વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.11.1
अग्रतः प्रययौ रामः सीता मध्ये सुशोभना।
पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ॥ ३.११.१ ॥
રામ આગળ ચાલ્યા; વચ્ચે અત્યંત શોભાયમાન સીતા હતાં; પાછળ ધનુષ્ય હાથમાં લઈને લક્ષ્મણ અનુસર્યા.
3.11.2
तौ पश्यमानौ विविधान् शैलप्रस्थान् वनानि च।
नदीश्च विविधा रम्या जग्मतुः सह सीतया ॥ ३.११.२ ॥
તે બંને વિવિધ પર્વતીય પઠારો, વનો અને રમણીય નદીઓ જોતા સીતા સાથે ચાલ્યા.
3.11.3
सारसांश्चक्रवाकांश्च नदीपुलिनचारिणः।
सरांसि च सपद्मानि युतानि जलजैः खगैः ॥ ३.११.३ ॥
નદીકાંઠે વિચરતાં સારસ અને ચક્રવાક, કમળોથી યુક્ત સરોવરો — જે જળપક્ષીઓથી શોભતાં હતાં.
3.11.4
यूथबद्धांश्च पृषतान् मदोन्मत्तान् विषाणिनः।
महिषांश्च वराहांश्च गजांश्च द्रुमवैरिणः ॥ ३.११.४ ॥
ટોળામાં બંધાયેલાં ચિત્રકાબરાં મૃગ, મદોન્મત્ત શિંગડાવાળાં પાડા, ભૂંડ અને વૃક્ષોના શત્રુ હાથીઓ પણ હતા.
3.11.5
ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे।
ददृशुः सहिता रम्यं तटाकं योजनायुतम् ॥ ३.११.५ ॥
તેઓ લાંબે અંતર ચાલ્યા, સૂર્ય ઢળતો હતો ત્યારે દસ હજાર યોજન વિસ્તારનું એક રમણીય સરોવર જોયું.
3.11.6
पद्मपुष्करसम्बाधं गजयूथैरलंकृतम्।
सारसैर्हंसकादम्बैः संकुलं जलजातिभिः ॥ ३.११.६ ॥
કમળો અને કુમુદોથી ભરેલું, હાથીઓના ટોળાંથી શોભતું, સારસ, હંસ અને બતકોથી ભરપૂર, જળજીવોથી ભરેલું.
3.11.7
प्रसन्नसलिले रम्ये तस्मिन् सरसि शुश्रुवे।
गीतवादित्रनिर्घोषो न तु कश्चन दृश्यते ॥ ३.११.७ ॥
સ્વચ્છ જળવાળા એ રમણીય સરોવરમાં ગીત અને વાદ્યોનો ઘોષ સંભળાયો, પણ કોઈ દેખાતું ન હતું.
3.11.8
ततः कौतूहलाद् रामो लक्ष्मणश्च महारथः।
मुनिं धर्मभृतं नाम प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ ३.११.८ ॥
પછી કુતૂહલથી રામ અને મહારથી લક્ષ્મણ ધર્મભૃત નામના મુનિને પૂછવા લાગ્યા.
3.11.9
इदमत्यद्भुतं श्रुत्वा सर्वेषां नो महामुने।
कौतूहलं महज्जातं किमिदं साधु कथ्यताम् ॥ ३.११.९ ॥
હે મહામુનિ, આ અતિ અદ્ભુત સાંભળીને અમારા સૌમાં મોટું કુતૂહલ જાગ્યું છે; આ શું છે તે સારી રીતે કહો.
3.11.10
तेनैवमुक्तो धर्मात्मा राघवेण मुनिस्तदा।
प्रभावं सरसः क्षिप्रमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ३.११.१० ॥
રાઘવે આ રીતે પૂછ્યું ત્યારે ધર્માત્મા મુનિ તરત જ એ સરોવરનો પ્રભાવ કહેવા લાગ્યા.
3.11.11
इदं पञ्चाप्सरो नाम तटाकं सार्वकालिकम्।
निर्मितं तपसा राम मुनिना माण्डकर्णिना ॥ ३.११.११ ॥
હે રામ, પંચાપ્સર નામનું આ સરોવર સર્વકાલિક છે; માંડકર્ણિ મુનિએ તપથી તેનું નિર્માણ કર્યું હતું.
3.11.12
स हि तेपे तपस्तीव्रं माण्डकर्णिर्महामुनिः।
दशवर्षसहस्राणि वायुभक्षो जलाशये ॥ ३.११.१२ ॥
તે મહામુનિ માંડકર્ણિએ જળાશયમાં રહીને, માત્ર વાયુનો આહાર લઈને, દસ હજાર વર્ષ સુધી ઘોર તપ કર્યું.
