Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 3.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.15.1
ततः पंचवटीम् गत्वा नाना व्याल मृगायुताम् ।
उवाच भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम् ॥ ३.१५.१ ॥
Then, having gone to Pañcavaṭī, teeming with many kinds of beasts and wild animals, Rāma spoke to his brother Lakṣmaṇa, blazing with splendor.
3.15.2
आगताः स्म यथा उद्दिष्टम् यम् देशम् मुनिः अब्रवीत् ।
अयम् पंचवटी देशः सौम्य पुष्पित काननः ॥ ३.१५.२ ॥
We have arrived at the place the sage indicated. This is the region of Pañcavaṭī, gentle one, whose forest is full of blossoms.
3.15.3
सर्वतः चार्यताम् दृष्टिः कानने निपुणो हि असि ।
आश्रमः कतर अस्मिन् नः देशे भवति सम्मतः ॥ ३.१५.३ ॥
Let your gaze range on all sides; you are indeed skilled in the forest. Which hermitage in this region would be suitable for us?
3.15.4
रमते यत्र वैदेही त्वम् अहम् चैव लक्ष्मण ।
तादृशो दृश्यताम् देशः संनिकृष्ट जलाशयः ॥ ३.१५.४ ॥
Lakṣmaṇa, look for such a place where Vaidehī, you, and I may delight, one with a water-reservoir close by.
3.15.5
वन रामण्यकम् यत्र जल रामण्यकम् तथा ।
संनिकृष्टम् च यस्मिन् तु समित् पुष्प कुश उदकम् ॥ ३.१५.५ ॥
Where is the place with the beauty of the forest and the beauty of water, close at hand, where fuel-wood, flowers, kuśa grass, and water may be found?
3.15.6
एवम् उक्तः तु रामेण लक्मणः संयत अंजलिः ।
सीता समक्षम् काकुत्स्थम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.६ ॥
When thus addressed by Rāma, Lakṣmaṇa, with palms joined, in the presence of Sītā, spoke these words to Rāma of the Kakutstha line.
3.15.7
परवान् अस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्ष शतम् स्थिते ।
स्वयम् तु रुचिरे देशे क्रियताम् इति माम् वद ॥ ३.१५.७ ॥
I am subject to you, O Kākutstha, even if you were to remain a hundred years. Choose yourself a pleasant place and tell me to build the hermitage there.
3.15.8
सुप्रीतः तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः ।
विमृशन् रोचयामास देशम् सर्व गुण अन्वितम् ॥ ३.१५.८ ॥
Greatly pleased by Lakṣmaṇa's words, the radiant Rāma reflected and approved the place, endowed with all good qualities.
3.15.9
स तम् रुचिरम् आक्रम्य देशम् आश्रम कर्मणि ।
हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.९ ॥
Having surveyed that pleasant place for the work of building a hermitage, Rāma took Lakṣmaṇa's hand in his own and spoke to him.
3.15.10
अयम् देशः समः श्रीमान् पुष्पितैर् तरुभिर् वृतः ।
इह आश्रम पदम् सौम्य यथावत् कर्तुम् अर्हसि ॥ ३.१५.१० ॥
This place is level, splendid, and surrounded by flowering trees. Here, gentle one, you ought to lay out the site of the hermitage properly.
3.15.11
इयम् आदित्य संकाशैः पद्मैः सुरभि गंधिभिः ।
अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्म शोभिता ॥ ३.१५.११ ॥
Not far from here one sees this lovely lotus pond, adorned with fragrant lotuses that shine like the sun.
3.15.12
यथा आख्यातम् अगस्त्येन मुनिना भावितात्मना ।
इयम् गोदावरी रम्या पुष्पितैः तरुभिर् वृता ॥ ३.१५.१२ ॥
Just as the sage Agastya of purified mind described, here is this lovely Godāvarī river, surrounded by flowering trees.
3.15.13
हंस कारण्डव आकीर्णा चक्रवाक उपशोभिता ।
न अतिदूरे न च आसन्ने मृग यूथ निपीडिता ॥ ३.१५.१३ ॥
Thronged with swans and kāraṇḍava ducks, graced by ruddy geese, neither too far nor too near, it is crowded with herds of deer.
3.15.14
मयूर नादिता रम्याः प्रांशवो बहु कंदराः ।
दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैः तरुभिर् आवृताः ॥ ३.१५.१४ ॥
O gentle one, the lovely high mountains with many caves, resounding with peacocks' calls, can be seen, covered with blossoming trees.
3.15.15
सौवर्णै राजतैः ताम्रैः देशे देशे च धातुभिः ।
गवाक्षिता इव आभान्ति गजाः परम भक्तिभिः ॥ ३.१५.१५ ॥
With golden, silvery and copper-coloured ores found in various places, the elephants shine as if they had windows, in their supreme adornment.
3.15.16
सालैः तालैः तमालैः च खर्जूरैः पनसैः द्रुमैः ।
नीवारैः तिनिशैः चैव पुन्नागैः च उपशोभिताः ॥ ३.१५.१६ ॥
Adorned with sāla, tāla, tamāla, date palms, jackfruit and other trees, and also with nīvāra, tinisa and punnāga trees.
3.15.17
चूतैर् अशोकैः तिलकैः केतकैर् अपि चंपकैः ।
पुष्प गुल्म लता उपेतैः तैः तैः तरुभिर् आवृताः ॥ ३.१५.१७ ॥
Also with mango, aśoka, tilaka, ketaka and campaka trees, covered by these and those trees endowed with flowers, shrubs and creepers.
3.15.18
स्यन्दनैः चंदनैः नीपैः पर्णासैः लकुचैः अपि ।
धव अश्वकर्ण खदिरैः शमी किंशुक पाटलैः ॥ ३.१५.१८ ॥
With syandana, candana, nīpa, parṇāsa and lakuca trees, and with dhava, aśvakarṇa, khadira, śamī, kiṃśuka and pāṭala trees.
3.15.19
इदम् पुण्यम् इदम् रम्यम् इदम् बहु मृग द्विजम् ।
इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धम् एतेन पक्षिणा ॥ ३.१५.१९ ॥
Lakṣmaṇa, this place is sacred and lovely, abounding in deer and birds. Here we shall dwell, together with this bird.
3.15.20
एवम् उक्तः तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा ।
अचिरेण आश्रमम् भ्रातुः चकार सुमहाबलः ॥ ३.१५.२० ॥
Thus addressed by Rāma, Lakṣmaṇa, the slayer of enemy heroes and very mighty, quickly built a hermitage for his brother.
3.15.21
पर्णशालाम् सुविपुलाम् तत्र संघात मृत्तिकाम् ।
सुस्तंभाम् मस्करैर् दीर्घैः कृत वंशाम् सुशोभनाम् ॥ ३.१५.२१ ॥
There he built a very spacious leaf-hut, its walls of packed earth, with sturdy pillars, long bamboo supports, and a fixed ridgepole, very beautiful.
3.15.22
शमी शाखाभिः आस्तीर्य धृढ पाशावपाशितम् ।
कुश काश शरैः पर्णैः सुपरिच्छादिताम् तथा ॥ ३.१५.२२ ॥
It was spread over with śamī branches and bound fast with firm cords, and well thatched with kuśa, kāśa and reed grass and leaves.
3.15.23
समीकृत तलाम् रम्याम् चकार सुमहाबलः ।
निवासम् राघवस्य अर्थे प्रेक्ष्णीयम् अनुत्तमम् ॥ ३.१५.२३ ॥
The very mighty Lakṣmaṇa made a pleasant dwelling with a levelled floor for Rāghava (Rāma), worth seeing and unsurpassed.
3.15.24
स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान् नदीम् गोदावरीम् तदा ।
स्नात्वा पद्मानि च आदाय सफलः पुनर् आगतः ॥ ३.१५.२४ ॥
Then the glorious Lakṣmaṇa went to the river Godāvarī, bathed, took lotuses, and returned again, successful.
3.15.25
ततः पुष्प बलिम् कृत्वा शान्तिम् च स यथाविधि ।
दर्शयामास रामाय तद् आश्रम पदम् कृतम् ॥ ३.१५.२५ ॥
Then, having made an offering of flowers and performed the peace-rite according to rule, he showed Rāma the hermitage site he had built.
3.15.26
स तम् दृष्ट्वा कृतम् सौम्यम् आश्रमम् सह सीतया ।
राघवः पर्णशालायाम् हर्षम् आहारयत् परम् ॥ ३.१५.२६ ॥
Seeing with Sītā the pleasing hermitage that had been made, Rāghava felt the greatest joy in the leaf-hut.
3.15.27
सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्याम् लक्ष्मणम् तदा ।
अति स्निग्धम् च गाढम् च वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.२७ ॥
Greatly delighted, he embraced Lakṣmaṇa with both arms and spoke these very affectionate and firm words.
3.15.28
प्रीतो अस्मि ते महत् कर्म त्वया कृतम् इदम् प्रभो ।
प्रदेयो यन् निमित्तम् ते परिष्वंगो मया कृतः ॥ ३.१५.२८ ॥
O lord, I am pleased with you; you have done this great deed. For your sake I have given this embrace as a reward.
3.15.29
भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण ।
त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम ॥ ३.१५.२९ ॥
O Lakṣmaṇa, you who know feelings, are grateful and know dharma, though you are a son, my righteous father has not been to me as a father should be.
3.15.30
एवम् लक्ष्मणम् उक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः ।
तस्मिन् देशे बहु फले न्यवसत् स सुखम् सुखी ॥ ३.१५.३० ॥
Having spoken thus to Lakṣmaṇa, Rāghava, the increaser of fortune, dwelt happily and contentedly in that region abounding in fruit.
3.15.31
कंचित् कालम् स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च अन्वास्यमानो न्यवसत् स्वर्ग लोके यथा अमरः ॥ ३.१५.३१ ॥
For some time the righteous Rāma dwelt there, attended by Sītā and Lakṣmaṇa, like an immortal in the realm of heaven.