वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.17.1
कृताभिषेको रामस्तु सीता सौमित्रिरेव च।
तस्माद् गोदावरीतीरात् ततो जग्मुः स्वमाश्रमम् ॥ ३.१७.१ ॥
स्नान झाल्यावर राम, सीता आणि सौमित्री (लक्ष्मण) त्या गोदावरी तीरावरून आपल्या आश्रमाकडे गेले.
3.17.2
आश्रमं तमुपागम्य राघवः सहलक्ष्मणः।
कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म पर्णशालामुपागमत् ॥ ३.१७.२ ॥
त्या आश्रमात पोहोचून राघव (राम) लक्ष्मणासह पूर्वाह्नकर्म करून पर्णशालेत गेला.
3.17.3
उवास सुखितस्तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः।
स रामः पर्णशालायामासीनः सह सीतया ॥ ३.१७.३ ॥
महर्षींकडून सन्मानित होऊन ते तेथे सुखाने राहू लागले. तो राम सीतेसह पर्णशालेत बसला होता.
3.17.4
विरराज महाबाहुश्चित्रया चन्द्रमा इव।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः ॥ ३.१७.४ ॥
महाबाहू (राम) चित्रा नक्षत्रासह चंद्राप्रमाणे शोभला. बंधू लक्ष्मणासह त्याने अनेक प्रकारच्या गोष्टी केल्या.
3.17.5
तदासीनस्य रामस्य कथासंसक्तचेतसः।
तं देशं राक्षसी काचिदाजगाम यदृच्छया ॥ ३.१७.५ ॥
राम बसून संभाषणात मन गुंतवून असताना, योगायोगाने एक राक्षसी त्या ठिकाणी आली.
3.17.6
सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः।
भगिनी राममासाद्य ददर्श त्रिदशोपमम् ॥ ३.१७.६ ॥
ती शूर्पणखा नावाची, दशग्रीव राक्षसाची बहीण होती. रामाजवळ येऊन तिने देवासमान रामाला पाहिले.
3.17.7
दीप्तास्यं च महाबाहुं पद्मपत्रायतेक्षणम्।
गजविक्रान्तगमनं जटामण्डलधारिणम् ॥ ३.१७.७ ॥
तेजस्वी मुख, महाबाहू, कमलपाकळ्यांसारखे दीर्घ नेत्र, हत्तीसारखी भव्य चाल आणि जटामंडल धारण केलेले (राम).
3.17.8
सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम्।
राममिन्दीवरश्यामं कंदर्पसदृशप्रभम् ॥ ३.१७.८ ॥
सुकुमार, महासत्त्वशाली, राजचिन्हांनी युक्त, नीलकमलासारखा श्यामवर्ण, कामदेवासारख्या कांतीचे राम.
3.17.9
बभूवेन्द्रोपमं दृष्ट्वा राक्षसी काममोहिता।
सुमुखं दुर्मुखी रामं वृत्तमध्यं महोदरी ॥ ३.१७.९ ॥
इंद्रासारख्या रामाला पाहून ती राक्षसी काममोहित झाली. सुंदर मुखाच्या रामासमोर ती विद्रूप मुखाची, गोल कमरेची आणि मोठ्या पोटाची होती.
3.17.10
विशालाक्षं विरूपाक्षी सुकेशं ताम्रमूर्धजा।
प्रियरूपं विरूपा सा सुस्वरं भैरवस्वना ॥ ३.१७.१० ॥
विशाल नेत्र असलेल्या रामासमोर ती विरूपाक्षी होती; सुंदर केसांच्या रामासमोर ती तांब्यासारख्या केसांची होती; प्रियरूप रामासमोर ती विरूपा होती; सुस्वर रामासमोर ती भयंकर स्वराची होती.
3.17.11
तरुणं दारुणा वृद्धा दक्षिणं वामभाषिणी।
न्यायवृत्तं सुदुर्वृत्ता प्रियमप्रियदर्शना ॥ ३.१७.११ ॥
तरुण रामासमोर ती भयंकर आणि वृद्ध होती; दक्ष रामासमोर वाकडे बोलणारी होती; न्यायवृत्ती रामासमोर अत्यंत दुराचारी होती; प्रिय रामासमोर अप्रिय दिसणारी होती.
3.17.12
शरीरजसमाविष्टा राक्षसी राममब्रवीत्।
जटी तापसवेषेण सभार्यः शरचापधृक् ॥ ३.१७.१२ ॥
शरीरजात काम उत्पन्न झालेली ती राक्षसी रामाला म्हणाली — "जटाधारी, तापसाच्या वेषातला, पत्नीसह, धनुष्यबाण धारण करणारा!"
3.17.13
आगतस्त्वमिमं देशं कथं राक्षससेवितम्।
किमागमनकृत्यं ते तत्त्वमाख्यातुमर्हसि ॥ ३.१७.१३ ॥
राक्षसांनी वसलेल्या या प्रदेशात तू कशी आलीस? तुझ्या येण्याचा हेतू काय आहे? ते खरे सांग.
3.17.14
एवमुक्तस्तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः।
ऋजुबुद्धितया सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ३.१७.१४ ॥
राक्षसी शूर्पणखेने असे विचारल्यावर, शत्रूंना तापवणारा राम सरळ बुद्धीने सर्व सांगू लागला.
3.17.15
आसीद् दशरथो नाम राजा त्रिदशविक्रमः।
तस्याहमग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥ ३.१७.१५ ॥
त्रिदशांसारखा पराक्रमी दशरथ नावाचा राजा होता. मी त्याचा थोरला पुत्र असून लोक मला राम म्हणून ओळखतात.
