वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.15.1
ततः पंचवटीम् गत्वा नाना व्याल मृगायुताम् ।
उवाच भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम् ॥ ३.१५.१ ॥
नंतर पंचवटीला जाऊन, नाना प्रकारच्या हिंस्र प्राणी व मृगांनी भरलेल्या त्या प्रदेशात, तेजस्वी बंधू लक्ष्मणाला राम म्हणाला.
3.15.2
आगताः स्म यथा उद्दिष्टम् यम् देशम् मुनिः अब्रवीत् ।
अयम् पंचवटी देशः सौम्य पुष्पित काननः ॥ ३.१५.२ ॥
मुनींनी सांगितलेल्या त्या प्रदेशात आपण पोहोचलो आहोत. हा पंचवटी प्रदेश आहे, हे सौम्या; याचे अरण्य फुललेले आहे.
3.15.3
सर्वतः चार्यताम् दृष्टिः कानने निपुणो हि असि ।
आश्रमः कतर अस्मिन् नः देशे भवति सम्मतः ॥ ३.१५.३ ॥
चहूकडे दृष्टी फिरव; तू अरण्यात निपुण आहेस. या प्रदेशात आपल्यासाठी कोणता आश्रम योग्य राहील?
3.15.4
रमते यत्र वैदेही त्वम् अहम् चैव लक्ष्मण ।
तादृशो दृश्यताम् देशः संनिकृष्ट जलाशयः ॥ ३.१५.४ ॥
लक्ष्मणा, जिथे वैदेही, तू आणि मी आनंदाने राहू शकू, जवळ जलाशय असलेला असा प्रदेश पाहा.
3.15.5
वन रामण्यकम् यत्र जल रामण्यकम् तथा ।
संनिकृष्टम् च यस्मिन् तु समित् पुष्प कुश उदकम् ॥ ३.१५.५ ॥
जिथे वनाचे आणि पाण्याचे सौंदर्य आहे, आणि जवळच समिधा, फुले, कुश व पाणी मिळते, असे स्थान कोठे आहे?
3.15.6
एवम् उक्तः तु रामेण लक्मणः संयत अंजलिः ।
सीता समक्षम् काकुत्स्थम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.६ ॥
रामाने असे सांगितल्यावर लक्ष्मणाने हात जोडून, सीतेसमोर, काकुत्स्थ रामाला हे वचन सांगितले.
3.15.7
परवान् अस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्ष शतम् स्थिते ।
स्वयम् तु रुचिरे देशे क्रियताम् इति माम् वद ॥ ३.१५.७ ॥
हे काकुत्स्था, तुम्ही शंभर वर्षे राहिलात तरीही मी तुमच्या अधीन आहे. तुम्हीच एखादे सुंदर स्थान निवडून (आश्रम) बांधण्याची आज्ञा मला करा.
3.15.8
सुप्रीतः तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः ।
विमृशन् रोचयामास देशम् सर्व गुण अन्वितम् ॥ ३.१५.८ ॥
लक्ष्मणाच्या त्या शब्दांनी महातेजस्वी राम अत्यंत प्रसन्न झाले. विचार करून त्यांनी सर्व गुणांनी युक्त अशा त्या जागेला पसंती दिली.
3.15.9
स तम् रुचिरम् आक्रम्य देशम् आश्रम कर्मणि ।
हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.९ ॥
ते सुंदर स्थान पाहून आश्रम बांधण्यासाठी रामांनी लक्ष्मणाचा हात आपल्या हातात घेतला आणि त्यांना म्हटले.
3.15.10
अयम् देशः समः श्रीमान् पुष्पितैर् तरुभिर् वृतः ।
इह आश्रम पदम् सौम्य यथावत् कर्तुम् अर्हसि ॥ ३.१५.१० ॥
ही जागा सपाट, शोभिवंत आणि फुललेल्या वृक्षांनी वेढलेली आहे. हे सौम्या, येथेच आश्रमाची जागा यथायोग्य बांधावी.
