Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.99.1
निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा।
जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुध्नमनुदर्शयन् ॥ २.९९.१ ॥
Cuando el ejército hubo acampado, el ansioso Bharata partió entonces a ver a su hermano, mostrando a Śatrughna.
2.99.3
ऋषिं वसिष्ठं सन्दिश्य मातऽर्मे शीघ्रमानय।
सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत।
रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥ २.९९.३ ॥
Tras encargar al sabio Vasiṣṭha que trajera pronto a mis madres, Sumantra también siguió a Śatrughna desde no lejos; el anhelo de ver a Rāma era en él como lo era en Bharata.
2.99.4
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम्।
भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥ २.९९.४ ॥
Mientras avanzaba, el glorioso Bharata vio la cabaña de hojas de su hermano y la choza del eremitorio, situada en la morada de los ascetas.
2.99.5
शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा।
काष्ठानि चावभग्नानि पुष्पाण्युपचितानि च ॥ २.९९.५ ॥
Frente a esa cabaña, Bharata vio entonces leña quebrada y flores amontonadas.
2.99.6
सलक्ष्मणस्य रामस्य ददर्शाश्रममीयुषः।
कृतं वृक्षेष्वभिज्ञानं कुशचीरैः क्वचित् क्वचित् ॥ २.९९.६ ॥
En el ermitaño de Rāma, quien había llegado con Lakṣmaṇa, Bharata vio señales hechas en los árboles aquí y allá con hierba kuśa y telas de corteza.
2.99.7
ददर्श च वने तस्मिन् महतः सञ्चयान् कृतान्।
मृगाणां महिषाणां च कऺरीषैः शीतकारणात् ॥ २.९९.७ ॥
Y en aquel bosque Bharata vio grandes montones de bosta de ciervos y búfalos, hechos para protegerse del frío.
2.99.8
गच्छन्नेव महाबाहुर्द्युतिमान् भरतस्तदा।
शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥ २.९९.८ ॥
Mientras avanzaba, el de brazos poderosos y resplandeciente Bharata, lleno de alegría, habló entonces a Śatrughna y a todos los ministros.
2.99.9
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।
नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥ २.९९.९ ॥
Creo que hemos llegado a la región que describió Bharadvāja. Creo que el río Mandākinī no está muy lejos de aquí.
2.99.10
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम्।
अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता ॥ २.९९.१० ॥
Las prendas de corteza atadas en lo alto quizá las ató Lakṣmaṇa; este camino, marcado como señal, lo hizo quien deseaba viajar a una hora inusual.
2.99.11
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्।
शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥ २.९९.११ ॥
Y esto es la huella de elefantes veloces de colmillos altos, que recorren la ladera de la montaña y rugen unos a otros.
2.99.12
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने।
तस्यासौ दृश्यते धूमः सङ्कुलः कृष्णवर्त्मनः ॥ २.९९.१२ ॥
El denso humo del fuego que los ascetas en el bosque siempre desean encender se ve elevarse por el sendero oscuro.
2.99.13
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसंस्कारकारिणम्।
आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥ २.९९.१३ ॥
Aquí veré con alegría al noble Rāghava, el mejor de los hombres, que cumple los deberes debidos a los mayores, como se ve a un gran sabio.
2.99.14
अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः।
मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९९.१४ ॥
Entonces, tras ir un momento a Citrakūṭa, Rāghava llegó al Mandākinī y dijo estas palabras a aquella gente.
2.99.15
जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः।
जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे जन्म सजीवितम् ॥ २.९९.१५ ॥
Aquel tigre entre los hombres yace sobre la tierra en la postura heroica, habiendo llegado a un lugar solitario, absorto como un rey. ¡Maldita sea mi vida y mi nacimiento!
2.99.16
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः।
सर्वान् कामान् परित्यज्य वने वसति राघवः ॥ २.९९.१६ ॥
Por mi causa, aquel señor de los mundos, de gran esplendor, ha caído en la desgracia; habiendo abandonado todos los deseos, Rāghava habita en el bosque.