3.17.16
भ्रातायं लक्ष्मणो नाम यवीयान् मामनुव्रतः।
इयं भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता ॥ ३.१७.१६ ॥
हा माझा धाकटा भाऊ लक्ष्मण असून तो माझ्या आज्ञेत वागणारा आहे. आणि ही माझी पत्नी वैदेही, जी सीता म्हणून प्रसिद्ध आहे.
3.17.17
नियोगात् तु नरेन्द्रस्य पितुर्मातुश्च यन्त्रितः।
धर्मार्थं धर्मकांक्षी च वनं वस्तुमिहागतः ॥ ३.१७.१७ ॥
राजा असलेल्या पित्याच्या आणि मातेच्या आज्ञेने बांधला गेलो असून, धर्मासाठी आणि धर्माची इच्छा धरून, येथे वनात वास करण्यासाठी आलो आहे.
3.17.18
त्वां तु वेदितुमिच्छामि कस्य त्वं कासि कस्य वा।
त्वं हि तावन्मनोज्ञाङ्गी राक्षसी प्रतिभासि मे ॥ ३.१७.१८ ॥
तू कोणाची आहेस, कोणाची पत्नी आहेस, हे मला जाणून घ्यायचे आहे. सध्या तू मला सुंदर अवयवांची राक्षसी वाटतेस.
3.17.19
इह वा किंनिमित्तं त्वमागता ब्रूहि तत्त्वतः।
साब्रवीद् वचनं श्रुत्वा राक्षसी मदनार्दिता ॥ ३.१७.१९ ॥
तू येथे कोणत्या कारणाने आलीस, खरे सांग. ते शब्द ऐकून, मदनाने पीडित झालेली राक्षसी म्हणाली.
3.17.20
श्रूयतां राम तत्त्वार्थं वक्ष्यामि वचनं मम।
अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी ॥ ३.१७.२० ॥
हे राम, खरा अर्थ ऐक, माझे शब्द सांगते. मी शूर्पणखा नावाची राक्षसी आहे, इच्छेनुसार रूप धारण करणारी.
3.17.21
अरण्यं विचरामीदमेका सर्वभयंकरा।
रावणो नाम मे भ्राता यदि ते श्रोत्रमागतः ॥ ३.१७.२१ ॥
मी एकटी या अरण्यात फिरते, सर्वांना भय देणारी. माझा भाऊ रावण नावाचा आहे; जर त्याचे नाव तुझ्या कानी पडले असेल.
3.17.22
वीरो विश्रवसः पुत्रो यदि ते श्रोत्रमागतः।
प्रवृद्धनिद्रश्च सदा कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ३.१७.२२ ॥
विश्रवसाचा वीर पुत्र — जर त्याचे नाव तुझ्या कानी पडले असेल. नेहमी गाढ झोपेत असणारा महाबली कुंभकर्ण.
3.17.23
विभीषणस्तु धर्मात्मा न तु राक्षसचेष्टितः।
प्रख्यातवीर्यौ च रणे भ्रातरौ खरदूषणौ ॥ ३.१७.२३ ॥
विभीषण धर्मात्मा आहे; राक्षसांसारखे वर्तन करणारा नाही. रणात प्रसिद्ध पराक्रमी दोन भाऊ खर आणि दूषण.
3.17.24
तानहं समतिक्रान्तां राम त्वापूर्वदर्शनात्।
समुपेतास्मि भावेन भर्तारं पुरुषोत्तमम् ॥ ३.१७.२४ ॥
त्या सर्वांना मी ओलांडून आले आहे, हे राम; तुला पूर्वी कधी पाहिले नव्हते म्हणून. या पुरुषोत्तमाला पती म्हणून मिळविण्याच्या भावनेने मी आले आहे.
3.17.25
अहं प्रभावसम्पन्ना स्वच्छन्दबलगामिनी।
चिराय भव भर्ता मे सीतया किं करिष्यसि ॥ ३.१७.२५ ॥
मी प्रभावसंपन्न आहे आणि स्वेच्छेच्या बळाने संचार करते. दीर्घकाळ माझा पती हो; सीतेने तुला काय करायचे आहे?
3.17.26
विकृता च विरूपा च न सेयं सदृशी तव।
अहमेवानुरूपा ते भार्यारूपेण पश्य माम् ॥ ३.१७.२६ ॥
ही विकृत आणि कुरूप आहे, ती तुला योग्य नाही. मीच तुला अनुरूप आहे; पत्नीच्या रूपात मला पाहा.
3.17.27
इमां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम्।
अनेन सह ते भ्रात्रा भक्षयिष्यामि मानुषीम् ॥ ३.१७.२७ ॥
ही कुरूप, दुराचारी, भयंकर, खपाटलेल्या पोटाची मानवी, हिला तुझ्या या भावासह मी खाऊन टाकीन.
3.17.28
ततः पर्वतशृङ्गाणि वनानि विविधानि च।
पश्यन् सह मया कामी दण्डकान् विचरिष्यसि ॥ ३.१७.२८ ॥
मग माझ्यासह पर्वतशिखरे आणि नाना वने पाहत, कामसुखात रमत तू दंडकारण्यात विहार करशील.
3.17.29
इत्येवमुक्तः काकुत्स्थः प्रहस्य मदिरेक्षणाम्।
इदं वचनमारेभे वक्तुं वाक्यविशारदः ॥ ३.१७.२९ ॥
असे म्हटल्यावर वाक्यकुशल काकुत्स्थ राम मदिराक्षीकडे पाहून हसला आणि हे वचन बोलू लागला.