వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.99.1
निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा।
जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुध्नमनुदर्शयन् ॥ २.९९.१ ॥
సైన్యం విడిది చేసిన తర్వాత, ఆత్రుతతో ఉన్న భరతుడు శత్రుఘ్నుడిని వెంట చూపిస్తూ సోదరుడిని చూడ వెళ్లాడు.
2.99.3
ऋषिं वसिष्ठं सन्दिश्य मातऽर्मे शीघ्रमानय।
सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत।
रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥ २.९९.३ ॥
ఋషి వసిష్ఠునికి 'నా తల్లులను త్వరగా తీసుకురండి' అని చెప్పి, సుమంత్రుడు కూడా దూరం నుండి శత్రుఘ్నుని అనుసరించాడు; రాముని చూడాలనే ఆత్రం భరతునిలాగే అతనిలోనూ ఉంది.
2.99.4
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम्।
भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥ २.९९.४ ॥
నడుస్తూనే, శ్రీమంతుడైన భరతుడు తాపసుల ఆశ్రమంలో ఉన్న తన సోదరుని ఆకుల కుటీరాన్ని, గుడిసెను చూశాడు.
2.99.5
शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा।
काष्ठानि चावभग्नानि पुष्पाण्युपचितानि च ॥ २.९९.५ ॥
ఆ గుడిసె ముందు భరతుడు అప్పుడు విరిచిన కట్టెలను, పోగుచేసిన పూలను చూశాడు.
2.99.6
सलक्ष्मणस्य रामस्य ददर्शाश्रममीयुषः।
कृतं वृक्षेष्वभिज्ञानं कुशचीरैः क्वचित् क्वचित् ॥ २.९९.६ ॥
లక్ష్మణునితో వచ్చిన రాముని ఆశ్రమంలో, చెట్లపై దర్భలు, నారచీరలతో ఇక్కడక్కడ కట్టిన గుర్తులను భరతుడు చూశాడు.
2.99.7
ददर्श च वने तस्मिन् महतः सञ्चयान् कृतान्।
मृगाणां महिषाणां च कऺरीषैः शीतकारणात् ॥ २.९९.७ ॥
ఆ అడవిలో భరతుడు చలికోసం మృగాలు, మహిషాల పేడ పిడకలతో చేసిన పెద్ద కుప్పలను చూశాడు.
2.99.8
गच्छन्नेव महाबाहुर्द्युतिमान् भरतस्तदा।
शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥ २.९९.८ ॥
మహాబాహువు, తేజోవంతుడైన భరతుడు అప్పుడు నడుస్తూనే సంతోషంతో శత్రుఘ్నునితో, మంత్రులందరితో మాట్లాడాడు.
2.99.9
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।
नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥ २.९९.९ ॥
భరద్వాజుడు చెప్పిన ఆ ప్రదేశానికి మనం చేరుకున్నామని భావిస్తున్నాను. ఇక్కడినుండి మందాకినీ నది చాలా దూరంలో లేదని నేను భావిస్తున్నాను.
2.99.10
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम्।
अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता ॥ २.९९.१० ॥
ఎత్తుగా కట్టబడిన నారచీరలు లక్ష్మణుడు కట్టినవేమో. అసమయంలో ప్రయాణించాలనుకున్నవాడు గుర్తుకోసం చేసిన మార్గమిది కావచ్చు.
2.99.11
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्।
शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥ २.९९.११ ॥
ఎత్తైన దంతాలు కలిగిన వేగవంతమైన ఏనుగులు పర్వత ప్రక్కన తిరుగుతూ ఒకదానికొకటి గర్జిస్తున్న గుర్తు ఇది.
2.99.12
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने।
तस्यासौ दृश्यते धूमः सङ्कुलः कृष्णवर्त्मनः ॥ २.९९.१२ ॥
అడవిలో తపస్వులు నిత్యం వెలిగించాలనుకునే అగ్నికి చెందిన దట్టమైన పొగ నల్లని మార్గంలో కనిపిస్తోంది.
2.99.13
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसंस्कारकारिणम्।
आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥ २.९९.१३ ॥
ఇక్కడ నేను మహర్షిని చూసినట్టు సంతోషంగా, పెద్దలకు ధర్మకార్యాలు చేసే పురుషోత్తముడైన ఆర్య రాఘవుడిని చూస్తాను.
2.99.14
अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः।
मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९९.१४ ॥
అప్పుడు కొంతసేపు చిత్రకూటానికి వెళ్ళి, రాఘవుడు మందాకినిని చేరి ఆ ప్రజలతో ఇలా అన్నాడు.
2.99.15
जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः।
जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे जन्म सजीवितम् ॥ २.९९.१५ ॥
ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు భూమిపై వీరాసనంలో ఉన్నాడు; నిర్జన ప్రదేశాన్ని చేరి రాజులా ఉన్నాడు. నా జన్మకూ, జీవితానికీ ధిక్కారం.
