाऱ्याने उधळलेले विस्तीर्ण पुष्पसंभार पाहा; पाण्याच्या मध्ये तरंगणारी इतर फुलेही पाहा.
2.95.11
तांश्चातिवल्गुवचसो रथाङ्गाह्वयना द्विजाः ।
अधिरोहन्ति कल्याणि विकूजन्तः शुभा गिरः ॥ २.९५.११ ॥
हे कल्याणी, रथांग नावाचे हे द्विज अत्यंत मधुर स्वरात शुभ आवाज करीत त्यांच्यावर बसतात.
2.95.12
दर्शनं चित्र कूटस्य मन्दाकिन्याश्च शोभने ।
अधिकं पुरवासाच्च मन्ये च तव दर्शनात् ॥ २.९५.१२ ॥
हे शोभने, चित्रकूट आणि मंदाकिनीचे दर्शन नगरातील वास्तव्यापेक्षा अधिक आहे असे मला वाटते; आणि तुझ्या दर्शनाने तर ते आणखी अधिक वाटते.
2.95.13
विधूतकलुषैः सिद्धैस्तपोदमशमान्वितैः ।
नित्यविक्षोभितजलां विगाहस्व मया सह ॥ २.९५.१३ ॥
पापे धुतलेल्या, तप, दम आणि शम यांनी युक्त सिद्धांसह, ज्याचे पाणी सदैव ढवळलेले असते त्या नदीत माझ्यासोबत स्नान कर.
2.95.14
सखीवच्च विगाहस्व सीते मन्दाकिनीं नदीम् ।
कमलान्यवमज्जन्ती पुष्कराणि च भामिनि ॥ २.९५.१४ ॥
सीते, सखीप्रमाणे मंदाकिनी नदीत स्नान कर; कमळे आणि पुष्करांमध्ये बुडी मारत, हे भामिनी.
2.95.15
त्वं पौरजनवद्व्यालानयोध्यामिव पर्वतम् ।
मन्यस्व वनिते नित्यं सरयूवदिमां नदीम् ॥ २.९५.१५ ॥
हे वनिते, हा पर्वत अयोध्येप्रमाणे आणि ही नदी सदैव सरयूप्रमाणे समज; नगरवासी आणि वन्य पशूंप्रमाणे मान.
2.95.16
लक्ष्मणश्चापि धर्मात्मा मन्निदेशे व्यवस्थितः ।
त्वं चानुकूला वैदेहि प्रीतिं जनयथो मम ॥ २.९५.१६ ॥
धर्मात्मा लक्ष्मणही माझ्या आज्ञेत स्थिर आहे; तूही अनुकूल आहेस, वैदेही; तुम्ही दोघे मला आनंद देता.
2.95.17
उपस्पृशंस्त्रिषवणं मधुमूलफलाशनः ।
नायोध्यायै न राज्याय स्पृहये ऽद्य त्वया सह ॥ २.९५.१७ ॥
तिन्ही संध्या स्नान करीत, मध, मूळ व फळे खाऊन, आज तुझ्यासोबत मी अयोध्येची किंवा राज्याची इच्छा करत नाही.
2.95.18
इमां हि रम्यां मृगयूथशालिनीं निपीततोयां गजसिंहवानरैः ।
सुपुष्पितैः पुष्पधरैरलङ्कृतां न सो ऽस्ति यः स्यादगतक्लमः सुखी ॥ २.९५.१८ ॥
हे रमणीय नदी हरिणांच्या कळपांनी शोभते; हत्ती, सिंह आणि वानर तिचे पाणी पितात; फुललेल्या वृक्षांनी अलंकृत आहे; येथे थकव्याविना सुखी न होणारा कोणीही नाही.
2.95.19
इतीव रामो बहुसङ्गतं वचः प्रियासहायः सरितं प्रति ब्रुवन् ।
चचार रम्यं नयनाञ्जनप्रभं स चित्रकूटं रघुवंशवर्द्धनः ॥ २.९५.१९ ॥
अशाप्रकारे, प्रिय पत्नीला सोबती असलेला राम, नदीशी अनेक प्रकारे बोलत, रघुवंशाची वृद्धी करणारा तो, डोळ्यातील अंजनाच्या प्रभेसारख्या रम्य चित्रकूटावर संचार करू लागला.