ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.11.1
अग्रतः प्रययौ रामः सीता मध्ये सुशोभना।
पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ॥ ३.११.१ ॥
ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ; ਵਿਚਕਾਰ ਅਤਿਅੰਤ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਸੀਤਾ ਸਨ; ਪਿੱਛੇ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
3.11.2
तौ पश्यमानौ विविधान् शैलप्रस्थान् वनानि च।
नदीश्च विविधा रम्या जग्मतुः सह सीतया ॥ ३.११.२ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਬਤੀ ਪਠਾਰ, ਵਣ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਨਦੀਆਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੁਰੇ।
3.11.3
सारसांश्चक्रवाकांश्च नदीपुलिनचारिणः।
सरांसि च सपद्मानि युतानि जलजैः खगैः ॥ ३.११.३ ॥
ਦਰਿਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਸਾਰਸ ਤੇ ਚਕਵੇ, ਕੌਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ — ਜੋ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।
3.11.4
यूथबद्धांश्च पृषतान् मदोन्मत्तान् विषाणिनः।
महिषांश्च वराहांश्च गजांश्च द्रुमवैरिणः ॥ ३.११.४ ॥
ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਨ, ਮਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਝਾਂ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸਨ।
3.11.5
ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे।
ददृशुः सहिता रम्यं तटाकं योजनायुतम् ॥ ३.११.५ ॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੁਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਢਲਣ ਵੇਲੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਮਣੀਕ ਤਲਾਬ ਵੇਖਿਆ।
3.11.6
पद्मपुष्करसम्बाधं गजयूथैरलंकृतम्।
सारसैर्हंसकादम्बैः संकुलं जलजातिभिः ॥ ३.११.६ ॥
ਕੌਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਸਾਰਸ, ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਬੱਤਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਣਾ।
3.11.7
प्रसन्नसलिले रम्ये तस्मिन् सरसि शुश्रुवे।
गीतवादित्रनिर्घोषो न तु कश्चन दृश्यते ॥ ३.११.७ ॥
ਸਾਫ਼ ਜਲ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ।
3.11.8
ततः कौतूहलाद् रामो लक्ष्मणश्च महारथः।
मुनिं धर्मभृतं नाम प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ ३.११.८ ॥
ਫਿਰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਰਮਭ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
3.11.9
इदमत्यद्भुतं श्रुत्वा सर्वेषां नो महामुने।
कौतूहलं महज्जातं किमिदं साधु कथ्यताम् ॥ ३.११.९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਇਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ ਹੈ; ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।
3.11.10
तेनैवमुक्तो धर्मात्मा राघवेण मुनिस्तदा।
प्रभावं सरसः क्षिप्रमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ३.११.१० ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।
3.11.11
इदं पञ्चाप्सरो नाम तटाकं सार्वकालिकम्।
निर्मितं तपसा राम मुनिना माण्डकर्णिना ॥ ३.११.११ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਪੰਚਾਪਸਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮਾਂਡਕਰਣੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
3.11.12
स हि तेपे तपस्तीव्रं माण्डकर्णिर्महामुनिः।
दशवर्षसहस्राणि वायुभक्षो जलाशये ॥ ३.११.१२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮਾਂਡਕਰਣੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਖਾ ਕੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
3.11.13
ततः प्रव्यथिताः सर्वे देवाः साग्निपुरोगमाः।
अब्रुवन् वचनं सर्वे परस्परसमागताः ॥ ३.११.१३ ॥
ਤਦ ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
3.11.15
अस्माकं कस्यचित् स्थानमेष प्रार्थयते मुनिः।
ततः कर्तुं तपोविघ्नं सर्वदेवैर्नियोजिताः।
प्रधानाप्सरसः पञ्च विद्युच्चलितवर्चसः ॥ ३.११.१५ ॥
ਇਹ ਮੁਨੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀਆਂ।
3.11.16
अप्सरोभिस्ततस्ताभिर्मुनिर्दृष्टपरावरः।
नीतो मदनवश्यत्वं देवानां कार्यसिद्धये ॥ ३.११.१६ ॥
ਫਿਰ ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ ਤੱਤਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
3.11.17
ताश्चैवाप्सरसः पञ्च मुनेः पत्नीत्वमागताः।
तटाके निर्मितं तासां तस्मिन्नन्तर्हितं गृहम् ॥ ३.११.१७ ॥
