વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.15.1
ततः पंचवटीम् गत्वा नाना व्याल मृगायुताम् ।
उवाच भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम् ॥ ३.१५.१ ॥
પછી પંચવટી પહોંચીને, અનેક પ્રકારના હિંસક પ્રાણીઓ અને મૃગોથી ભરેલા તે પ્રદેશમાં, તેજસ્વી ભાઈ લક્ષ્મણને રામે કહ્યું.
3.15.2
आगताः स्म यथा उद्दिष्टम् यम् देशम् मुनिः अब्रवीत् ।
अयम् पंचवटी देशः सौम्य पुष्पित काननः ॥ ३.१५.२ ॥
મુનિએ બતાવેલા તે સ્થળે આપણે પહોંચ્યા છીએ. આ પંચવટી પ્રદેશ છે, હે સૌમ્ય; તેનું વન ફૂલોથી ખીલેલું છે.
3.15.3
सर्वतः चार्यताम् दृष्टिः कानने निपुणो हि असि ।
आश्रमः कतर अस्मिन् नः देशे भवति सम्मतः ॥ ३.१५.३ ॥
ચારેય બાજુ દૃષ્ટિ કરો; તું વનમાં નિપુણ છે. આ પ્રદેશમાં આપણા માટે કયો આશ્રમ યોગ્ય થશે?
3.15.4
रमते यत्र वैदेही त्वम् अहम् चैव लक्ष्मण ।
तादृशो दृश्यताम् देशः संनिकृष्ट जलाशयः ॥ ३.१५.४ ॥
લક્ષ્મણ, જ્યાં વૈદેહી, તું અને હું આનંદમાં રહી શકીએ, નજીકમાં જળાશય હોય એવો પ્રદેશ જુઓ.
3.15.5
वन रामण्यकम् यत्र जल रामण्यकम् तथा ।
संनिकृष्टम् च यस्मिन् तु समित् पुष्प कुश उदकम् ॥ ३.१५.५ ॥
જ્યાં વનની અને જળની સુંદરતા હોય, અને નજીકમાં સમિધ, પુષ્પ, કુશ અને જળ મળે, એવું સ્થળ ક્યાં છે?
3.15.6
एवम् उक्तः तु रामेण लक्मणः संयत अंजलिः ।
सीता समक्षम् काकुत्स्थम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.६ ॥
રામે આમ કહ્યું ત્યારે લક્ષ્મણે હાથ જોડીને, સીતાની સામે, કાકુત્સ્થ રામને આ વચન કહ્યું.
3.15.7
परवान् अस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्ष शतम् स्थिते ।
स्वयम् तु रुचिरे देशे क्रियताम् इति माम् वद ॥ ३.१५.७ ॥
હે કાકુત્સ્થ, તમે સો વર્ષ રહો તોપણ હું તમારે આધીન છું. તમે પોતે જ કોઈ સુંદર સ્થળ પસંદ કરીને (આશ્રમ) બાંધવાની આજ્ઞા મને આપો.
3.15.8
सुप्रीतः तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः ।
विमृशन् रोचयामास देशम् सर्व गुण अन्वितम् ॥ ३.१५.८ ॥
લક્ષ્મણના એ વચનોથી મહાતેજસ્વી રામ અત્યંત પ્રસન્ન થયા. વિચારીને તેમણે સર્વ ગુણોથી યુક્ત એ સ્થળને પસંદ કર્યું.
3.15.9
स तम् रुचिरम् आक्रम्य देशम् आश्रम कर्मणि ।
हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.९ ॥
એ સુંદર સ્થળનું નિરીક્ષણ કરીને, આશ્રમ બાંધવાના કાર્ય માટે રામે લક્ષ્મણનો હાથ પોતાના હાથમાં લઈને તેમને કહ્યું.
3.15.10
अयम् देशः समः श्रीमान् पुष्पितैर् तरुभिर् वृतः ।
इह आश्रम पदम् सौम्य यथावत् कर्तुम् अर्हसि ॥ ३.१५.१० ॥
આ સ્થળ સમતલ, શોભાયુક્ત અને ખીલેલાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું છે. હે સૌમ્ય, અહીં જ આશ્રમનું સ્થાન યથાવત્ બનાવવું જોઈએ.