3.11.13
ततः प्रव्यथिताः सर्वे देवाः साग्निपुरोगमाः।
अब्रुवन् वचनं सर्वे परस्परसमागताः ॥ ३.११.१३ ॥
ત્યારે અગ્નિ વગેરે સર્વ દેવો અત્યંત વ્યાકુળ થયા. તેઓ બધા એકત્ર થઈને આ વચન બોલ્યા.
3.11.15
अस्माकं कस्यचित् स्थानमेष प्रार्थयते मुनिः।
ततः कर्तुं तपोविघ्नं सर्वदेवैर्नियोजिताः।
प्रधानाप्सरसः पञ्च विद्युच्चलितवर्चसः ॥ ३.११.१५ ॥
આ મુનિ આપણામાંથી કોઈનું સ્થાન ઇચ્છે છે. તેથી તપમાં વિઘ્ન નાખવા સર્વ દેવોએ વીજળી જેવા તેજવાળી પાંચ મુખ્ય અપ્સરાઓને નિયુક્ત કરી.
3.11.16
अप्सरोभिस्ततस्ताभिर्मुनिर्दृष्टपरावरः।
नीतो मदनवश्यत्वं देवानां कार्यसिद्धये ॥ ३.११.१६ ॥
ત્યારે પરમ અને અપર તત્ત્વોને જોનારા તે મુનિને દેવોના કાર્યની સિદ્ધિ માટે તે અપ્સરાઓ દ્વારા કામદેવને વશ કરાયા.
3.11.17
ताश्चैवाप्सरसः पञ्च मुनेः पत्नीत्वमागताः।
तटाके निर्मितं तासां तस्मिन्नन्तर्हितं गृहम् ॥ ३.११.१७ ॥
તે પાંચ અપ્સરાઓ પણ મુનિની પત્નીઓ બની. તેમના માટે સરોવરના કિનારે એક ઘર બનાવાયું, જે તેમાં જ છુપાયેલું હતું.
3.11.18
तत्रैवाप्सरसः पञ्च निवसन्त्यो यथासुखम्।
रमयन्ति तपोयोगान्मुनिं यौवनमास्थितम् ॥ ३.११.१८ ॥
ત્યાં જ તે પાંચ અપ્સરાઓ સુખપૂર્વક રહેતી અને તપના બળથી યૌવન પામેલા મુનિને આનંદ આપતી.
3.11.19
तासां संक्रीडमानानामेष वादित्रनिःस्वनः।
श्रूयते भूषणोन्मिश्रो गीतशब्दो मनोहरः ॥ ३.११.१९ ॥
ક્રીડા કરતી તેમના વાદ્યોનો આ ધ્વનિ સંભળાય છે; તે આભૂષણોના રણકાર સાથે ભળીને મનોહર ગીતનો સ્વર બને છે.
3.11.20
आश्चर्यमिति तस्यैतद् वचनं भावितात्मनः।
राघवः प्रतिजग्राह सह भ्रात्रा महायशाः ॥ ३.११.२० ॥
તે શુદ્ધાત્મા મુનિનાં આ વચનો "આ તો આશ્ચર્ય છે" એમ કહીને મહાયશસ્વી રાઘવે ભાઈ સાથે સ્વીકાર્યાં.
3.11.21
एवं कथयमानः स ददर्शाश्रममण्डलम्।
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ॥ ३.११.२१ ॥
આ પ્રમાણે બોલતાં તેમણે કુશ અને વલ્કલવસ્ત્રોથી ઘેરાયેલું, બ્રહ્માના તેજ જેવી શોભાથી ભરેલું આશ્રમમંડળ જોયું.
3.11.22
प्रविश्य सह वैदेह्या लक्ष्मणेन च राघवः।
तदा तस्मिन् स काकुत्स्थः श्रीमत्याश्रममण्डले ॥ ३.११.२२ ॥
ત્યારે રાઘવ, કાકુત્સ્થ રામ, વૈદેહી અને લક્ષ્મણ સાથે તે શોભાયુક્ત આશ્રમમંડળમાં પ્રવેશ્યા.
3.11.23
उषित्वा स सुखं तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः।
जगाम चाश्रमांस्तेषां पर्यायेण तपस्विनाम् ॥ ३.११.२३ ॥
ત્યાં સુખપૂર્વક રહીને, મહર્ષિઓ દ્વારા સન્માનિત થઈને, તે તપસ્વીઓના આશ્રમોમાં ક્રમશઃ ગયા.
3.11.24
येषामुषितवान् पूर्वं सकाशे स महास्त्रवित् ।
क्वचित् परिदशान् मासानेकसंवत्सरं क्वचित् ॥ ३.११.२४ ॥
પહેલાં જે તપસ્વીઓની પાસે તે મહાસ્ત્રવેત્તા રહ્યા હતા, ક્યાંક દસ મહિના, ક્યાંક એક વર્ષ.
3.11.25
क्वचिच्च चतुरो मासान् पञ्च षट् च परान् क्वचित्।
अपरत्राधिकान् मासानध्यर्धमधिकं क्वचित् ॥ ३.११.२५ ॥
ક્યાંક ચાર મહિના, ક્યાંક પાંચ કે છ મહિના, અને તેનાથી પણ વધુ; બીજે ક્યાંક વધુ મહિના, ક્યાંક દોઢ મહિનાથી પણ વધુ.
3.11.26
त्रीन् मासानष्टमासांश्च राघवो न्यवसत् सुखम्।
तत्र संवसतस्तस्य मुनीनामाश्रमेषु वै ॥ ३.११.२६ ॥
રાઘવે ત્યાં ત્રણ માસ અને આઠ માસ સુખપૂર્વક નિવાસ કર્યો, મુનિઓના આશ્રમોમાં રહેતાં.
3.11.27
रमतश्चानुकूल्येन ययुः संवत्सरा दश।
परिसृत्य च धर्मज्ञो राघवः सह सीतया ॥ ३.११.२७ ॥
અનુકૂળતાથી આનંદ માણતાં દસ વર્ષ વીતી ગયાં; ધર્મજ્ઞ રાઘવ સીતા સાથે ફરીને.
3.11.28
सुतीक्ष्णस्याश्रमपदं पुनरेवाजगाम ह।
स तमाश्रममागम्य मुनिभिः परिपूजितः ॥ ३.११.२८ ॥
તેઓ ફરીથી સુતીક્ષ્ણના આશ્રમ-સ્થળે આવ્યા; તે આશ્રમે પહોંચી મુનિઓ દ્વારા સન્માનિત થયા.
3.11.29
तत्रापि न्यवसद् रामः किंचित् कालमरिंदमः।
अथाश्रमस्थो विनयात् कदाचित् तं महामुनिम् ॥ ३.११.२९ ॥
ત્યાં પણ રામ થોડા સમય રહ્યા, શત્રુઓનું દમન કરનાર; પછી આશ્રમમાં રહેતાં વિનયથી, એક સમયે તે મહામુનિ પાસે.
3.11.30
उपासीनः स काकुत्स्थः सुतीक्ष्णमिदमब्रवीत्।
अस्मिन्नरण्ये भगवन्नगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥ ३.११.३० ॥
પાસે બેઠેલા તે કાકુત્સ્થ (રામ) સુતીક્ષ્ણને આ બોલ્યા: "ભગવન્, આ અરણ્યમાં મુનિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્ય રહે છે."
3.11.31
वसतीति मया नित्यं कथाः कथयतां श्रुतम्।
न तु जानामि तं देशं वनस्यास्य महत्तया ॥ ३.११.३१ ॥
"એવું કહેનારાઓ પાસેથી હું હંમેશાં સાંભળતો આવ્યો છું; પણ આ અરણ્યની વિશાળતાને કારણે તે સ્થળ મને ખબર નથી."
3.11.32
कुत्राश्रमपदं रम्यं महर्षेस्तस्य धीमतः।
प्रसादार्थं भगवतः सानुजः सह सीतया ॥ ३.११.३२ ॥
તે બુદ્ધિમાન મહર્ષિની રમણીય આશ્રમભૂમિ ક્યાં છે, જેમની કૃપા મેળવવા હું અનુજ અને સીતા સાથે જવા ઇચ્છું છું?
3.11.33
अगस्त्यमधिगच्छेयमभिवादयितुं मुनिम्।
मनोरथो महानेष हृदि सम्परिवर्तते ॥ ३.११.३३ ॥
મુનિ અગસ્ત્યની પાસે જઈને તેમને પ્રણામ કરવાની આ મહાન ઇચ્છા મારા હૃદયમાં ઘૂમી રહી છે.
3.11.35
यदहं तं मुनिवरं शुश्रूषेयमपि स्वयम्।
सुतीक्ष्णः प्रत्युवाचेदं प्रीतो दशरथात्मजम्।
अहमप्येतदेव त्वां वक्तुकामः सलक्ष्मणम् ॥ ३.११.३५ ॥
પ્રસન્ન થયેલા સુતીક્ષ્ણે દશરથપુત્રને કહ્યું: "તે મુનિશ્રેષ્ઠની સેવા હું પોતે કરવા ઇચ્છતો હતો. લક્ષ્મણ સાથેના તને પણ હું આ જ કહેવા ઇચ્છતો હતો."
3.11.36
अगस्त्यमभिगच्छेति सीतया सह राघव।
दिष्ट्या त्विदानीमर्थेऽस्मिन् स्वयमेव ब्रवीषि माम् ॥ ३.११.३६ ॥
"હે રાઘવ! સીતા સાથે અગસ્ત્ય પાસે જા. સદ્ભાગ્યે હવે આ બાબતે તું પોતે જ મને કહે છે."
3.11.37
अयमाख्यामि ते राम यत्रागस्त्यो महामुनिः।
योजनान्याश्रमात् तात याहि चत्वारि वै ततः।
दक्षिणेन महान् श्रीमानगस्त्यभ्रातुराश्रमः ॥ ३.११.३७ ॥
"હે રામ! મહામુનિ અગસ્ત્ય ક્યાં છે તે હું તને કહું છું. હે વત્સ! આ આશ્રમથી ચાર યોજન જા. ત્યાંથી દક્ષિણ દિશામાં અગસ્ત્યના ભાઈનો વિશાળ અને શોભાયમાન આશ્રમ છે."
3.11.38
स्थलीप्रायवनोद्देशे पिप्पलीवनशोभिते।
बहुपुष्पफले रम्ये नानाविहगनादिते ॥ ३.११.३८ ॥
તે મોટાભાગે સૂકી ભૂમિવાળા વનપ્રદેશમાં છે; પીપળીના વનથી શોભતું; ઘણાં ફૂલ અને ફળવાળું; રમણીય; વિવિધ પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતું.
3.11.39
पद्मिन्यो विविधास्तत्र प्रसन्नसलिलाशयाः।
हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः ॥ ३.११.३९ ॥
ત્યાં વિવિધ પ્રકારના કમળ-સરોવરો હતાં; તેમનું જળ નિર્મળ હતું; હંસ અને કારંડવ પક્ષીઓથી ભરેલાં અને ચક્રવાકોથી શોભતાં હતાં.
3.11.40
तत्रैकां रजनीं व्युष्य प्रभाते राम गम्यताम्।
दक्षिणां दिशमास्थाय वनखण्डस्य पार्श्वतः ॥ ३.११.४० ॥
ત્યાં એક રાત રોકાઈને, હે રામ, પ્રભાતે વનખંડની બાજુએ થઈને દક્ષિણ દિશા તરફ જઈએ.
3.11.41
तत्रागस्त्याश्रमपदं गत्वा योजनमन्तरम्।
रमणीये वनोद्देशे बहुपादपशोभिते ॥ ३.११.४१ ॥
ત્યાંથી એક યોજન અંતરે અગસ્ત્યનો આશ્રમ છે; અનેક વૃક્ષોથી શોભતા એ રમણીય વનપ્રદેશમાં જવાનું છે.
3.11.42
रंस्यते तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह।
स हि रम्यो वनोद्देशो बहुपादपसंयुतः ॥ ३.११.४२ ॥
ત્યાં વૈદેહી અને લક્ષ્મણ તમારી સાથે આનંદ પામશે; એ વનપ્રદેશ અનેક વૃક્ષોથી યુક્ત અને ખરેખર રમણીય છે.
3.11.43
यदि बुद्धिः कृता द्रष्टुमगस्त्यं तं महामुनिम्।
अद्यैव गमने बुद्धिं रोचयस्व महामते ॥ ३.११.४३ ॥
જો તમે એ મહામુનિ અગસ્ત્યનાં દર્શન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો હોય, તો હે મહામતિ, આજે જ ત્યાં જવાનો મનસૂબો સ્વીકારો.
3.11.44
प्रतस्थेऽगस्त्यमुद्दिश्य सानुगः सह सीतया ॥ ३.११.४४ ॥
અગસ્ત્યને લક્ષ્યમાં રાખી, અનુચરો સહિત, સીતા સાથે તેઓ નીકળ્યા.
3.11.45
पश्यन् वनानि चित्राणि पर्वतांश्चाभ्रसंनिभान्।
सरांसि सरितश्चैव पथि मार्गवशानुगान् ॥ ३.११.४५ ॥
વિચિત્ર વનો, વાદળો જેવા પર્વતો, સરોવરો અને નદીઓ જોતાં, માર્ગના વળાંકો અનુસરીને તેઓ આગળ વધ્યા.
3.11.46
सुतीक्ष्णेनोपदिष्टेन गत्वा तेन पथा सुखम्।
इदं परमसंहृष्टो वाक्यं लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.११.४६ ॥
સુતીક્ષ્ણે બતાવેલા તે માર્ગે સુખેથી ચાલીને, અત્યંત પ્રસન્ન થઈને તેમણે લક્ષ્મણને આ વચન કહ્યું.
3.11.47
एतदेवाश्रमपदं नूनं तस्य महात्मनः।
अगस्त्यस्य मुनेर्भ्रातुर्दृश्यते पुण्यकर्मणः ॥ ३.११.४७ ॥
આ જ ચોક્કસ તે મહાત્મા, પુણ્યકર્મી મુનિ અગસ્ત્યના ભાઈનું આશ્રમસ્થાન દેખાય છે.
3.11.48
यथा हीमे वनस्यास्य ज्ञाताः पथि सहस्रशः।
संनताः फलभारेण पुष्पभारेण च द्रुमाः ॥ ३.११.४८ ॥
આ વનના માર્ગ પર હજારો વૃક્ષો ફળના ભાર અને ફૂલના ભારથી નમેલાં દેખાય છે.
3.11.49
पिप्पलीनां च पक्वानां वनादस्मादुपागतः।
गन्धोऽयं पवनोत्क्षिप्तः सहसा कटुकोदयः ॥ ३.११.४९ ॥
આ વનમાંથી પાકેલાં પીપરનો આ તીખો સુગંધ પવનથી ઊડીને અચાનક આવી રહ્યો છે.
3.11.50
तत्र तत्र च दृश्यन्ते संक्षिप्ताः काष्ठसंचयाः।
लूनाश्च परिदृश्यन्ते दर्भा वैदूर्यवर्चसः ॥ ३.११.५० ॥
ઠેરઠેર લાકડાંના ઢગલા એકઠા કરેલા દેખાય છે, અને વૈડૂર્ય મણિ જેવા ચમકતા દર્ભ કાપેલા દેખાય છે.
3.11.51
एतच्च वनमध्यस्थं कृष्णाभ्रशिखरोपमम्।
पावकस्याश्रमस्थस्य धूमाग्रं सम्प्रदृश्यते ॥ ३.११.५१ ॥
જંગલની મધ્યમાં આવેલું આ, કાળા વાદળના શિખર જેવું છે; આશ્રમના અગ્નિના ધુમાડાનો છેડો સ્પષ્ટ દેખાય છે.
3.11.52
विविक्तेषु च तीर्थेषु कृतस्नाना द्विजातयः।
पुष्पोपहारं कुर्वन्ति कुसुमैः स्वयमर्जितैः ॥ ३.११.५२ ॥
એકાંત તીર્થોમાં સ્નાન કરીને દ્વિજો પોતે ચૂંટેલાં ફૂલોથી પુષ્પોપહાર અર્પે છે.
3.11.53
ततः सुतीक्ष्णवचनं यथा सौम्य मया श्रुतम्।
अगस्त्यस्याश्रमो भ्रातुर्नूनमेष भविष्यति ॥ ३.११.५३ ॥
હે સૌમ્ય, સુતીક્ષ્ણનાં વચન મેં સાંભળ્યાં તે પ્રમાણે, અગસ્ત્યના ભાઈનો આશ્રમ ચોક્કસ આ જ હશે.
3.11.54
निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया।
यस्य भ्रात्रा कृतेयं दिक्शरण्या पुण्यकर्मणा ॥ ३.११.५४ ॥
લોકોના હિતની કામનાથી મૃત્યુને પણ બળપૂર્વક વશ કરીને, જે પુણ્યકર્માના ભાઈએ આ દિશાને શરણ્ય બનાવી.
3.11.55
इहैकदा किल क्रूरो वातापिरपि चेल्वलः।
भ्रातरौ सहितावास्तां ब्राह्मणघ्नौ महासुरौ ॥ ३.११.५५ ॥
અહીં એક સમયે ક્રૂર વાતાપિ અને ઇલ્વલ, બ્રાહ્મણોનો વધ કરનારા બે મહાઅસુર ભાઈઓ સાથે રહેતા હતા.
3.11.56
धारयन् ब्राह्मणं रूपमिल्वलः संस्कृतं वदन्।
आमन्त्रयति विप्रान् स श्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः ॥ ३.११.५६ ॥
બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને, સંસ્કૃત બોલતો, તે નિર્દય ઇલ્વલ શ્રાદ્ધના ઉદ્દેશે બ્રાહ્મણોને આમંત્રે છે.
3.11.57
भ्रातरं संस्कृतं कृत्वा ततस्तं मेषरूपिणम्।
तान् द्विजान् भोजयामास श्राद्धदृष्टेन कर्मणा ॥ ३.११.५७ ॥
પછી તેણે મેષરૂપ ધારણ કરેલા પોતાના ભાઈને રાંધીને શ્રાદ્ધવિધિ પ્રમાણે તે દ્વિજોને ભોજન કરાવ્યું.
3.11.58
ततो भुक्तवतां तेषां विप्राणामिल्वलोऽब्रवीत्।
वातापे निष्क्रमस्वेति स्वरेण महता वदन् ॥ ३.११.५८ ॥
ત્યારે ભોજન કરી ચૂકેલા તે બ્રાહ્મણોને ઇલ્વલે મોટા અવાજે કહ્યું, "વાતાપી, બહાર નીકળ!"
3.11.59
ततो भ्रातुर्वचः श्रुत्वा वातापिर्मेषवन्नदन्।
भित्त्वा भित्त्वा शरीराणि ब्राह्मणानां विनिष्पतत् ॥ ३.११.५९ ॥
ત્યારે ભાઈનો અવાજ સાંભળીને વાતાપી ઘેટાની જેમ બૂમો પાડતો, બ્રાહ્મણોના શરીર ચીરીને બહાર કૂદી પડ્યો.
3.11.60
ब्राह्मणानां सहस्राणि तैरेवं कामरूपिभिः।
विनाशितानि संहत्य नित्यशः पिशिताशनैः ॥ ३.११.६० ॥
આ રીતે ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરનારા તે માંસાહારીઓએ સાથે મળીને દરરોજ હજારો બ્રાહ્મણોનો નાશ કર્યો.
3.11.61
अगस्त्येन तदा देवैः प्रार्थितेन महर्षिणा।
अनुभूय किल श्राद्धे भक्षितः स महासुरः ॥ ३.११.६१ ॥
ત્યારે દેવોની પ્રાર્થનાથી મહર્ષિ અગસ્ત્યે શ્રાદ્ધમાં તે મહાસુરને પોતે જ ભક્ષાઈ જવા દીધો, એમ કહેવાય છે.
3.11.62
ततः सम्पन्नमित्युक्त्वा दत्त्वा हस्तेऽवनेजनम्।
भ्रातरं निष्क्रमस्वेति चेल्वलः समभाषत ॥ ३.११.६२ ॥
"બધું સંપન્ન થયું" એમ કહીને, હાથમાં પાણી આપીને ઇલ્વલે ભાઈને કહ્યું, "બહાર નીકળ!"
3.11.63
स तदा भाषमाणं तु भ्रातरं विप्रघातिनम्।
अब्रवीत् प्रहसन् धीमानगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥ ३.११.६३ ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાન અને મુનિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્યે, બ્રાહ્મણોનો ઘાત કરનાર તે ભાઈને બોલતો જોઈને હસીને કહ્યું.
3.11.64
कुतो निष्क्रमितुं शक्तिर्मया जीर्णस्य रक्षसः।
भ्रातुस्तु मेषरूपस्य गतस्य यमसादनम् ॥ ३.११.६४ ॥
ઘેટાના રૂપમાં યમલોક ગયેલા મારા ભાઈની જેમ, જીર્ણ રાક્ષસને બહાર કાઢવાની શક્તિ મારામાં ક્યાંથી હોય?
3.11.65
अथ तस्य वचः श्रुत्वा भ्रातुर्निधनसंश्रितम्।
प्रधर्षयितुमारेभे मुनिं क्रोधान्निशाचरः ॥ ३.११.६५ ॥
ભાઈના મૃત્યુ વિશેના તેમના વચનો સાંભળીને, ક્રોધે ભરાયેલો તે નિશાચર મુનિ પર હુમલો કરવા લાગ્યો.
3.11.66
सोऽभ्यद्रवद् द्विजेन्द्रं तं मुनिना दीप्ततेजसा।
चक्षुषानलकल्पेन निर्दग्धो निधनं गतः ॥ ३.११.६६ ॥
તે તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ પર ધસી ગયો; તેજસ્વી મુનિની અગ્નિ જેવી દૃષ્ટિથી સંપૂર્ણ બળી જઈને તે મૃત્યુ પામ્યો.
3.11.67
तस्यायमाश्रमो भ्रातुस्तटाकवनशोभितः।
विप्रानुकम्पया येन कर्मेदं दुष्करं कृतम् ॥ ३.११.६७ ॥
આ તેના ભાઈનો આશ્રમ છે, તળાવો અને વનથી શોભતો. બ્રાહ્મણો પર દયાથી તેણે આ દુષ્કર કાર્ય કર્યું હતું.
3.11.68
एवं कथयमानस्य तस्य सौमित्रिणा सह।
रामस्यास्तं गतः सूर्यः संध्याकालोऽभ्यवर्तत ॥ ३.११.६८ ॥
આ રીતે તે સૌમિત્રિ સાથે રામ વિશે વાત કરી રહ્યો હતો, ત્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો અને સંધ્યાકાળ આવ્યો.
3.11.69
उपास्य पश्चिमां संध्यां सह भ्रात्रा यथाविधि।
प्रविवेशाश्रमपदं तमृषिं चाभ्यवादयत् ॥ ३.११.६९ ॥
ભાઈ સાથે વિધિપૂર્વક પશ્ચિમ સંધ્યોપાસના કરીને રામે આશ્રમપરિસરમાં પ્રવેશ કર્યો અને તે ઋષિને પ્રણામ કર્યા.
3.11.70
सम्यक्प्रतिगृहीतस्तु मुनिना तेन राघवः।
न्यवसत् तां निशामेकां प्राश्य मूलफलानि च ॥ ३.११.७० ॥
તે મુનિ દ્વારા યોગ્ય રીતે સત્કારાયેલા રાઘવે મૂળ અને ફળ ખાઈને તે એક રાત ત્યાં નિવાસ કર્યો.
3.11.71
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामुदिते रविमण्डले।
भ्रातरं तमगस्त्यस्य आमन्त्रयत राघवः ॥ ३.११.७१ ॥
તે રાત્રિ વીતી જતાં અને સૂર્યમંડળ ઉદય પામતાં રાઘવે અગસ્ત્યના તે આશ્રમથી વિદાય લેવા વિશે ભાઈને કહ્યું.
3.11.72
अभिवादये त्वां भगवन् सुखमस्म्युषितो निशाम्।
आमन्त्रये त्वां गच्छामि गुरुं ते द्रष्टुमग्रजम् ॥ ३.११.७२ ॥
હે ભગવન્, આપને પ્રણામ; રાત્રિ સુખે વીતી. હવે આપની પાસેથી રજા લઈ, આપના ગુરુ અને મારા મોટા ભાઈને મળવા જાઉં છું.
3.11.73
गम्यतामिति तेनोक्तो जगाम रघुनन्दनः।
यथोद्दिष्टेन मार्गेण वनं तच्चावलोकयन् ॥ ३.११.७३ ॥
"જાઓ" એમ તેમના દ્વારા કહેવાતાં રઘુનંદન બતાવેલા માર્ગે તે વનને જોતાં ચાલ્યા.
3.11.74
नीवारान् पनसान् सालान् वञ्जुलांस्तिनिशांस्तथा।
चिरिबिल्वान् मधूकांश्च बिल्वानथ च तिन्दुकान् ॥ ३.११.७४ ॥
નીવાર, પનસ, સાલ, વંજુલ, તિનિશ, ચિરિબિલ્વ, મધૂક, બિલ્વ અને તિંદુક વૃક્ષો (જોતાં).
3.11.75
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिरुपशोभितान्।
ददर्श रामः शतशस्तत्र कान्तारपादपान् ॥ ३.११.७५ ॥
ત્યાં રામે ખીલેલા અગ્રભાગવાળી વેલોથી શોભતાં સેંકડો વનવૃક્ષો જોયાં.
3.11.76
हस्तिहस्तैर्विमृदितान् वानरैरुपशोभितान्।
मत्तैः शकुनिसङ्घैश्च शतशः प्रतिनादितान् ॥ ३.११.७६ ॥
હાથીઓની સૂંઢોથી કચડાયેલાં, વાંદરાઓથી શોભતાં અને મદમસ્ત પક્ષીસમૂહોના સેંકડો પડઘાથી ગૂંજતાં (વૃક્ષો).
3.11.77
ततोऽब्रवीत् समीपस्थं रामो राजीवलोचनः।
पृष्ठतोऽनुगतं वीरं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ ३.११.७७ ॥
ત્યારે કમળનયન રામે નજીક ઊભેલા, પાછળ અનુસરતા, શોભા વધારતા વીર લક્ષ્મણને કહ્યું.
3.11.78
स्निग्धपत्रा यथा वृक्षा यथा क्षान्ता मृगद्विजाः।
आश्रमो नातिदूरस्थो महर्षेर्भावितात्मनः ॥ ३.११.७८ ॥
સુંવાળાં પાંદડાંવાળાં વૃક્ષો અને શાંત મૃગ-પક્ષીઓ છે; ભાવિતાત્મા મહર્ષિનો આશ્રમ બહુ દૂર નથી.
3.11.79
अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा।
आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्तश्रमापहः ॥ ३.११.७९ ॥
અગસ્ત્ય નામે જગતમાં પોતાનાં જ કર્મોથી પ્રસિદ્ધ તેમનો આશ્રમ દેખાય છે; તે થાકેલાઓનો થાક દૂર કરે છે.
3.11.80
प्राज्यधूमाकुलवनश्चीरमालापरिष्कृतः।
प्रशान्तमृगयूथश्च नानाशकुनिनादितः ॥ ३.११.८० ॥
ઘન ધુમાડાથી ભરેલા વનવાળો, વલ્કલ-વસ્ત્રોની માળાઓથી શણગારેલો, શાંત મૃગસમૂહ અને વિવિધ પક્ષીઓના સ્વરથી ગૂંજતો (આશ્રમ).
3.11.81
निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया।
दक्षिणा दिक् कृता येन शरण्या पुण्यकर्मणा ॥ ३.११.८१ ॥
લોકોના હિતની ઇચ્છાથી મૃત્યુને બળપૂર્વક વશ કરીને દક્ષિણ દિશાને આશ્રયસ્થાન બનાવનાર પુણ્યકર્મા.
3.11.82
तस्येदमाश्रमपदं प्रभावाद् यस्य राक्षसैः।
दिगियं दक्षिणा त्रासाद् दृश्यते नोपभुज्यते ॥ ३.११.८२ ॥
આ તેમનું આશ્રમસ્થાન છે. જેમના પ્રભાવથી રાક્ષસો ભયથી આ દક્ષિણ દિશાને માત્ર જુએ છે, તેનો ઉપભોગ કરતા નથી.