ਉਹ ਪੰਜੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
3.11.18
तत्रैवाप्सरसः पञ्च निवसन्त्यो यथासुखम्।
रमयन्ति तपोयोगान्मुनिं यौवनमास्थितम् ॥ ३.११.१८ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਪੰਜੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਵਾਨੀ ਪਾਏ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀਆਂ।
3.11.19
तासां संक्रीडमानानामेष वादित्रनिःस्वनः।
श्रूयते भूषणोन्मिश्रो गीतशब्दो मनोहरः ॥ ३.११.१९ ॥
ਖੇਡਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ-ਸ਼ਬਦ ਬਣਦਾ ਹੈ।
3.11.20
आश्चर्यमिति तस्यैतद् वचनं भावितात्मनः।
राघवः प्रतिजग्राह सह भ्रात्रा महायशाः ॥ ३.११.२० ॥
ਉਸ ਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ "ਇਹ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ।
3.11.21
एवं कथयमानः स ददर्शाश्रममण्डलम्।
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ॥ ३.११.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਅਤੇ ਬਲਕਲ ਵਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਸ਼ਰਮ-ਮੰਡਲ ਵੇਖਿਆ।
3.11.22
प्रविश्य सह वैदेह्या लक्ष्मणेन च राघवः।
तदा तस्मिन् स काकुत्स्थः श्रीमत्याश्रममण्डले ॥ ३.११.२२ ॥
ਤਦ ਰਾਘਵ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਉਸ ਸ਼ੋਭਾਯੁਕਤ ਆਸ਼ਰਮ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
3.11.23
उषित्वा स सुखं तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः।
जगाम चाश्रमांस्तेषां पर्यायेण तपस्विनाम् ॥ ३.११.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਗਏ।
3.11.24
येषामुषितवान् पूर्वं सकाशे स महास्त्रवित् ।
क्वचित् परिदशान् मासानेकसंवत्सरं क्वचित् ॥ ३.११.२४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹ ਮਹਾਸ਼ਸਤਰਵੇਤਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਤੇ ਦਸ ਮਹੀਨੇ, ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ।
3.11.25
क्वचिच्च चतुरो मासान् पञ्च षट् च परान् क्वचित्।
अपरत्राधिकान् मासानध्यर्धमधिकं क्वचित् ॥ ३.११.२५ ॥
ਕਿਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਕਿਤੇ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਮਹੀਨੇ, ਕਿਤੇ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ।
3.11.26
त्रीन् मासानष्टमासांश्च राघवो न्यवसत् सुखम्।
तत्र संवसतस्तस्य मुनीनामाश्रमेषु वै ॥ ३.११.२६ ॥
ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ।
3.11.27
रमतश्चानुकूल्येन ययुः संवत्सरा दश।
परिसृत्य च धर्मज्ञो राघवः सह सीतया ॥ ३.११.२७ ॥
ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਿਆਂ ਦਸ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ; ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਰਾਘਵ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮ-ਫਿਰ ਕੇ।
3.11.28
सुतीक्ष्णस्याश्रमपदं पुनरेवाजगाम ह।
स तमाश्रममागम्य मुनिभिः परिपूजितः ॥ ३.११.२८ ॥
ਉਹ ਫਿਰ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼ਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ; ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ।
3.11.29
तत्रापि न्यवसद् रामः किंचित् कालमरिंदमः।
अथाश्रमस्थो विनयात् कदाचित् तं महामुनिम् ॥ ३.११.२९ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਰਾਮ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਕੋਲ।
3.11.30
उपासीनः स काकुत्स्थः सुतीक्ष्णमिदमब्रवीत्।
अस्मिन्नरण्ये भगवन्नगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥ ३.११.३० ॥
ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਉਸ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਨੇ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: "ਭਗਵਨ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਗਸਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।"
3.11.31
वसतीति मया नित्यं कथाः कथयतां श्रुतम्।
न तु जानामि तं देशं वनस्यास्य महत्तया ॥ ३.११.३१ ॥
"ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।"
3.11.32
कुत्राश्रमपदं रम्यं महर्षेस्तस्य धीमतः।
प्रसादार्थं भगवतः सानुजः सह सीतया ॥ ३.११.३२ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਮਣੀਕ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
3.11.33
अगस्त्यमधिगच्छेयमभिवादयितुं मुनिम्।
मनोरथो महानेष हृदि सम्परिवर्तते ॥ ३.११.३३ ॥
ਮੁਨੀ ਅਗਸਤਯ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ।