2.99.17
रामस्य निपतिष्यामि सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.९९.१७ ॥
Caeré a los pies de Rāma, de Sītā y de Lakṣmaṇa.
2.99.18
एवं स विलपंस्तस्मिन् वने दशरथात्मजः।
ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥ २.९९.१८ ॥
Así lamentándose, en aquel bosque, el hijo de Daśaratha vio una gran cabaña de hojas, sagrada y encantadora.
2.99.19
सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम्।
विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥ २.९९.१९ ॥
Cubierta con muchas hojas de los árboles sāla, tāla y aśvakarṇa, espaciosa, extendida con suave hierba kuśa, como el altar de un sacrificio.
2.99.20
शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः।
रुक्मपृष्टष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥ २.९९.२० ॥
Estaba adornada con arcos semejantes al arco de Indra, capaces de soportar gran peso, de dorso dorado, muy resistentes y tormento de los enemigos.
2.99.21
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः।
शोभितां दीप्तवदनैः सर्प्पैर्भोगवतीमिव ॥ २.९९.२१ ॥
Estaba adornada con terribles flechas semejantes a los rayos del sol, guardadas en carcajes, y con serpientes de rostros ardientes, como la ciudad de Bhogavatī.
2.99.22
महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम्।
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥ २.९९.२२ ॥
Resplandecía y estaba adornada también con espadas de grandes vainas plateadas y con escudos variados, marcados con puntos dorados.
2.99.23
गोधाङ्गुलित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः।
अरिसङ्घैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥ २.९९.२३ ॥
Con protectores de dedos de piel de lagarto adheridos, variados y adornados con oro, inexpugnable para huestes enemigas, era como la cueva de un león.
2.99.24
प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम्।
ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥ २.९९.२४ ॥
Bharata vio allí, en la morada de Rāma, el altar sagrado, inclinado hacia el este y el norte, amplio, con un fuego ardiente.
2.99.25
निरीक्ष्य स मुहूर्त्तं तु ददर्श भरतो गुरम्।
उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम् ॥ २.९९.२५ ॥
Tras mirar un momento, Bharata vio al venerable Rāma sentado en la choza, portando una corona de cabellos enmarañados.
2.99.26
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससम्।
ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥ २.९९.२६ ॥
Vio a Rāma sentado, vistiendo piel de antílope negro y ropas de corteza, resplandeciente como el fuego.
2.99.27
सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम्।
पृथिव्याः सागरान्ताया भर्त्तारं धर्मचारिणम् ॥ २.९९.२७ ॥
De hombros de león, de brazos poderosos, de ojos de loto, señor de la tierra hasta el océano, seguidor del dharma, Rāma.
2.99.28
उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्।
स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥ २.९९.२८ ॥
El de brazos poderosos, Rāma, como el eterno Brahmā, sentado en un altar cubierto de hierba darbha, con Sītā y Lakṣmaṇa.
2.99.29
तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान् दुःखशोकपरिप्लुतः।
अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः ॥ २.९९.२९ ॥
Al verlo, el glorioso Bharata, hijo de Kaikeyī, de alma justa y abrumado por el dolor y la pena, corrió hacia él.
2.99.30
दृष्ट्वैव विललापार्त्तो बाष्पसन्दिग्धया गिरा।
अशक्नुवन् धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥ २.९९.३० ॥
Al verlo, Bharata se lamentó de inmediato, afligido; con una voz ahogada en lágrimas, incapaz de contenerse, pronunció estas palabras.
2.99.31
यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम्।
वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥ २.९९.३१ ॥
Aquel que en la asamblea debería ser atendido por sus súbditos, mi hermano mayor, ahora está sentado aquí, atendido por ciervos salvajes.
2.99.32
वासोभिर्बहुसाहस्रैर्यो महात्मा पुरोचितः।
मृगाजिने सोऽयमिह प्रवस्ते धर्ममाचरन् ॥ २.९९.३२ ॥
Aquel magnánimo que antes vestía miles de prendas vive ahora aquí en el exilio, con piel de ciervo, practicando el dharma.