3.11.83
यदाप्रभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकर्मणा।
तदाप्रभृति निर्वैराः प्रशान्ता रजनीचराः ॥ ३.११.८३ ॥
જે ક્ષણથી આ દિશા પર તે પુણ્યકર્માએ અધિકાર કર્યો, ત્યારથી રાત્રે વિચરતા રાક્ષસો વૈરરહિત અને શાંત થયા.
3.11.84
नाम्ना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक्प्रदक्षिणा।
प्रथिता त्रिषु लोकेषु दुर्धर्षा क्रूरकर्मभिः ॥ ३.११.८४ ॥
ભગવાનની આ દક્ષિણ દિશા નામથી 'દિક્પ્રદક્ષિણા' કહેવાય છે; ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ અને ક્રૂર કર્મ કરનારાઓ માટે દુર્ધર્ષ છે.
3.11.85
मार्गं निरोद्धुं सततं भास्करस्याचलोत्तमः।
संदेशं पालयंस्तस्य विन्ध्यशैलो न वर्धते ॥ ३.११.८५ ॥
સૂર્યનો માર્ગ રોકવા સતત વધતો પર્વતોત્તમ વિંધ્ય, તેમની આજ્ઞા પાળતો હવે વધતો નથી.
3.11.86
अयं दीर्घायुषस्तस्य लोके विश्रुतकर्मणः।
अगस्त्यस्याश्रमः श्रीमान् विनीतमृगसेवितः ॥ ३.११.८६ ॥
આ દીર્ઘાયુ અને જગતમાં પ્રસિદ્ધ કર્મવાળા અગસ્ત્યનો શ્રીમાન આશ્રમ છે; ત્યાં વિનીત મૃગો વિચરે છે.
3.11.87
एष लोकार्चितः साधुर्हिते नित्यं रतः सताम्।
अस्मानधिगतानेष श्रेयसा योजयिष्यति ॥ ३.११.८७ ॥
લોકપૂજિત આ સાધુ, સજ્જનોના હિતમાં સદા રત છે; અહીં આવેલા અમને એ જ શ્રેયસ સાથે જોડશે.
3.11.88
आराधयिष्याम्यत्राहमगस्त्यं तं महामुनिम्।
शेषं च वनवासस्य सौम्य वत्स्याम्यहं प्रभो ॥ ३.११.८८ ॥
અહીં હું એ મહામુનિ અગસ્ત્યની આરાધના કરીશ; હે સૌમ્ય, હે પ્રભો, વનવાસનો બાકીનો સમય હું અહીં જ વિતાવીશ.
3.11.89
अत्र देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अगस्त्यं नियताहाराः सततं पर्युपासते ॥ ३.११.८९ ॥
અહીં દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ નિયમિત આહાર સાથે સતત અગસ્ત્યની ઉપાસના કરે છે.
3.11.90
नात्र जीवेन्मृषावादी क्रूरो वा यदि वा शठः।
नृशंसः पापवृत्तो वा मुनिरेष तथाविधः ॥ ३.११.९० ॥
અહીં જૂઠું બોલનાર, ક્રૂર, કપટી, નિર્દય કે પાપાચારી જીવી શકતો નથી; આ મુનિ એવા જ છે.
3.11.91
अत्र देवाश्च यक्षाश्च नागाश्च पतगैः सह।
वसन्ति नियताहारा धर्ममाराधयिष्णवः ॥ ३.११.९१ ॥
અહીં દેવો, યક્ષો અને નાગો પક્ષીઓ સાથે નિયમિત આહાર લઈને ધર્મની આરાધના કરવાની ઇચ્છાથી વસે છે.
3.11.92
अत्र सिद्धा महात्मानो विमानैः सूर्यसंनिभैः।
त्यक्त्वा देहान् नवैर्देहैः स्वर्याताः परमर्षयः ॥ ३.११.९२ ॥
અહીં મહાત્મા સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ સૂર્ય સમાન વિમાનોમાં દેહ ત્યજી નવા દેહ સાથે સ્વર્ગે ગયા છે.
3.11.93
यक्षत्वममरत्वं च राज्यानि विविधानि च।
अत्र देवाः प्रयच्छन्ति भूतैराराधिताः शुभैः ॥ ३.११.९३ ॥
અહીં દેવતાઓ શુભ કર્મોથી આરાધિત થઈને યક્ષત્વ, અમરત્વ અને વિવિધ રાજ્યો પ્રદાન કરે છે.
3.11.94
आगताः स्माश्रमपदं सौमित्रे प्रविशाग्रतः।
निवेदयेह मां प्राप्तमृषये सह सीतया ॥ ३.११.९४ ॥
આપણે આશ્રમસ્થાને આવી પહોંચ્યા છીએ. હે સૌમિત્રિ, આગળ પ્રવેશીને સીતા સાથે હું આવ્યો છું એમ ઋષિને જણાવો.