2.99.16
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः।
सर्वान् कामान् परित्यज्य वने वसति राघवः ॥ २.९९.१६ ॥
నా కారణంగా ఆ లోకనాథుడు, మహాతేజస్వి కష్టాన్ని పొందాడు; అన్ని కోరికలనూ విడిచి రాఘవుడు అడవిలో నివసిస్తున్నాడు.
2.99.17
रामस्य निपतिष्यामि सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.९९.१७ ॥
రాముని, సీతను, లక్ష్మణుని పాదాలపై నేను పడతాను.
2.99.18
एवं स विलपंस्तस्मिन् वने दशरथात्मजः।
ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥ २.९९.१८ ॥
ఇలా విలపిస్తూ ఆ అడవిలో దశరథ కుమారుడు ఒక పెద్ద, పవిత్రమైన, మనోహరమైన పర్ణశాలను చూశాడు.
2.99.19
सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम्।
विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥ २.९९.१९ ॥
సాల, తాల, అశ్వకర్ణ వృక్షాల అనేక ఆకులతో కప్పబడి, విశాలమైనది, మృదువైన కుశగడ్డితో పరచబడి, యజ్ఞవేదిలా ఉన్నది.
2.99.20
शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः।
रुक्मपृष्टष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥ २.९९.२० ॥
ఇంద్రధనుస్సును పోలిన, భారాన్ని మోయగల, బంగారు వీపు కలిగిన, అత్యంత దృఢమైన, శత్రువులను బాధించే విల్లులతో ఆ ప్రదేశం శోభిల్లింది.
2.99.21
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः।
शोभितां दीप्तवदनैः सर्प्पैर्भोगवतीमिव ॥ २.९९.२१ ॥
సూర్యకిరణాల వంటి, భయంకరమైన, అంబులపొదిలో ఉన్న బాణాలతో, ప్రకాశించే ముఖాలు గల సర్పాలతో భోగవతి నగరం శోభిల్లినట్లు ఆ ప్రదేశం శోభించింది.
2.99.22
महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम्।
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥ २.९९.२२ ॥
గొప్ప వెండి ఒరలతో కూడిన ఖడ్గాలతో, బంగారు చుక్కలతో విచిత్రంగా ఉన్న డాళ్లతో కూడ ఆ ప్రదేశం విరాజిల్లి శోభించింది.
2.99.23
गोधाङ्गुलित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः।
अरिसङ्घैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥ २.९९.२३ ॥
ఉడుము తోలు వేళ్ళ కవచాలతో, బంగారంతో అలంకరించిన విచిత్ర కవచాలతో, శత్రుసమూహాలకు అజేయంగా ఆ ప్రదేశం సింహపు గుహలా ఉండింది.
2.99.24
प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम्।
ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥ २.९९.२४ ॥
తూర్పు-ఉత్తరాల వైపు వాలిన, విశాలమైన, మండుతున్న అగ్ని కలిగిన పవిత్ర వేదికను భరతుడు అక్కడ రాముని నివాసంలో చూశాడు.
2.99.25
निरीक्ष्य स मुहूर्त्तं तु ददर्श भरतो गुरम्।
उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम् ॥ २.९९.२५ ॥
భరతుడు ఒక క్షణం పరికించి, ఆ పర్ణశాలలో కూర్చుని జటామండలం ధరించిన గౌరవనీయుడైన రాముడిని చూశాడు.
2.99.26
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससम्।
ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥ २.९९.२६ ॥
నల్లజింక చర్మం ధరించి, చీరలు వల్కలాలు ధరించి, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ కూర్చున్న రాముణ్ణి అతడు చూశాడు.
2.99.27
सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम्।
पृथिव्याः सागरान्ताया भर्त्तारं धर्मचारिणम् ॥ २.९९.२७ ॥
సింహం వంటి భుజాలు, మహాబాహువులు, కమలనేత్రాలు కలవాడు, సముద్రాంతం వరకు విస్తరించిన భూమికి ప్రభువు, ధర్మాచరణుడు.
2.99.28
उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्।
स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥ २.९९.२८ ॥
దర్భలు పరచిన వేదికపై సీత, లక్ష్మణులతో కూర్చున్న, శాశ్వతుడైన బ్రహ్మలా ఉన్న మహాబాహువు రాముడు.
2.99.29
तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान् दुःखशोकपरिप्लुतः।
अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः ॥ २.९९.२९ ॥
అతడిని చూసి దుఃఖశోకాలతో మునిగిన శ్రీమంతుడు, ధర్మాత్ముడు కైకేయీపుత్రుడు భరతుడు అతని వైపు పరుగెత్తాడు.
2.99.30
दृष्ट्वैव विललापार्त्तो बाष्पसन्दिग्धया गिरा।
अशक्नुवन् धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥ २.९९.३० ॥
అతడిని చూడగానే బాధతో విలపించాడు. కన్నీళ్లతో గద్గదమైన స్వరంతో, ధైర్యం నిలుపుకోలేక ఇలా పలికాడు.
2.99.31
यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम्।
वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥ २.९९.३१ ॥
సభలో ప్రజలచే సేవింపదగినవాడు అయిన నా అన్నయ్య ఇక్కడ అడవి జింకలతో చుట్టుముట్టబడి కూర్చున్నాడు.
2.99.32
वासोभिर्बहुसाहस्रैर्यो महात्मा पुरोचितः।
मृगाजिने सोऽयमिह प्रवस्ते धर्ममाचरन् ॥ २.९९.३२ ॥
ఒకప్పుడు వేలాది వస్త్రాలతో అలంకరించబడిన ఆ మహాత్ముడు, ఇప్పుడు ఇక్కడ జింకచర్మం ధరించి వనవాసంలో ధర్మాచరణ చేస్తున్నాడు.
2.99.33
अधारयद्यो विविधाश्चित्राः सुमनसस्तदा
सोऽयं जटाभारमिमं वहते राघवः कथम् ॥ २.९९.३३ ॥
ఒకప్పుడు వివిధ రంగుల పుష్పాలను ధరించిన ఆ రాఘవుడు, ఇప్పుడు ఈ జటాభారాన్ని ఎలా మోస్తున్నాడు?
2.99.34
यस्य यज्ञैर्यथोद्दिष्टैर्युक्तो धर्मस्य सञ्चयः।
शरीरक्लेशसम्भूतं स धर्मं परिमार्गते ॥ २.९९.३४ ॥
విధించిన యజ్ఞాల ద్వారా ధర్మసంచయం కలిగినవాడు, ఇప్పుడు శరీరక్లేశం ద్వారా లభించే ధర్మాన్ని వెదుకుతున్నాడు.
2.99.35
चन्दनेन महार्हेण यस्याङ्गमुपसेवितम्।
मलेन तस्याङ्गमिदं कथमार्यस्य सेव्यते ॥ २.९९.३५ ॥
విలువైన చందనంతో అలదబడిన ఆ ఆర్యుని ఈ శరీరం ఇప్పుడు మలినంతో ఎలా కప్పబడింది?
2.99.36
मन्निमित्तमिदं दुःखं प्राप्तो रामः सुखोचितः।
धिग्जीवितं नृशंसस्य मम लोकविगर्हितम् ॥ २.९९.३६ ॥
నా కారణంగానే సుఖానికి అర్హుడైన రాముడు ఈ దుఃఖాన్ని పొందాడు. క్రూరుడనైన నా జీవితం లోకం నిందించేదిగా ఉంది, దానికి ధిక్కారం.
2.99.37
इत्येवं विलपन् दीनः प्रस्विन्नमुखपङ्कजः।
पादावप्राप्य रामस्य पपात भरतो रुदन् ॥ २.९९.३७ ॥
ఇలా విలపిస్తూ, దీనుడై, చెమటతో తడిసిన పద్మముఖంతో ఉన్న భరతుడు, రాముని పాదాలను చేరకముందే ఏడుస్తూ పడిపోయాడు.
2.99.38
दुःखाभितप्तो भरतो राजपुत्रो महाबलः।
उक्त्वार्येति सकृद्दीनं पुनर्नोवाच किञ्चन ॥ २.९९.३८ ॥
దుఃఖంతో తపించిన మహాబలుడైన రాజకుమారుడు భరతుడు "ఆర్యా" అని ఒక్కసారి దీనంగా పలికి, తరువాత ఏమీ మాట్లాడలేదు.
2.99.39
बाष्पापिहितकण्ठश्च प्रेक्ष्य रामं यशस्विनम्।
आर्येत्येवाथ संक्रुश्य व्याहर्त्तुं नाशकत्तदा ॥ २.९९.३९ ॥
కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయిన భరతుడు యశస్వి రాముని చూచి "ఆర్యా" అన్నాడు; అప్పుడు ఏడుస్తూ మాట్లాడలేకపోయాడు.
2.99.40
शत्रुघ्नश्चापि रामस्य ववन्दे चरणौ रुदन्।
तावुभौ स समालिङ्ग्य रामश्चाश्रूण्यवर्त्तयत् ॥ २.९९.४० ॥
శత్రుఘ్నుడు కూడా ఏడుస్తూ రాముని పాదాలకు నమస్కరించాడు; రాముడు ఆ ఇద్దరినీ కౌగిలించుకున్నాడు, అతనికి కన్నీళ్లు కారాయి.
2.99.41
ततः सुमन्त्रेण गुहेन चैव समीयतू राजसुतावरण्ये।
दिवाकरश्चैव निशाकरश्च यथाम्बरे शुक्रबृहस्पतिभ्याम् ॥ २.९९.४१ ॥
అప్పుడు సుమంత్రుడు, గుహుడు కలిసి ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు అరణ్యంలో కలిశారు; ఆకాశంలో సూర్యచంద్రులు శుక్ర బృహస్పతులతో కలిసినట్లు.
2.99.42
तान् पार्थिवान् वारणयूथपाभान् समागतांस्तत्र महत्यरण्ये।
वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वेप्यश्रूण्यमुञ्चन् प्रविहाय हर्षम् ॥ २.९९.४२ ॥
అక్కడ మహారణ్యంలో గజయూథపతుల వంటి ఆ రాజులు కూడిన దృశ్యాన్ని చూసి, వనవాసులు అందరూ ఆనందం విడిచి కన్నీరు కార్చారు.