3.15.11
इयम् आदित्य संकाशैः पद्मैः सुरभि गंधिभिः ।
अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्म शोभिता ॥ ३.१५.११ ॥
જુઓ, સૂર્ય સમાન ઝળહળતાં, સુગંધિત કમળોથી શોભતું સુંદર કમળસરોવર થોડે દૂર દેખાય છે.
3.15.12
यथा आख्यातम् अगस्त्येन मुनिना भावितात्मना ।
इयम् गोदावरी रम्या पुष्पितैः तरुभिर् वृता ॥ ३.१५.१२ ॥
ભાવિતાત્મા અગસ્ત્ય મુનિએ કહ્યું હતું તેમ, ખીલેલાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી આ સુંદર ગોદાવરી નદી છે.
3.15.13
हंस कारण्डव आकीर्णा चक्रवाक उपशोभिता ।
न अतिदूरे न च आसन्ने मृग यूथ निपीडिता ॥ ३.१५.१३ ॥
હંસ અને કારંડવ પક્ષીઓથી ભરેલી, ચક્રવાકોથી શોભતી આ નદી ન તો અતિ દૂર છે ન તો અતિ નજીક, મૃગોના ટોળાંથી ઘેરાયેલી છે.
3.15.14
मयूर नादिता रम्याः प्रांशवो बहु कंदराः ।
दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैः तरुभिर् आवृताः ॥ ३.१५.१४ ॥
હે સૌમ્ય, મોરના ટહુકાથી ગુંજતા, રમણીય, ઊંચા, અનેક ગુફાવાળા પર્વતો દેખાય છે; તે ખીલેલાં વૃક્ષોથી ઢંકાયેલા છે.
3.15.15
सौवर्णै राजतैः ताम्रैः देशे देशे च धातुभिः ।
गवाक्षिता इव आभान्ति गजाः परम भक्तिभिः ॥ ३.१५.१५ ॥
સોનેરી, રૂપેરી, તાંબાવર્ણા સ્થળે સ્થળના ધાતુઓથી, જાણે બારીઓવાળા હોય તેમ, હાથીઓ અત્યંત શોભાથી ચમકે છે.
3.15.16
सालैः तालैः तमालैः च खर्जूरैः पनसैः द्रुमैः ।
नीवारैः तिनिशैः चैव पुन्नागैः च उपशोभिताः ॥ ३.१५.१६ ॥
સાલ, તાડ, તમાલ, ખજૂર, ફણસ અને અન્ય વૃક્ષોથી, નીવાર, તિનિશ, પુન્નાગ વૃક્ષોથી પણ શોભતા.
3.15.17
चूतैर् अशोकैः तिलकैः केतकैर् अपि चंपकैः ।
पुष्प गुल्म लता उपेतैः तैः तैः तरुभिर् आवृताः ॥ ३.१५.१७ ॥
આંબા, અશોક, તિલક, કેતકી, ચંપક વૃક્ષોથી પણ, ફૂલો, ઝાડીઓ, વેલાઓથી યુક્ત એ એ વૃક્ષોથી ઢંકાયેલા.
3.15.18
स्यन्दनैः चंदनैः नीपैः पर्णासैः लकुचैः अपि ।
धव अश्वकर्ण खदिरैः शमी किंशुक पाटलैः ॥ ३.१५.१८ ॥
સ્યંદન, ચંદન, નીપ, પર્ણાસ, લકુચ વૃક્ષોથી પણ, ધવ, અશ્વકર્ણ, ખદિર, શમી, કિંશુક, પાટલ વૃક્ષોથી પણ.
3.15.19
इदम् पुण्यम् इदम् रम्यम् इदम् बहु मृग द्विजम् ।
इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धम् एतेन पक्षिणा ॥ ३.१५.१९ ॥
હે સૌમિત્રિ, આ પવિત્ર છે, આ રમણીય છે, અહીં ઘણાં મૃગ અને પક્ષીઓ છે. આ પક્ષી સાથે આપણે અહીં જ વસીશું.
3.15.20
एवम् उक्तः तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा ।
अचिरेण आश्रमम् भ्रातुः चकार सुमहाबलः ॥ ३.१५.२० ॥
રામે આમ કહ્યું ત્યારે, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર મહાબળવાન લક્ષ્મણે તરત જ ભાઈ માટે આશ્રમ બનાવ્યો.
