ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.99.1
निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा।
जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुध्नमनुदर्शयन् ॥ २.९९.१ ॥
ਫੌਜ ਡੇਰਾ ਲਾ ਚੁੱਕਣ ਮਗਰੋਂ, ਤਦ ਉਤਸੁਕ ਭਰਤ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚੱਲ ਪਿਆ।
2.99.3
ऋषिं वसिष्ठं सन्दिश्य मातऽर्मे शीघ्रमानय।
सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत।
रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥ २.९९.३ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੂੰ 'ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲੈ ਆਓ' ਆਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤਰ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਭਰਤ ਵਾਂਗ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ।
2.99.4
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम्।
भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥ २.९९.४ ॥
ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਅਤੇ ਝੌਂਪੜੀ ਵੇਖੀ।
2.99.5
शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा।
काष्ठानि चावभग्नानि पुष्पाण्युपचितानि च ॥ २.९९.५ ॥
ਉਸ ਝੌਂਪੜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਭਰਤ ਨੇ ਤਦ ਤੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲ ਵੇਖੇ।
2.99.6
सलक्ष्मणस्य रामस्य ददर्शाश्रममीयुषः।
कृतं वृक्षेष्वभिज्ञानं कुशचीरैः क्वचित् क्वचित् ॥ २.९९.६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਆਏ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਬਣਾਏ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ।
2.99.7
ददर्श च वने तस्मिन् महतः सञ्चयान् कृतान्।
मृगाणां महिषाणां च कऺरीषैः शीतकारणात् ॥ २.९९.७ ॥
ਉਸ ਬੀਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨੇ ਠੰਢ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਗੋਹੇ ਦੇ ਉਪਲਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ।
2.99.8
गच्छन्नेव महाबाहुर्द्युतिमान् भरतस्तदा।
शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥ २.९९.८ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੇਜਸਵੀ ਭਰਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਮਾਤਯਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
2.99.9
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।
नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥ २.९९.९ ॥
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਇੱਥੋਂ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।
2.99.10
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम्।
अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता ॥ २.९९.१० ॥
ਉੱਚੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਅਸਮੇਂ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਈ ਇਹ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।
2.99.11
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्।
शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥ २.९९.११ ॥
ਉੱਚੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਫੁਰਤੀਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਗਰਜਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ।
2.99.12
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने।
तस्यासौ दृश्यते धूमः सङ्कुलः कृष्णवर्त्मनः ॥ २.९९.१२ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ ਸਦਾ ਜਿਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਾਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸੰਘਣਾ ਧੂੰਆਂ ਕਾਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2.99.13
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसंस्कारकारिणम्।
आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥ २.९९.१३ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਰਯ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।
2.99.14
अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः।
मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९९.१४ ॥
ਫਿਰ ਕੁਝ ਪਲ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.99.15
जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः।
जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे जन्म सजीवितम् ॥ २.९९.१५ ॥
ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਸੁੰਨਸਾਨ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਲੀਨ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ।
2.99.16
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः।
सर्वान् कामान् परित्यज्य वने वसति राघवः ॥ २.९९.१६ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਲੋਕਨਾਥ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ; ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਰਾਘਵ ਬਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
2.99.17
रामस्य निपतिष्यामि सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.९९.१७ ॥
ਮੈਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾਂਗਾ।
2.99.18
एवं स विलपंस्तस्मिन् वने दशरथात्मजः।
ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥ २.९९.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਨੋਹਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵੇਖੀ।
2.99.19
सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम्।
विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥ २.९९.१९ ॥
ਸਾਲ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਕਰਣ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕੋਮਲ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਨਾਲ ਵਿਛੀ, ਯੱਗ ਦੀ ਵੇਦੀ ਵਾਂਗ।
2.99.20
शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः।
रुक्मपृष्टष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥ २.९९.२० ॥
ਇੰਦਰ-ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੇ, ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਯੋਗ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
2.99.21
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः।
शोभितां दीप्तवदनैः सर्प्पैर्भोगवतीमिव ॥ २.९९.२१ ॥
ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ, ਭਿਆਨਕ, ਤਰਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਮਕਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗਵਤੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
2.99.22
महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम्।
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥ २.९९.२२ ॥
ਵੱਡੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਮਿਆਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਢਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
2.99.23
गोधाङ्गुलित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः।
अरिसङ्घैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥ २.९९.२३ ॥
ਗੋਹ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ-ਟੋਲਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ।
2.99.24
प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम्।
ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥ २.९९.२४ ॥
ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਦੀ ਭਰਤ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ।
2.99.25
निरीक्ष्य स मुहूर्त्तं तु ददर्श भरतो गुरम्।
उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम् ॥ २.९९.२५ ॥
ਭਰਤ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪੂਜਨੀਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.99.26
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससम्।
ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥ २.९९.२६ ॥
ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਨੀ, ਚੀਰ ਤੇ ਵਲਕਲ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਾਈ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੈਠੇ ਵੇਖਿਆ।
2.99.27
सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम्।
पृथिव्याः सागरान्ताया भर्त्तारं धर्मचारिणम् ॥ २.९९.२७ ॥
ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ।
2.99.28
उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्।
स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥ २.९९.२८ ॥
ਦਰਭ ਘਾਹ ਵਿਛੀ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ।
2.99.29
तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान् दुःखशोकपरिप्लुतः।
अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः ॥ २.९९.२९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕੈਕੇਯੀ-ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭਰਤ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ।
2.99.30
दृष्ट्वैव विललापार्त्तो बाष्पसन्दिग्धया गिरा।
अशक्नुवन् धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥ २.९९.३० ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਪੀੜਤ ਭਰਤ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਧੀਰਜ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕਦਿਆਂ ਉਹ ਬੋਲੇ।
2.99.31
यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम्।
वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥ २.९९.३१ ॥
ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।
2.99.32
वासोभिर्बहुसाहस्रैर्यो महात्मा पुरोचितः।
मृगाजिने सोऽयमिह प्रवस्ते धर्ममाचरन् ॥ २.९९.३२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
2.99.33
अधारयद्यो विविधाश्चित्राः सुमनसस्तदा
सोऽयं जटाभारमिमं वहते राघवः कथम् ॥ २.९९.३३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਰੰਗੀਨ ਫੁੱਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਹੁਣ ਇਹ ਜਟਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ?
2.99.34
यस्य यज्ञैर्यथोद्दिष्टैर्युक्तो धर्मस्य सञ्चयः।
शरीरक्लेशसम्भूतं स धर्मं परिमार्गते ॥ २.९९.३४ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ-ਸੰਚਯ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਧਰਮ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ।
2.99.35
चन्दनेन महार्हेण यस्याङ्गमुपसेवितम्।
मलेन तस्याङ्गमिदं कथमार्यस्य सेव्यते ॥ २.९९.३५ ॥
ਕੀਮਤੀ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਲੇਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰਿਆ ਦਾ ਇਹ ਅੰਗ ਹੁਣ ਮੈਲ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲਿਬੜ ਰਿਹਾ ਹੈ?
2.99.36
मन्निमित्तमिदं दुःखं प्राप्तो रामः सुखोचितः।
धिग्जीवितं नृशंसस्य मम लोकविगर्हितम् ॥ २.९९.३६ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਕ੍ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।
2.99.37
इत्येवं विलपन् दीनः प्रस्विन्नमुखपङ्कजः।
पादावप्राप्य रामस्य पपात भरतो रुदन् ॥ २.९९.३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਦੀਨ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗ ਪਏ।
2.99.38
दुःखाभितप्तो भरतो राजपुत्रो महाबलः।
उक्त्वार्येति सकृद्दीनं पुनर्नोवाच किञ्चन ॥ २.९९.३८ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਭਰਤ "ਆਰਯ" ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਫਿਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ।
2.99.39
बाष्पापिहितकण्ठश्च प्रेक्ष्य रामं यशस्विनम्।
आर्येत्येवाथ संक्रुश्य व्याहर्त्तुं नाशकत्तदा ॥ २.९९.३९ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁੰਨਿਆ ਭਰਤ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ "ਆਰਯ" ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਉਹ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ।
2.99.40
शत्रुघ्नश्चापि रामस्य ववन्दे चरणौ रुदन्।
तावुभौ स समालिङ्ग्य रामश्चाश्रूण्यवर्त्तयत् ॥ २.९९.४० ॥
ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਨੇ ਵੀ ਰੋਂਦਿਆਂ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਰਾਮ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਿ ਤੁਰੇ।
2.99.41
ततः सुमन्त्रेण गुहेन चैव समीयतू राजसुतावरण्ये।
दिवाकरश्चैव निशाकरश्च यथाम्बरे शुक्रबृहस्पतिभ्याम् ॥ २.९९.४१ ॥
ਫਿਰ ਸੁਮੰਤਰ ਅਤੇ ਗੁਹ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
2.99.42
तान् पार्थिवान् वारणयूथपाभान् समागतांस्तत्र महत्यरण्ये।
वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वेप्यश्रूण्यमुञ्चन् प्रविहाय हर्षम् ॥ २.९९.४२ ॥
ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਰਗੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗੇ।