वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.2.1
कृतातिथ्योऽथ रामस्तु सूर्यस्योदयनं प्रति।
आमन्त्र्य स मुनीन् सर्वान् वनमेवान्वगाहत ॥ ३.२.१ ॥
आतिथ्य स्वीकारून राम सूर्योदयाच्या दिशेने सर्व मुनींचा निरोप घेऊन वनात प्रवेशला.
3.2.2
नानामृगगणाकीर्णमृक्षशार्दूलसेवितम्।
ध्वस्तवृक्षलतागुल्मं दुर्दर्शसलिलाशयम् ॥ ३.२.२ ॥
अनेक प्रकारच्या मृगांच्या कळपांनी भरलेले, अस्वले व वाघ यांचे वास्तव्य असलेले, वृक्ष, वेली व झुडपे मोडलेले, आणि दुर्गम जलाशय असलेले वन.
3.2.3
निष्कूजमानशकुनिं झिल्लिकागणनादितम्।
लक्ष्मणानुचरो रामो वनमध्यं ददर्श ह ॥ ३.२.३ ॥
पक्ष्यांच्या किलबिलाटाविना, किड्यांच्या थव्यांच्या आवाजाने दुमदुमलेल्या वनाचा मध्यभाग लक्ष्मणाच्या मागोमाग चालणाऱ्या रामाने पाहिला.
3.2.4
सीतया सह काकुत्स्थस्तस्मिन् घोरमृगायुते।
ददर्श गिरिशृङ्गाभं पुरुषादं महास्वनम् ॥ ३.२.४ ॥
सीतेसह असलेल्या काकुत्स्थ रामाने, भयंकर वन्य पशूंनी भरलेल्या त्या वनात पर्वतशिखरासारखा, मोठ्या आवाजाचा एक नरभक्षक राक्षस पाहिला.
3.2.5
गभीराक्षं महावक्त्रं विकटं विकटोदरम्।
बीभत्सं विषमं दीर्घं विकृतं घोरदर्शनम् ॥ ३.२.५ ॥
खोल डोळे, मोठे तोंड, विकट व भयंकर पोट असलेला; घृणास्पद, विषम आकाराचा, उंच, विकृत आणि पाहण्यास भयंकर.
3.2.6
वसानं चर्म वैयाघ्रं वसार्द्रं रुधिरोक्षितम्।
त्रासनं सर्वभूतानां व्यादितास्यमिवान्तकम् ॥ ३.२.६ ॥
वाघाचे कातडे नेसलेला, चरबीने ओला आणि रक्ताने माखलेला, सर्व प्राण्यांना त्रास देणारा, उघड्या तोंडाच्या यमासारखा.
3.2.7
त्रीन् सिंहांश्चतुरो व्याघ्रान् द्वौ वृकौ पृषतान् दश।
सविषाणं वसादिग्धं गजस्य च शिरो महत् ॥ ३.२.७ ॥
तीन सिंह, चार वाघ, दोन लांडगे, दहा ठिपकेदार हरिण, आणि सुळ्यांसह चरबीने माखलेले एक मोठे हत्तीचे मस्तक.
3.2.8
अवसज्यायसे शूले विनदन्तं महास्वनम्।
स रामं लक्ष्मणं चैव सीतां दृष्ट्वा च मैथिलीम् ॥ ३.२.८ ॥
लोखंडी शुळावर लटकवलेला तो मोठ्या आवाजात गर्जत रामाला, लक्ष्मणाला आणि मैथिली सीतेला पाहून.
3.2.9
अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धः प्रजाः काल इवान्तकः
स कृत्वा भैरवं नादं चालयन्निव मेदिनीम् ॥ ३.२.९ ॥
अत्यंत संतापून तो प्राण्यांवर काळ आणि यमाप्रमाणे धावला; भयंकर गर्जना करत, जणू पृथ्वी हादरवत.
3.2.10
अङ्केनादाय वैदेहीमपक्रम्य तदाब्रवीत्।
युवां जटाचीरधरौ सभार्यौ क्षीणजीवितौ ॥ ३.२.१० ॥
वैदेहीला मांडीवर उचलून, थोडा दूर सरकून तो म्हणाला: 'जटा आणि वल्कले धारण केलेले तुम्ही दोघे, पत्नीसह, तुमचे आयुष्य क्षीण झाले आहे!'
3.2.11
प्रविष्टौ दण्डकारण्यं शरचापासिपाणिनौ।
कथं तापसयोर्वां च वासः प्रमदया सह ॥ ३.२.११ ॥
बाण, धनुष्य आणि तलवार हाती घेऊन दंडकारण्यात प्रवेश केलेले तुम्ही! तपस्व्यांचा स्त्रीसह निवास कसा?
3.2.12
अधर्मचारिणौ पापौ कौ युवां मुनिदूषकौ।
अहं वनमिदं दुर्गं विराधो नाम राक्षसः ॥ ३.२.१२ ॥
अधर्माचरण करणारे, पापी, मुनींना दूषित करणारे तुम्ही दोघे कोण? मी या दुर्गम वनातील विराध नावाचा राक्षस आहे.
3.2.13
चरामि सायुधो नित्यमृषिमांसानि भक्षयन्।
इयं नारी वरारोहा मम भार्या भविष्यति ॥ ३.२.१३ ॥
मी सदैव शस्त्र धारण करून ऋषींचे मांस खात फिरतो. ही सुंदर कमरेची नारी माझी भार्या होईल.