3.11.35
यदहं तं मुनिवरं शुश्रूषेयमपि स्वयम्।
सुतीक्ष्णः प्रत्युवाचेदं प्रीतो दशरथात्मजम्।
अहमप्येतदेव त्वां वक्तुकामः सलक्ष्मणम् ॥ ३.११.३५ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੈਂ ਖੁਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।"
3.11.36
अगस्त्यमभिगच्छेति सीतया सह राघव।
दिष्ट्या त्विदानीमर्थेऽस्मिन् स्वयमेव ब्रवीषि माम् ॥ ३.११.३६ ॥
"ਹੇ ਰਾਘਵ! ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਅਗਸਤਯ ਕੋਲ ਜਾ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।"
3.11.37
अयमाख्यामि ते राम यत्रागस्त्यो महामुनिः।
योजनान्याश्रमात् तात याहि चत्वारि वै ततः।
दक्षिणेन महान् श्रीमानगस्त्यभ्रातुराश्रमः ॥ ३.११.३७ ॥
"ਹੇ ਰਾਮ! ਮਹਾਮੁਨੀ ਅਗਸਤਯ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਜਾ। ਉੱਥੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾਯਮਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।"
3.11.38
स्थलीप्रायवनोद्देशे पिप्पलीवनशोभिते।
बहुपुष्पफले रम्ये नानाविहगनादिते ॥ ३.११.३८ ॥
ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁੱਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਪਿੱਪਲੀ ਦੇ ਬਣ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲਾ; ਰਮਣੀਕ; ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ।
3.11.39
पद्मिन्यो विविधास्तत्र प्रसन्नसलिलाशयाः।
हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः ॥ ३.११.३९ ॥
ਉੱਥੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਤਲਾਬ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਸੀ; ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਾਕਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
3.11.40
तत्रैकां रजनीं व्युष्य प्रभाते राम गम्यताम्।
दक्षिणां दिशमास्थाय वनखण्डस्य पार्श्वतः ॥ ३.११.४० ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸਵੇਰੇ ਵਣ-ਖੰਡ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲੋਂ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।
3.11.41
तत्रागस्त्याश्रमपदं गत्वा योजनमन्तरम्।
रमणीये वनोद्देशे बहुपादपशोभिते ॥ ३.११.४१ ॥
ਉੱਥੋਂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਅਗਸਤਯ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਵਣ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੈ।
3.11.42
रंस्यते तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह।
स हि रम्यो वनोद्देशो बहुपादपसंयुतः ॥ ३.११.४२ ॥
ਉੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਗੇ; ਉਹ ਵਣ-ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਮਣੀਕ ਹੈ।
3.11.43
यदि बुद्धिः कृता द्रष्टुमगस्त्यं तं महामुनिम्।
अद्यैव गमने बुद्धिं रोचयस्व महामते ॥ ३.११.४३ ॥
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਅੱਜ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਓ।
3.11.44
प्रतस्थेऽगस्त्यमुद्दिश्य सानुगः सह सीतया ॥ ३.११.४४ ॥
ਅਗਸਤਯ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
3.11.45
पश्यन् वनानि चित्राणि पर्वतांश्चाभ्रसंनिभान्।
सरांसि सरितश्चैव पथि मार्गवशानुगान् ॥ ३.११.४५ ॥
ਵਿਚਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਪਰਬਤਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਹ ਦੇ ਮੋੜਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਗਏ।
3.11.46
सुतीक्ष्णेनोपदिष्टेन गत्वा तेन पथा सुखम्।
इदं परमसंहृष्टो वाक्यं लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.११.४६ ॥
ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਦੇ ਦੱਸੇ ਉਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਤੁਰ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
3.11.47
एतदेवाश्रमपदं नूनं तस्य महात्मनः।
अगस्त्यस्य मुनेर्भ्रातुर्दृश्यते पुण्यकर्मणः ॥ ३.११.४७ ॥
ਇਹ ਹੀ ਯਕੀਨਨ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ, ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
3.11.48
यथा हीमे वनस्यास्य ज्ञाताः पथि सहस्रशः।
संनताः फलभारेण पुष्पभारेण च द्रुमाः ॥ ३.११.४८ ॥
ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁੱਖ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।
3.11.49
पिप्पलीनां च पक्वानां वनादस्मादुपागतः।
गन्धोऽयं पवनोत्क्षिप्तः सहसा कटुकोदयः ॥ ३.११.४९ ॥
ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਇਹ ਤਿੱਖੀ ਮਹਿਕ ਹਵਾ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
3.11.50
तत्र तत्र च दृश्यन्ते संक्षिप्ताः काष्ठसंचयाः।
लूनाश्च परिदृश्यन्ते दर्भा वैदूर्यवर्चसः ॥ ३.११.५० ॥
ਥਾਂ-ਥਾਂ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਦਰਭ ਘਾਹ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।
3.11.51
एतच्च वनमध्यस्थं कृष्णाभ्रशिखरोपमम्।
पावकस्याश्रमस्थस्य धूमाग्रं सम्प्रदृश्यते ॥ ३.११.५१ ॥
ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਹ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਸਿਰਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.11.52
विविक्तेषु च तीर्थेषु कृतस्नाना द्विजातयः।
पुष्पोपहारं कुर्वन्ति कुसुमैः स्वयमर्जितैः ॥ ३.११.५२ ॥
ਇਕਾਂਤ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਆਪ ਤੋੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਪੋਪਹਾਰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.11.53
ततः सुतीक्ष्णवचनं यथा सौम्य मया श्रुतम्।
अगस्त्यस्याश्रमो भ्रातुर्नूनमेष भविष्यति ॥ ३.११.५३ ॥
ਹੇ ਸੌਮਯ, ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣੇ ਸਨ, ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
3.11.54
निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया।
यस्य भ्रात्रा कृतेयं दिक्शरण्या पुण्यकर्मणा ॥ ३.११.५४ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲ ਨਾਲ ਵੱਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਪੁੰਨ ਕਰਮੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਸ਼ਰਣ ਯੋਗ ਬਣਾਈ।
3.11.55
इहैकदा किल क्रूरो वातापिरपि चेल्वलः।
भ्रातरौ सहितावास्तां ब्राह्मणघ्नौ महासुरौ ॥ ३.११.५५ ॥
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਕਰੂਰ ਵਾਤਾਪੀ ਅਤੇ ਇਲਵਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਦੋ ਮਹਾਂਅਸੁਰ ਭਰਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
3.11.56
धारयन् ब्राह्मणं रूपमिल्वलः संस्कृतं वदन्।
आमन्त्रयति विप्रान् स श्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः ॥ ३.११.५६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਇਲਵਲ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.11.57
भ्रातरं संस्कृतं कृत्वा ततस्तं मेषरूपिणम्।
तान् द्विजान् भोजयामास श्राद्धदृष्टेन कर्मणा ॥ ३.११.५७ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਮੇਂਢੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ।
3.11.58
ततो भुक्तवतां तेषां विप्राणामिल्वलोऽब्रवीत्।
वातापे निष्क्रमस्वेति स्वरेण महता वदन् ॥ ३.११.५८ ॥
ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਲਵਲ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਵਾਤਾਪੀ, ਬਾਹਰ ਆ!"
3.11.59
ततो भ्रातुर्वचः श्रुत्वा वातापिर्मेषवन्नदन्।
भित्त्वा भित्त्वा शरीराणि ब्राह्मणानां विनिष्पतत् ॥ ३.११.५९ ॥
ਫਿਰ ਭਰਾ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਤਾਪੀ ਭੇਡੂ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।
3.11.60
ब्राह्मणानां सहस्राणि तैरेवं कामरूपिभिः।
विनाशितानि संहत्य नित्यशः पिशिताशनैः ॥ ३.११.६० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਸਭੱਖੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
3.11.61
अगस्त्येन तदा देवैः प्रार्थितेन महर्षिणा।
अनुभूय किल श्राद्धे भक्षितः स महासुरः ॥ ३.११.६१ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਅਸੁਰ ਨੂੰ ਖੁਦ ਖਾਧਾ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.11.62
ततः सम्पन्नमित्युक्त्वा दत्त्वा हस्तेऽवनेजनम्।
भ्रातरं निष्क्रमस्वेति चेल्वलः समभाषत ॥ ३.११.६२ ॥
"ਸਭ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਇਲਵਲ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਬਾਹਰ ਆ!"
3.11.63
स तदा भाषमाणं तु भ्रातरं विप्रघातिनम्।
अब्रवीत् प्रहसन् धीमानगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥ ३.११.६३ ॥
ਤਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਗਸਤਿ ਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
3.11.64
कुतो निष्क्रमितुं शक्तिर्मया जीर्णस्य रक्षसः।
भ्रातुस्तु मेषरूपस्य गतस्य यमसादनम् ॥ ३.११.६४ ॥
ਭੇੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਮਲੋਕ ਗਏ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ, ਜੀਰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਵੇਗੀ?
3.11.65
अथ तस्य वचः श्रुत्वा भ्रातुर्निधनसंश्रितम्।
प्रधर्षयितुमारेभे मुनिं क्रोधान्निशाचरः ॥ ३.११.६५ ॥
ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਮੁਨੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
3.11.66
सोऽभ्यद्रवद् द्विजेन्द्रं तं मुनिना दीप्ततेजसा।
चक्षुषानलकल्पेन निर्दग्धो निधनं गतः ॥ ३.११.६६ ॥
ਉਹ ਉਸ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ; ਤੇਜਸਵੀ ਮੁਨੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਕੇ ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
3.11.67
तस्यायमाश्रमो भ्रातुस्तटाकवनशोभितः।
विप्रानुकम्पया येन कर्मेदं दुष्करं कृतम् ॥ ३.११.६७ ॥
ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਤਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਬਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
3.11.68
एवं कथयमानस्य तस्य सौमित्रिणा सह।
रामस्यास्तं गतः सूर्यः संध्याकालोऽभ्यवर्तत ॥ ३.११.६८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨਾਲ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।
3.11.69
उपास्य पश्चिमां संध्यां सह भ्रात्रा यथाविधि।
प्रविवेशाश्रमपदं तमृषिं चाभ्यवादयत् ॥ ३.११.६९ ॥
ਭਰਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
3.11.70
सम्यक्प्रतिगृहीतस्तु मुनिना तेन राघवः।
न्यवसत् तां निशामेकां प्राश्य मूलफलानि च ॥ ३.११.७० ॥
ਉਸ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਕਾਰੇ ਗਏ ਰਾਘਵ ਨੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਉਸ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।
3.11.71
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामुदिते रविमण्डले।
भ्रातरं तमगस्त्यस्य आमन्त्रयत राघवः ॥ ३.११.७१ ॥
ਉਸ ਰਾਤ ਬੀਤਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਚੜ੍ਹਨ ਉੱਤੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।
3.11.72
अभिवादये त्वां भगवन् सुखमस्म्युषितो निशाम्।
आमन्त्रये त्वां गच्छामि गुरुं ते द्रष्टुमग्रजम् ॥ ३.११.७२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੀਤੀ। ਹੁਣ ਆਪ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
3.11.73
गम्यतामिति तेनोक्तो जगाम रघुनन्दनः।
यथोद्दिष्टेन मार्गेण वनं तच्चावलोकयन् ॥ ३.११.७३ ॥
"ਜਾਓ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰ ਪਏ।
3.11.74
नीवारान् पनसान् सालान् वञ्जुलांस्तिनिशांस्तथा।
चिरिबिल्वान् मधूकांश्च बिल्वानथ च तिन्दुकान् ॥ ३.११.७४ ॥
ਨੀਵਾਰ, ਪਨਸ, ਸਾਲ, ਵੰਜੁਲ, ਤਿਨਿਸ਼, ਚਿਰਿਬਿਲਵ, ਮਧੂਕ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਤਿੰਦੁਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ (ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ)।
3.11.75
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिरुपशोभितान्।
ददर्श रामः शतशस्तत्र कान्तारपादपान् ॥ ३.११.७५ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਨ-ਬ੍ਰਿਛ ਵੇਖੇ।
3.11.76
हस्तिहस्तैर्विमृदितान् वानरैरुपशोभितान्।
मत्तैः शकुनिसङ्घैश्च शतशः प्रतिनादितान् ॥ ३.११.७६ ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਢਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਧੇ ਹੋਏ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ, ਮਸਤ ਪੰਛੀ-ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ (ਬ੍ਰਿਛ)।
3.11.77
ततोऽब्रवीत् समीपस्थं रामो राजीवलोचनः।
पृष्ठतोऽनुगतं वीरं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ ३.११.७७ ॥
ਤਦ ਕਮਲਨੈਣ ਰਾਮ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੇ, ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.11.78
स्निग्धपत्रा यथा वृक्षा यथा क्षान्ता मृगद्विजाः।
आश्रमो नातिदूरस्थो महर्षेर्भावितात्मनः ॥ ३.११.७८ ॥
ਚਿਕਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਛ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀ ਹਨ; ਭਾਵਿਤਾਤਮਾ ਮਹਰਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।
3.11.79
अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा।
आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्तश्रमापहः ॥ ३.११.७९ ॥
ਅਗਸਤਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਥੱਕਿਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.11.80
प्राज्यधूमाकुलवनश्चीरमालापरिष्कृतः।
प्रशान्तमृगयूथश्च नानाशकुनिनादितः ॥ ३.११.८० ॥
ਸੰਘਣੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਾਲਾ, ਛਾਲਾਂ-ਵਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸ਼ਾਂਤ ਮ੍ਰਿਗ-ਝੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ (ਆਸ਼ਰਮ)।
3.11.81
निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया।
दक्षिणा दिक् कृता येन शरण्या पुण्यकर्मणा ॥ ३.११.८१ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਵੱਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨਕਰਮਾ।
3.11.82
तस्येदमाश्रमपदं प्रभावाद् यस्य राक्षसैः।
दिगियं दक्षिणा त्रासाद् दृश्यते नोपभुज्यते ॥ ३.११.८२ ॥
ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ ਡਰ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਭੋਗਦੇ ਨਹੀਂ।
3.11.83
यदाप्रभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकर्मणा।
तदाप्रभृति निर्वैराः प्रशान्ता रजनीचराः ॥ ३.११.८३ ॥
ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਪੁੰਨਕਰਮਾ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ।
3.11.84
नाम्ना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक्प्रदक्षिणा।
प्रथिता त्रिषु लोकेषु दुर्धर्षा क्रूरकर्मभिः ॥ ३.११.८४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਇਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਮ ਤੋਂ 'ਦਿਕਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ' ਕਹਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
3.11.85
मार्गं निरोद्धुं सततं भास्करस्याचलोत्तमः।
संदेशं पालयंस्तस्य विन्ध्यशैलो न वर्धते ॥ ३.११.८५ ॥
ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿੰਧਿਆਚਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ।
3.11.86
अयं दीर्घायुषस्तस्य लोके विश्रुतकर्मणः।
अगस्त्यस्याश्रमः श्रीमान् विनीतमृगसेवितः ॥ ३.११.८६ ॥
ਇਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤਯ ਦਾ ਸ਼ੋਭਾਯੁਕਤ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹਿਰਨ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
3.11.87
एष लोकार्चितः साधुर्हिते नित्यं रतः सताम्।
अस्मानधिगतानेष श्रेयसा योजयिष्यति ॥ ३.११.८७ ॥
ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਇਹ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਾਨੂੰ ਇਹੀ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਜੋੜਨਗੇ।
3.11.88
आराधयिष्याम्यत्राहमगस्त्यं तं महामुनिम्।
शेषं च वनवासस्य सौम्य वत्स्याम्यहं प्रभो ॥ ३.११.८८ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਅਗਸਤਯ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਸੌਮਯ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਵਾਂਗਾ।
3.11.89
अत्र देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अगस्त्यं नियताहाराः सततं पर्युपासते ॥ ३.११.८९ ॥
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਜਮੀ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਅਗਸਤਯ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.11.90
नात्र जीवेन्मृषावादी क्रूरो वा यदि वा शठः।
नृशंसः पापवृत्तो वा मुनिरेष तथाविधः ॥ ३.११.९० ॥
ਇੱਥੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਕਰੂਰ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਨਿਰਦਈ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਮੁਨੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ।
3.11.91
अत्र देवाश्च यक्षाश्च नागाश्च पतगैः सह।
वसन्ति नियताहारा धर्ममाराधयिष्णवः ॥ ३.११.९१ ॥
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਗ ਪੰਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੰਜਮੀ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਹਨ।
3.11.92
अत्र सिद्धा महात्मानो विमानैः सूर्यसंनिभैः।
त्यक्त्वा देहान् नवैर्देहैः स्वर्याताः परमर्षयः ॥ ३.११.९२ ॥
ਇੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਵੇਂ ਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ।
3.11.93
यक्षत्वममरत्वं च राज्यानि विविधानि च।
अत्र देवाः प्रयच्छन्ति भूतैराराधिताः शुभैः ॥ ३.११.९३ ॥
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾ ਕੇ ਯੱਖਤਵ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
3.11.94
आगताः स्माश्रमपदं सौमित्रे प्रविशाग्रतः।
निवेदयेह मां प्राप्तमृषये सह सीतया ॥ ३.११.९४ ॥
ਅਸੀਂ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇੱਥੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇ।