વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.99.1
निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा।
जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुध्नमनुदर्शयन् ॥ २.९९.१ ॥
સૈન્ય પડાવ નાખ્યા પછી, ત્યારે ઉત્સુક ભરત શત્રુઘ્નને સાથે બતાવતાં પોતાના ભાઈને જોવા ચાલ્યા.
2.99.3
ऋषिं वसिष्ठं सन्दिश्य मातऽर्मे शीघ्रमानय।
सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत।
रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥ २.९९.३ ॥
ઋષિ વસિષ્ઠને 'મારી માતાઓને જલદી લાવો' એમ કહીને, સુમંત્ર પણ દૂરથી શત્રુઘ્નની પાછળ ચાલ્યો; રામદર્શનની ઝંખના ભરતની જેમ તેનામાં પણ હતી.
2.99.4
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम्।
भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥ २.९९.४ ॥
ચાલતા ચાલતા શ્રીમાન ભરતે તપસ્વીઓના આશ્રમમાં રહેલી પોતાના ભાઈની પર્ણકુટી અને ઝૂંપડી જોઈ.
2.99.5
शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा।
काष्ठानि चावभग्नानि पुष्पाण्युपचितानि च ॥ २.९९.५ ॥
તે ઝૂંપડીની આગળ ભરતે ત્યારે તોડેલાં લાકડાં અને ભેગાં કરેલાં ફૂલ જોયાં.
2.99.6
सलक्ष्मणस्य रामस्य ददर्शाश्रममीयुषः।
कृतं वृक्षेष्वभिज्ञानं कुशचीरैः क्वचित् क्वचित् ॥ २.९९.६ ॥
લક્ષ્મણ સાથે આવેલા રામના આશ્રમમાં ભરતે વૃક્ષો પર કુશ અને ચીરવસ્ત્રોથી ઠેકઠેકાણે બનાવેલાં ચિહ્નો જોયાં.
2.99.7
ददर्श च वने तस्मिन् महतः सञ्चयान् कृतान्।
मृगाणां महिषाणां च कऺरीषैः शीतकारणात् ॥ २.९९.७ ॥
તે વનમાં ભરતે ઠંડીથી બચવા માટે હરણ અને ભેંસોના છાણાંના મોટા ઢગલા જોયા.
2.99.8
गच्छन्नेव महाबाहुर्द्युतिमान् भरतस्तदा।
शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥ २.९९.८ ॥
મહાબાહુ, તેજસ્વી ભરત ત્યારે ચાલતાં ચાલતાં જ હર્ષ સાથે શત્રુઘ્ન અને સર્વ અમાત્યોને બોલ્યા.
2.99.9
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।
नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥ २.९९.९ ॥
ભારદ્વાજે કહ્યો હતો તે પ્રદેશે આપણે પહોંચી ગયા છીએ એમ હું માનું છું. અહીંથી મંદાકિની નદી બહુ દૂર નથી એમ હું માનું છું.
2.99.10
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम्।
अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता ॥ २.९९.१० ॥
ઊંચે બાંધેલાં વલ્કલ લક્ષ્મણે બાંધ્યાં હશે. અસમયે જવાની ઇચ્છા રાખનારે ઓળખ માટે બનાવેલો આ માર્ગ હશે.
2.99.11
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्।
शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥ २.९९.११ ॥
ઊંચા દાંતવાળા વેગવાન હાથીઓ પર્વતની બાજુએ ફરીને એકબીજા સામે ગર્જના કરે છે, એ પણ તેનું ચિહ્ન છે.
2.99.12
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने।
तस्यासौ दृश्यते धूमः सङ्कुलः कृष्णवर्त्मनः ॥ २.९९.१२ ॥
વનમાં તપસ્વીઓ સદા જેને પ્રજ્વલિત કરવા ઇચ્છે છે તે અગ્નિનો આ ગાઢ ધુમાડો કાળા માર્ગમાં દેખાય છે.
2.99.13
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसंस्कारकारिणम्।
आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥ २.९९.१३ ॥
અહીં હું મહર્ષિને જોઉં તેમ હર્ષપૂર્વક, વડીલોનાં કર્તવ્ય પાળનાર પુરુષશ્રેષ્ઠ આર્ય રાઘવને જોઈશ.
2.99.14
अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः।
मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९९.१४ ॥
પછી થોડી ક્ષણ ચિત્રકૂટ જઈને, રાઘવ મંદાકિની પાસે પહોંચ્યા અને તે લોકોને આ કહ્યું.
2.99.15
जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः।
जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे जन्म सजीवितम् ॥ २.९९.१५ ॥
તે પુરુષવ્યાઘ્ર પૃથ્વી પર વીરાસનમાં છે; નિર્જન સ્થાને પહોંચી રાજાની જેમ લીન છે. મારા જન્મ અને જીવનને ધિક્કાર.
2.99.16
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः।
सर्वान् कामान् परित्यज्य वने वसति राघवः ॥ २.९९.१६ ॥
મારા કારણે તે લોકનાથ, મહાતેજસ્વી સંકટમાં પડ્યા; બધી કામનાઓ છોડીને રાઘવ વનમાં વસે છે.
2.99.17
रामस्य निपतिष्यामि सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.९९.१७ ॥
હું રામ, સીતા અને લક્ષ્મણના ચરણોમાં પડીશ.
2.99.18
एवं स विलपंस्तस्मिन् वने दशरथात्मजः।
ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥ २.९९.१८ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતાં, તે વનમાં દશરથપુત્રે એક મોટી, પવિત્ર, મનોહર પર્ણકુટી જોઈ.
2.99.19
सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम्।
विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥ २.९९.१९ ॥
સાલ, તાલ અને અશ્વકર્ણ વૃક્ષોનાં અનેક પાંદડાંથી ઢંકાયેલી, વિશાળ, કોમળ કુશ ઘાસથી પાથરેલી, યજ્ઞવેદી જેવી.
2.99.20
शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः।
रुक्मपृष्टष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥ २.९९.२० ॥
ઇન્દ્રધનુષ જેવાં, ભાર ઉપાડી શકે તેવાં, સોનેરી પીઠવાળાં, અતિ મજબૂત, શત્રુઓને પીડનારાં ધનુષ્યોથી તે શોભતી હતી.
2.99.21
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः।
शोभितां दीप्तवदनैः सर्प्पैर्भोगवतीमिव ॥ २.९९.२१ ॥
સૂર્યકિરણ સમાન, ભયાનક, ભાથામાં રહેલાં બાણોથી, તેજસ્વી મુખવાળા સર્પોથી ભોગવતી નગરી શોભે તેમ તે શોભતી હતી.
2.99.22
महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम्।
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥ २.९९.२२ ॥
મોટાં ચાંદીનાં આવરણવાળી તલવારો અને સોનેરી બિંદુઓથી વિચિત્ર ઢાલોથી પણ તે વિરાજી શોભતી હતી.
2.99.23
गोधाङ्गुलित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः।
अरिसङ्घैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥ २.९९.२३ ॥
ઘોરાધાતુના આંગળીરક્ષક સાથે, સોનાથી શણગારેલાં વિચિત્ર કવચથી, શત્રુસમૂહોથી અજેય તે સિંહની ગુફા જેવી શોભતી હતી.
2.99.24
प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम्।
ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥ २.९९.२४ ॥
પૂર્વ-ઉત્તર તરફ ઢળતી, વિશાળ, પ્રજ્વલિત અગ્નિવાળી પવિત્ર વેદી ભરતે ત્યાં રામના નિવાસમાં જોઈ.
2.99.25
निरीक्ष्य स मुहूर्त्तं तु ददर्श भरतो गुरम्।
उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम् ॥ २.९९.२५ ॥
ભરતે ક્ષણભર જોઈને તે કુટિરમાં બેઠેલા, જટામંડળ ધારણ કરેલા ગુરુસમાન રામને જોયા.
2.99.26
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससम्।
ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥ २.९९.२६ ॥
કૃષ્ણમૃગનું ચર્મ ધારણ કરેલા, ચીર અને વલ્કલ વસ્ત્રો પહેરેલા, અગ્નિ સમાન તેજસ્વી રામને બેઠેલા તેણે જોયા.
2.99.27
सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम्।
पृथिव्याः सागरान्ताया भर्त्तारं धर्मचारिणम् ॥ २.९९.२७ ॥
સિંહ જેવા ખભાવાળા, મહાબાહુ, કમળનયન, સાગર સુધી ફેલાયેલી પૃથ્વીના સ્વામી, ધર્મનું આચરણ કરનારા રામ.
2.99.28
उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्।
स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥ २.९९.२८ ॥
દર્ભ ઘાસ પાથરેલી વેદી પર સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે બેઠેલા, શાશ્વત બ્રહ્મા સમાન મહાબાહુ રામ.
2.99.29
तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान् दुःखशोकपरिप्लुतः।
अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः ॥ २.९९.२९ ॥
તેમને જોતાં જ દુઃખ અને શોકમાં ડૂબેલા ધર્માત્મા કૈકેયીપુત્ર શ્રીમાન ભરત તેમની તરફ દોડ્યા.
2.99.30
दृष्ट्वैव विललापार्त्तो बाष्पसन्दिग्धया गिरा।
अशक्नुवन् धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥ २.९९.३० ॥
તેમને જોતાં જ પીડિત ભરત વિલાપ કરવા લાગ્યા. આંસુથી રૂંધાયેલા સ્વરે, ધૈર્ય ન રાખી શકતાં તેઓ બોલ્યા.
2.99.31
यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम्।
वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥ २.९९.३१ ॥
સભામાં પ્રજાજનો દ્વારા સેવાને યોગ્ય એવા મારા મોટા ભાઈ અહીં વન્ય મૃગોથી ઘેરાયેલા બેઠા છે.