2.99.33
अधारयद्यो विविधाश्चित्राः सुमनसस्तदा
सोऽयं जटाभारमिमं वहते राघवः कथम् ॥ २.९९.३३ ॥
¿Cómo lleva ahora Rāghava este peso de cabellos enmarañados, él que antes lucía flores variadas y brillantes?
2.99.34
यस्य यज्ञैर्यथोद्दिष्टैर्युक्तो धर्मस्य सञ्चयः।
शरीरक्लेशसम्भूतं स धर्मं परिमार्गते ॥ २.९९.३४ ॥
Aquel cuyo acopio de dharma se colmaba con sacrificios realizados según lo prescrito, busca ahora el dharma nacido del sufrimiento del cuerpo.
2.99.35
चन्दनेन महार्हेण यस्याङ्गमुपसेवितम्।
मलेन तस्याङ्गमिदं कथमार्यस्य सेव्यते ॥ २.९९.३५ ॥
¿Cómo es que este cuerpo del noble, que antes era ungido con costoso sándalo, ahora se cubre de suciedad?
2.99.36
मन्निमित्तमिदं दुःखं प्राप्तो रामः सुखोचितः।
धिग्जीवितं नृशंसस्य मम लोकविगर्हितम् ॥ २.९९.३६ ॥
Por mi causa, Rāma, digno de felicidad, ha caído en este sufrimiento. ¡Vergüenza sobre mi vida, cruel, despreciada por el mundo!
2.99.37
इत्येवं विलपन् दीनः प्रस्विन्नमुखपङ्कजः।
पादावप्राप्य रामस्य पपात भरतो रुदन् ॥ २.९९.३७ ॥
Lamentándose así, abatido, con el rostro de loto empapado en sudor, Bharata cayó llorando antes de llegar a los pies de Rāma.
2.99.38
दुःखाभितप्तो भरतो राजपुत्रो महाबलः।
उक्त्वार्येति सकृद्दीनं पुनर्नोवाच किञ्चन ॥ २.९९.३८ ॥
Abrasado por el dolor, el poderoso príncipe Bharata, habiendo dicho una vez «Ārya» con voz dolorida, no dijo nada más.
2.99.39
बाष्पापिहितकण्ठश्च प्रेक्ष्य रामं यशस्विनम्।
आर्येत्येवाथ संक्रुश्य व्याहर्त्तुं नाशकत्तदा ॥ २.९९.३९ ॥
Con la garganta ahogada por las lágrimas, Bharata miró al glorioso Rāma y solo pudo decir «Ārya»; llorando, entonces no pudo hablar.
2.99.40
शत्रुघ्नश्चापि रामस्य ववन्दे चरणौ रुदन्।
तावुभौ स समालिङ्ग्य रामश्चाश्रूण्यवर्त्तयत् ॥ २.९९.४० ॥
Śatrughna también, llorando, se inclinó ante los pies de Rāma; Rāma abrazó a ambos y sus lágrimas comenzaron a correr.
2.99.41
ततः सुमन्त्रेण गुहेन चैव समीयतू राजसुतावरण्ये।
दिवाकरश्चैव निशाकरश्च यथाम्बरे शुक्रबृहस्पतिभ्याम् ॥ २.९९.४१ ॥
Entonces los dos hijos reales se reunieron en el bosque con Sumantra y Guha, como en el cielo el sol y la luna se encuentran con Venus y Júpiter.
2.99.42
तान् पार्थिवान् वारणयूथपाभान् समागतांस्तत्र महत्यरण्ये।
वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वेप्यश्रूण्यमुञ्चन् प्रविहाय हर्षम् ॥ २.९९.४२ ॥
Al ver a aquellos reyes, semejantes a jefes de manadas de elefantes, reunidos en el gran bosque, también los habitantes del bosque, abandonando su alegría, derramaron lágrimas.