3.15.11
इयम् आदित्य संकाशैः पद्मैः सुरभि गंधिभिः ।
अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्म शोभिता ॥ ३.१५.११ ॥
पाहा, सूर्यासारखी तेजस्वी, सुगंधी कमळांनी शोभणारी सुंदर कमळांची तळी जवळच दिसत आहे.
3.15.12
यथा आख्यातम् अगस्त्येन मुनिना भावितात्मना ।
इयम् गोदावरी रम्या पुष्पितैः तरुभिर् वृता ॥ ३.१५.१२ ॥
शुद्ध मनाच्या अगस्त्य मुनींनी सांगितल्याप्रमाणे, फुललेल्या वृक्षांनी वेढलेली ही सुंदर गोदावरी नदी आहे.
3.15.13
हंस कारण्डव आकीर्णा चक्रवाक उपशोभिता ।
न अतिदूरे न च आसन्ने मृग यूथ निपीडिता ॥ ३.१५.१३ ॥
हंस आणि कारंडव पक्ष्यांनी भरलेली, चक्रवाकांनी शोभणारी, ही नदी फार दूरही नाही व फार जवळही नाही; हरिणांच्या कळपांनी गजबजलेली आहे.
3.15.14
मयूर नादिता रम्याः प्रांशवो बहु कंदराः ।
दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैः तरुभिर् आवृताः ॥ ३.१५.१४ ॥
हे सौम्या, मयुरांच्या केकांनी निनादलेले, रम्य, उंच, अनेक गुहा असलेले पर्वत दिसत आहेत; ते फुललेल्या वृक्षांनी आच्छादलेले आहेत.
3.15.15
सौवर्णै राजतैः ताम्रैः देशे देशे च धातुभिः ।
गवाक्षिता इव आभान्ति गजाः परम भक्तिभिः ॥ ३.१५.१५ ॥
सोनेरी, रुपेरी, तांबड्या रंगाच्या ठिकठिकाणच्या धातूंनी, जणू झरोके असलेले, हत्ती अत्यंत शोभेने चमकत आहेत.
3.15.16
सालैः तालैः तमालैः च खर्जूरैः पनसैः द्रुमैः ।
नीवारैः तिनिशैः चैव पुन्नागैः च उपशोभिताः ॥ ३.१५.१६ ॥
साल, ताड, तमाल, खजूर, फणस व इतर वृक्षांनी, नीवार, तिनिश, पुन्नाग वृक्षांनीही शोभणारे.
3.15.17
चूतैर् अशोकैः तिलकैः केतकैर् अपि चंपकैः ।
पुष्प गुल्म लता उपेतैः तैः तैः तरुभिर् आवृताः ॥ ३.१५.१७ ॥
आंबा, अशोक, तिलक, केतकी, चंपक वृक्षांनीही, फुले, झुडपे, वेलींनी युक्त त्या त्या वृक्षांनी आच्छादलेले.
3.15.18
स्यन्दनैः चंदनैः नीपैः पर्णासैः लकुचैः अपि ।
धव अश्वकर्ण खदिरैः शमी किंशुक पाटलैः ॥ ३.१५.१८ ॥
स्यंदन, चंदन, नीप, पर्णास, लकुच वृक्षांनीही, धव, अश्वकर्ण, खदिर, शमी, किंशुक, पाटल वृक्षांनीही.
3.15.19
इदम् पुण्यम् इदम् रम्यम् इदम् बहु मृग द्विजम् ।
इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धम् एतेन पक्षिणा ॥ ३.१५.१९ ॥
हे सौमित्रे, हे पवित्र आहे, हे रमणीय आहे, येथे पुष्कळ हरिण आणि पक्षी आहेत. या पक्ष्यासह आपण येथेच वास्तव्य करू.
3.15.20
एवम् उक्तः तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा ।
अचिरेण आश्रमम् भ्रातुः चकार सुमहाबलः ॥ ३.१५.२० ॥
रामाने असे सांगितल्यावर, शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या महाबलवान लक्ष्मणाने लगेचच भावासाठी आश्रम उभारला.
3.15.21
पर्णशालाम् सुविपुलाम् तत्र संघात मृत्तिकाम् ।
सुस्तंभाम् मस्करैर् दीर्घैः कृत वंशाम् सुशोभनाम् ॥ ३.१५.२१ ॥
तेथे त्याने अतिविशाल पर्णकुटी बांधली; घट्ट केलेल्या मातीच्या भिंती, भक्कम खांब, लांब बांबूचे आधार आणि छपराची तुळई असलेली ती अतिशय सुंदर होती.
3.15.22
शमी शाखाभिः आस्तीर्य धृढ पाशावपाशितम् ।
कुश काश शरैः पर्णैः सुपरिच्छादिताम् तथा ॥ ३.१५.२२ ॥
शमीच्या फांद्यांनी आच्छादलेली आणि घट्ट दोरांनी बांधलेली होती; कुश, काश, बोरू गवत आणि पानांनी ती चांगली शाकारलेली होती.
3.15.23
समीकृत तलाम् रम्याम् चकार सुमहाबलः ।
निवासम् राघवस्य अर्थे प्रेक्ष्णीयम् अनुत्तमम् ॥ ३.१५.२३ ॥
महाबलवान लक्ष्मणाने सपाट जमीन असलेले रमणीय निवासस्थान राघवासाठी बांधले; ते पाहण्याजोगे आणि अतुलनीय होते.
3.15.24
स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान् नदीम् गोदावरीम् तदा ।
स्नात्वा पद्मानि च आदाय सफलः पुनर् आगतः ॥ ३.१५.२४ ॥
तो श्रीमान लक्ष्मण तेव्हा गोदावरी नदीवर गेला, स्नान करून, कमळे घेऊन, यशस्वी होऊन पुन्हा परत आला.
3.15.25
ततः पुष्प बलिम् कृत्वा शान्तिम् च स यथाविधि ।
दर्शयामास रामाय तद् आश्रम पदम् कृतम् ॥ ३.१५.२५ ॥
नंतर पुष्पबलि अर्पण करून व यथाविधी शांतिकर्म करून त्याने बांधलेले ते आश्रमस्थान रामाला दाखवले.
3.15.26
स तम् दृष्ट्वा कृतम् सौम्यम् आश्रमम् सह सीतया ।
राघवः पर्णशालायाम् हर्षम् आहारयत् परम् ॥ ३.१५.२६ ॥
सीतेसह ते बांधलेले सुंदर आश्रम पाहून राघवाने पर्णकुटीत परम आनंद अनुभवला.
3.15.27
सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्याम् लक्ष्मणम् तदा ।
अति स्निग्धम् च गाढम् च वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ ३.१५.२७ ॥
अत्यंत हर्षित होऊन दोन्ही बाहूंनी लक्ष्मणाला आलिंगन देऊन, अति स्नेहाने व दृढपणे तो म्हणाला.
3.15.28
प्रीतो अस्मि ते महत् कर्म त्वया कृतम् इदम् प्रभो ।
प्रदेयो यन् निमित्तम् ते परिष्वंगो मया कृतः ॥ ३.१५.२८ ॥
हे प्रभो, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तू हे महत्कार्य केले आहेस. तुझ्यासाठी मी हे आलिंगन दिले आहे.
3.15.29
भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण ।
त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम ॥ ३.१५.२९ ॥
हे लक्ष्मणा, भाव जाणणारा, कृतज्ञ आणि धर्म जाणणारा असा तू पुत्र असूनही माझे धर्मात्मा पिता जणू माझ्यासाठी नव्हतेच.
3.15.30
एवम् लक्ष्मणम् उक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः ।
तस्मिन् देशे बहु फले न्यवसत् स सुखम् सुखी ॥ ३.१५.३० ॥
लक्ष्मणाला असे सांगून, लक्ष्मीची वृद्धी करणारा राघव त्या फलसमृद्ध प्रदेशात सुखाने व आनंदाने राहू लागला.
3.15.31
कंचित् कालम् स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च अन्वास्यमानो न्यवसत् स्वर्ग लोके यथा अमरः ॥ ३.१५.३१ ॥
धर्मात्मा रामाने सीता व लक्ष्मण यांच्याकडून सेवा घेत काही काळ स्वर्गलोकातील देवाप्रमाणे तेथे वास केला.