3.2.14
युवयोः पापयोश्चाहं पास्यामि रुधिरं मृधे।
तस्यैवं ब्रुवतो दुष्टं विराधस्य दुरात्मनः ॥ ३.२.१४ ॥
तुम्हा दोघांचे रक्त मी युद्धात पिईन. असे बोलणाऱ्या त्या दुरात्मा विराधाचे (वचन).
3.2.15
श्रुत्वा सगर्वितं वाक्यं सम्भ्रान्ता जनकात्मजा।
सीता प्रवेपितोद्वेगात् प्रवाते कदली यथा ॥ ३.२.१५ ॥
त्या गर्विष्ठ वचनाने जनकाची कन्या सीता भयभीत झाली; वाऱ्यात केळीचे झाड थरथरावे तशी ती उद्वेगाने कंपित झाली.
3.2.16
तां दृष्ट्वा राघवः सीतां विराधाङ्कगतां शुभाम्।
अब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ ३.२.१६ ॥
विराधाच्या मांडीवर बसलेली ती सुंदर सीता पाहून राघव (राम) कोरड्या मुखाने लक्ष्मणाला हे वचन बोलले.
3.2.17
पश्य सौम्य नरेन्द्रस्य जनकस्यात्मसम्भवाम्।
मम भार्यां शुभाचारां विराधाङ्के प्रवेशिताम् ॥ ३.२.१७ ॥
हे सौम्य, पाहा! राजा जनकाची कन्या, माझी शुभाचारिणी भार्या, विराधाच्या मांडीवर बसवली गेली आहे.
3.2.18
अत्यन्तसुखसंवृद्धां राजपुत्रीं यशस्विनीम्।
यदभिप्रेतमस्मासु प्रियं वरवृतं च यत् ॥ ३.२.१८ ॥
अत्यंत सुखात वाढलेली, यशस्विनी राजकन्या (सीता), जी आम्हाला प्रिय आणि वरदानरूपाने निवडलेली होती.
3.2.19
कैकेय्यास्तु सुसंवृत्तं क्षिप्रमद्यैव लक्ष्मण।
या न तुष्यति राज्येन पुत्रार्थे दीर्घदर्शिनी ॥ ३.२.१९ ॥
लक्ष्मणा, कैकेयीचा हेतू आज लवकरच सफल झाला; पुत्रासाठी दूरदर्शी असूनही ती राज्याने समाधानी नव्हती.
3.2.20
ययाहं सर्वभूतानां प्रियः प्रस्थापितो वनम्।
अद्येदानीं सकामा सा या माता मध्यमा मम ॥ ३.२.२० ॥
सर्वभूतांचा प्रिय असलेल्या मला ज्या माझ्या मधल्या आईने वनात पाठवले, ती आता कामनासिद्ध झाली आहे.
3.2.21
परस्पर्शात् तु वैदेह्या न दुःखतरमस्ति मे।
पितुर्विनाशात् सौमित्रे स्वराज्य हरणात् तथा ॥ ३.२.२१ ॥
हे सौमित्रे, वैदेहीचा दुसऱ्याने स्पर्श होणे, पित्याचा मृत्यू आणि माझे स्वराज्य हरण यांपेक्षा अधिक दुःख मला नाही.
3.2.22
अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धो रुद्धो नाग इव श्वसन् ॥ ३.२.२२ ॥
क्रुद्ध झालेला लक्ष्मण, रोखलेल्या हत्ती किंवा नागाप्रमाणे फुत्कारत म्हणाला.
3.2.23
अनाथ इव भूतानां नाथस्त्वं वासवोपमः।
मया प्रेष्येण काकुत्स्थ किमर्थं परितप्यसे ॥ ३.२.२३ ॥
हे काकुत्स्था, तू प्राण्यांचा नाथ, इंद्रासारखा आहेस; मी तुझा सेवक आहे. मग तू कशासाठी शोक करतोस?
3.2.24
शरेण निहतस्याद्य मया क्रुद्धेन रक्षसः।
विराधस्य गतासोर्हि मही पास्यति शोणितम् ॥ ३.२.२४ ॥
आज माझ्या क्रुद्ध बाणाने मारल्या गेलेल्या राक्षस विराधाचे निष्प्राण शरीराचे रक्त ही पृथ्वी पिईल.
3.2.25
राज्यकामे मम क्रोधो भरते यो बभूव ह।
तं विराधे विमोक्ष्यामि वज्री वज्रमिवाचले ॥ ३.२.२५ ॥
राज्याची इच्छा करणाऱ्या भरतावर माझा जो क्रोध उत्पन्न झाला होता, तो मी विराधावर सोडीन, जसा वज्रधारी इंद्र पर्वतावर वज्र सोडतो.
3.2.26
मम भुजबलवेगवेगितः
पततु शरोऽस्य महान् महोरसि।
व्यपनयतु तनोश्च जीवितं
पततु ततश्च महीं विघूर्णितः ॥ ३.२.२६ ॥
माझ्या बाहुबलाच्या वेगाने प्रेरित झालेला हा महान बाण याच्या विशाल छातीवर पडो; याच्या शरीरातून प्राण हरण करो; आणि मग हा चक्कर येऊन पृथ्वीवर पडो.