2.99.32
वासोभिर्बहुसाहस्रैर्यो महात्मा पुरोचितः।
मृगाजिने सोऽयमिह प्रवस्ते धर्ममाचरन् ॥ २.९९.३२ ॥
પહેલાં હજારો વસ્ત્રોથી શણગારાયેલા તે મહાત્મા હવે અહીં મૃગચર્મ ધારણ કરીને વનવાસમાં ધર્મનું આચરણ કરી રહ્યા છે.
2.99.33
अधारयद्यो विविधाश्चित्राः सुमनसस्तदा
सोऽयं जटाभारमिमं वहते राघवः कथम् ॥ २.९९.३३ ॥
પહેલાં વિવિધ રંગી ફૂલો ધારણ કરનારા તે રાઘવ હવે આ જટાભાર કેવી રીતે વહન કરે છે?
2.99.34
यस्य यज्ञैर्यथोद्दिष्टैर्युक्तो धर्मस्य सञ्चयः।
शरीरक्लेशसम्भूतं स धर्मं परिमार्गते ॥ २.९९.३४ ॥
વિધિ પ્રમાણેના યજ્ઞોથી જેમનો ધર્મસંચય થતો હતો, તે હવે શરીરક્લેશથી ઉત્પન્ન થતો ધર્મ શોધી રહ્યા છે.
2.99.35
चन्दनेन महार्हेण यस्याङ्गमुपसेवितम्।
मलेन तस्याङ्गमिदं कथमार्यस्य सेव्यते ॥ २.९९.३५ ॥
મહામૂલા ચંદનથી જેમનું અંગ લેપાતું હતું, તે આર્યનું આ અંગ હવે મેલથી કેવી રીતે લેપાય છે?
2.99.36
मन्निमित्तमिदं दुःखं प्राप्तो रामः सुखोचितः।
धिग्जीवितं नृशंसस्य मम लोकविगर्हितम् ॥ २.९९.३६ ॥
મારા જ કારણે સુખને યોગ્ય રામે આ દુઃખ પામ્યું છે. ક્રૂર એવા મારા જીવનને ધિક્કાર છે, જે જગતમાં નિંદિત છે.
2.99.37
इत्येवं विलपन् दीनः प्रस्विन्नमुखपङ्कजः।
पादावप्राप्य रामस्य पपात भरतो रुदन् ॥ २.९९.३७ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતા, દીન, પરસેવાથી ભીંજાયેલા કમળ-મુખવાળા ભરત રામના ચરણો સુધી પહોંચ્યા પહેલાં રડતા રડતા પડી ગયા.
2.99.38
दुःखाभितप्तो भरतो राजपुत्रो महाबलः।
उक्त्वार्येति सकृद्दीनं पुनर्नोवाच किञ्चन ॥ २.९९.३८ ॥
દુઃખથી તપ્ત મહાબલી રાજકુમાર ભરતે "આર્ય" એમ એક વાર દીનતાથી કહ્યું, પછી ફરી કંઈ બોલ્યો નહીં.
2.99.39
बाष्पापिहितकण्ठश्च प्रेक्ष्य रामं यशस्विनम्।
आर्येत्येवाथ संक्रुश्य व्याहर्त्तुं नाशकत्तदा ॥ २.९९.३९ ॥
આંસુથી રૂંધાયેલા કંઠવાળા ભરતે યશસ્વી રામને જોઈને "આર્ય" એટલું જ કહ્યું; ત્યારે રડતાં તે બોલી શક્યો નહીં.
2.99.40
शत्रुघ्नश्चापि रामस्य ववन्दे चरणौ रुदन्।
तावुभौ स समालिङ्ग्य रामश्चाश्रूण्यवर्त्तयत् ॥ २.९९.४० ॥
શત્રુઘ્ને પણ રડતાં રામના ચરણોમાં વંદન કર્યું; રામે બંનેને આલિંગન આપ્યું અને તેમનાં આંસુ વહેવા લાગ્યાં.
2.99.41
ततः सुमन्त्रेण गुहेन चैव समीयतू राजसुतावरण्ये।
दिवाकरश्चैव निशाकरश्च यथाम्बरे शुक्रबृहस्पतिभ्याम् ॥ २.९९.४१ ॥
પછી સુમંત્ર અને ગુહ સાથે તે બંને રાજકુમારો વનમાં મળ્યા; આકાશમાં સૂર્ય અને ચંદ્ર શુક્ર અને બૃહસ્પતિ સાથે મળે તેમ.
2.99.42
तान् पार्थिवान् वारणयूथपाभान् समागतांस्तत्र महत्यरण्ये।
वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वेप्यश्रूण्यमुञ्चन् प्रविहाय हर्षम् ॥ २.९९.४२ ॥
તે મહાન વનમાં ગજયૂથપો સમાન એકઠા થયેલા રાજાઓને જોઈને વનવાસીઓએ પણ હર્ષ છોડીને બધા આંસુ વહાવ્યાં.