3.15.21
पर्णशालाम् सुविपुलाम् तत्र संघात मृत्तिकाम् ।
सुस्तंभाम् मस्करैर् दीर्घैः कृत वंशाम् सुशोभनाम् ॥ ३.१५.२१ ॥
ત્યાં તેણે અત્યંત વિશાળ પર્ણકુટી બનાવી; દૃઢ કરેલી માટીની દીવાલો, મજબૂત સ્તંભો, લાંબા વાંસના ટેકા અને છાપરાનો શેરડો ધરાવતી તે અતિ સુંદર હતી.
3.15.22
शमी शाखाभिः आस्तीर्य धृढ पाशावपाशितम् ।
कुश काश शरैः पर्णैः सुपरिच्छादिताम् तथा ॥ ३.१५.२२ ॥
શમીની ડાળીઓથી પાથરેલી અને મજબૂત દોરડાંઓથી બાંધેલી હતી; કુશ, કાશ, બરુ અને પાંદડાંથી પણ સારી રીતે છાયેલી હતી.
3.15.23
समीकृत तलाम् रम्याम् चकार सुमहाबलः ।
निवासम् राघवस्य अर्थे प्रेक्ष्णीयम् अनुत्तमम् ॥ ३.१५.२३ ॥
મહાબળવાન લક્ષ્મણે સમતલ ભૂમિવાળું રમણીય નિવાસ રાઘવ માટે બનાવ્યું; તે જોવાલાયક અને અનુપમ હતું.
3.15.24
स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान् नदीम् गोदावरीम् तदा ।
स्नात्वा पद्मानि च आदाय सफलः पुनर् आगतः ॥ ३.१५.२४ ॥
તે શ્રીમાન લક્ષ્મણ ત્યારે ગોદાવરી નદી પર ગયા, સ્નાન કરીને, કમળો લઈને, સફળ થઈ ફરી પાછા આવ્યા.
3.15.25
ततः पुष्प बलिम् कृत्वा शान्तिम् च स यथाविधि ।
दर्शयामास रामाय तद् आश्रम पदम् कृतम् ॥ ३.१५.२५ ॥
પછી પુષ્પબલિ આપીને અને વિધિ અનુસાર શાંતિકર્મ કરીને તેણે બનાવેલું તે આશ્રમસ્થાન રામને બતાવ્યું.
3.15.26
स तम् दृष्ट्वा कृतम् सौम्यम् आश्रमम् सह सीतया ।
राघवः पर्णशालायाम् हर्षम् आहारयत् परम् ॥ ३.१५.२६ ॥
સીતા સાથે તે બનાવેલો સુંદર આશ્રમ જોઈને રાઘવે પર્ણશાળામાં પરમ હર્ષ અનુભવ્યો.
3.15.27
सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्याम् लक्ष्मणम् तदा ।
अति स्निग्धम् च गाढम् च वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.२७ ॥
અત્યંત હર્ષિત થઈને બે બાહુઓથી લક્ષ્મણને આલિંગન આપીને, અતિ સ્નેહથી અને દૃઢતાથી તેણે આ વચન કહ્યું.
3.15.28
प्रीतो अस्मि ते महत् कर्म त्वया कृतम् इदम् प्रभो ।
प्रदेयो यन् निमित्तम् ते परिष्वंगो मया कृतः ॥ ३.१५.२८ ॥
હે પ્રભુ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું; તેં આ મહાન કાર્ય કર્યું છે. તારા માટે મેં આ આલિંગન આપ્યું છે.
3.15.29
भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण ।
त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम ॥ ३.१५.२९ ॥
હે લક્ષ્મણ, ભાવ સમજનાર, કૃતજ્ઞ અને ધર્મજ્ઞ એવા તારા જેવો પુત્ર હોવા છતાં મારા ધર્માત્મા પિતા જાણે મારા માટે ન રહ્યા.
3.15.30
एवम् लक्ष्मणम् उक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः ।
तस्मिन् देशे बहु फले न्यवसत् स सुखम् सुखी ॥ ३.१५.३० ॥
લક્ષ્મણને આમ કહીને, લક્ષ્મીવર્ધન રાઘવ તે ફળોથી ભરેલા પ્રદેશમાં સુખપૂર્વક અને આનંદથી રહ્યા.
3.15.31
कंचित् कालम् स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च अन्वास्यमानो न्यवसत् स्वर्ग लोके यथा अमरः ॥ ३.१५.३१ ॥
ધર્માત્મા રામ સીતા અને લક્ષ્મણ દ્વારા સેવાતા કેટલોક સમય સ્વર્ગલોકના અમરની જેમ ત્યાં નિવાસ કર્યો.