वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.20.1
ततः शूर्पणखा घोरा राघवाश्रममागता।
राक्षसानाचचक्षे तौ भ्रातरौ सह सीतया ॥ ३.२०.१ ॥
तेव्हा भयंकर शूर्पणखा राघवाच्या आश्रमात आली आणि सीतेसह असलेल्या त्या दोन बंधूंना तिने राक्षसांना दाखवले.
3.20.2
ते रामं पर्णशालायामुपविष्टं महाबलम्।
ददृशुः सीतया सार्धं लक्ष्मणेनापि सेवितम् ॥ ३.२०.२ ॥
पर्णशालेत बसलेल्या महाबली रामाला, सीता आणि लक्ष्मणाकडून सेवा घेत असलेले त्यांनी पाहिले.
3.20.3
तां दृष्ट्वा राघवः श्रीमानागतांस्तांश्च राक्षसान्।
अब्रवीद् भ्रातरं रामो लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥ ३.२०.३ ॥
तिला आणि आलेल्या त्या राक्षसांना पाहून श्रीमान राघव राम दीप्त तेजाच्या बंधू लक्ष्मणाला म्हणाला.
3.20.4
मुहूर्तं भव सौमित्रे सीतायाः प्रत्यनन्तरः।
इमानस्या वधिष्यामि पदवीमागतानिह ॥ ३.२०.४ ॥
हे सौमित्रे, क्षणभर सीतेजवळ रहा. हिच्या मार्गाने इथे आलेल्या यांचा मी वध करीन.
3.20.5
वाक्यमेतत् ततः श्रुत्वा रामस्य विदितात्मनः।
तथेति लक्ष्मणो वाक्यं राघवस्य प्रपूजयन् ॥ ३.२०.५ ॥
आत्मज्ञ रामाचे हे बोल ऐकून, 'तसेच होवो' म्हणत लक्ष्मणाने राघवाच्या शब्दांचा आदर केला.
3.20.6
राघवोऽपि महच्चापं चामीकरविभूषितम्।
चकार सज्यं धर्मात्मा तानि रक्षांसि चाब्रवीत् ॥ ३.२०.६ ॥
राघवानेही सोन्याने विभूषित महान धनुष्याला प्रत्यंचा चढवली; धर्मात्मा राम त्या राक्षसांना म्हणाला.
3.20.7
पुत्रौ दशरथस्यावां भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
प्रविष्टौ सीतया सार्धं दुश्चरं दण्डकावनम् ॥ ३.२०.७ ॥
आम्ही दोघे दशरथाचे पुत्र व बंधू राम-लक्ष्मण आहोत; सीतेसह दुर्गम दंडकारण्यात प्रवेश केला आहे.
3.20.8
फलमूलाशनौ दान्तौ तापसौ ब्रह्मचारिणौ।
वसन्तौ दण्डकारण्ये किमर्थमुपहिंसथ ॥ ३.२०.८ ॥
फळे-मुळे खाणारे, संयमी, तपस्वी व ब्रह्मचारी असे आम्ही दंडकारण्यात राहतो; तुम्ही आम्हाला का त्रास देता?
3.20.9
युष्मान् पापात्मकान् हन्तुं विप्रकारान् महाहवे।
ऋषीणां तु नियोगेन सम्प्राप्तः सशरासनः ॥ ३.२०.९ ॥
ऋषींना त्रास देणाऱ्या पापी तुम्हांला या महायुद्धात मारण्यासाठी ऋषींच्या आज्ञेने मी धनुष्य घेऊन आलो आहे.
3.20.10
तिष्ठतैवात्र संतुष्टा नोपवर्तितुमर्हथ।
यदि प्राणैरिहार्थो वो निवर्तध्वं निशाचराः ॥ ३.२०.१० ॥
इथेच उभे राहा; समाधानाने माघार घेणे तुम्हांला योग्य नाही. येथे तुम्हाला तुमच्या प्राणांची काळजी असेल तर, हे निशाचरांनो, परत जा.
3.20.11
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसास्ते चतुर्दश।
ऊचुर्वाचं सुसंक्रुद्धा ब्रह्मघ्नाः शूलपाणयः ॥ ३.२०.११ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून ते चौदा राक्षस, अत्यंत संतप्त, ब्राह्मणघातक आणि हाती शूल घेतलेले, असे बोलले.
3.20.12
संरक्तनयना घोरा रामं संरक्तलोचनम्।
परुषा मधुराभाषं हृष्टा दृष्टपराक्रमम् ॥ ३.२०.१२ ॥
लालसर डोळ्यांचे भयंकर राक्षस, मधुर बोलणाऱ्या आणि पराक्रम दाखवलेल्या लालसर डोळ्यांच्या रामाकडे आनंदाने कठोर शब्दांनी पाहू लागले.
3.20.13
क्रोधमुत्पाद्य नो भर्तुः खरस्य सुमहात्मनः।
त्वमेव हास्यसे प्राणान् सद्योऽस्माभिर्हतो युधि ॥ ३.२०.१३ ॥
आमचा स्वामी, महात्मा खर याच्याबद्दल तू आमच्यात क्रोध निर्माण केलास; युद्धात आमच्याकडून मारला जाऊन तू लगेच प्राण सोडशील.
3.20.14
का हि ते शक्तिरेकस्य बहूनां रणमूर्धनि।
अस्माकमग्रतः स्थातुं किं पुनर्योद्धुमाहवे ॥ ३.२०.१४ ॥
रणभूमीच्या अग्रभागी एकटा असलेल्या तुझ्यात अनेकांचा सामना करण्याची शक्ती कोणती? आमच्यासमोर उभे राहणेच कठीण, मग युद्ध करणे तर दूरच!
3.20.15
एभिर्बाहुप्रयुक्तैश्च परिघैः शूलपट्टिशैः।
प्राणांस्त्यक्ष्यसि वीर्यं च धनुश्च करपीडितम् ॥ ३.२०.१५ ॥
या बाहूंनी फेकलेल्या परिघ, शूल आणि पट्टिशांनी तू प्राण गमावशील; तुझा पराक्रम आणि हातात दाबलेले धनुष्यही जाईल.
3.20.16
इत्येवमुक्त्वा संरब्धा राक्षसास्ते चतुर्दश।
उद्यतायुधनिस्त्रिंशा राममेवाभिदुद्रुवुः ॥ ३.२०.१६ ॥
असे बोलून, क्रोधाने भरलेले ते चौदा राक्षस शस्त्र व तलवारी उगारून रामावरच तुटून पडले.
3.20.17
चिक्षिपुस्तानि शूलानि राघवं प्रति दुर्जयम्।
तानि शूलानि काकुत्स्थः समस्तानि चतुर्दश ॥ ३.२०.१७ ॥
त्यांनी दुर्जय राघवावर ती शूले फेकली; पण काकुत्स्थाने ती सर्व चौदा शूले एकाच वेळी तोडली.
3.20.18
तावद्भिरेव चिच्छेद शरैः काञ्चनभूषितैः।
ततः पश्चान्महातेजा नाराचान् सूर्यसंनिभान् ॥ ३.२०.१८ ॥
तितक्याच सोन्याने सजवलेल्या बाणांनी त्याने ती तोडली; नंतर महातेजस्वी रामाने सूर्यासारखे तेजस्वी नाराच बाण सोडले.
3.20.19
जग्राह परमक्रुद्धश्चतुर्दश शिलाशितान्।
गृहीत्वा धनुरायम्य लक्ष्यानुद्दिश्य राक्षसान् ॥ ३.२०.१९ ॥
अत्यंत क्रुद्ध होऊन त्यांनी दगडावर धार लावलेले चौदा बाण घेतले; धनुष्य धरून प्रत्यंचा ओढली आणि राक्षसांना लक्ष्य केले.
3.20.20
मुमोच राघवो बाणान् वज्रानिव शतक्रतुः।
ते भित्त्वा रक्षसां वेगाद् वक्षांसि रुधिरप्लुताः ॥ ३.२०.२० ॥
इंद्र वज्रे फेकतो त्याप्रमाणे राघवाने बाण सोडले; ते वेगाने राक्षसांची छाती भेदून रक्ताने माखलेले बाहेर पडले.
3.20.21
विनिष्पेतुस्तदा भूमौ वल्मीकादिव पन्नगाः।
तैर्भग्नहृदया भूमौ छिन्नमूला इव द्रुमाः ॥ ३.२०.२१ ॥
तेव्हा ते वारुळातून बाहेर पडणाऱ्या सापांप्रमाणे भूमीवर कोसळले; त्यांची हृदये भंगल्यामुळे मुळे तुटलेल्या वृक्षांप्रमाणे ते जमिनीवर पडले.
3.20.22
निपेतुः शोणितस्नाता विकृता विगतासवः।
तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा राक्षसी क्रोधमूर्छिता ॥ ३.२०.२२ ॥
रक्ताने माखलेले, विद्रूप आणि प्राणहीन होऊन ते कोसळले; भूमीवर पडलेले ते पाहून राक्षसी क्रोधाने मूर्च्छित झाली.
3.20.23
उपगम्य खरं सा तु किंचित्संशुष्कशोणिता।
पपात पुनरेवार्ता सनिर्यासेव वल्लरी ॥ ३.२०.२३ ॥
खराजवळ जाऊन ती राक्षसी, जिच्या अंगावरील रक्त किंचित सुकले होते, दुःखाने रस गळणाऱ्या वेलीप्रमाणे पुन्हा कोसळली.
3.20.24
भ्रातुः समीपे शोकार्ता ससर्ज निनदं महत् ।
सस्वरं मुमुचे बाष्पं विवर्णवदना तदा ॥ ३.२०.२४ ॥
भावाच्या समीप शोकाने व्याकुळ होऊन तिने मोठा आक्रोश केला; विवर्ण मुखाने तेव्हा ती उच्च स्वराने रडत अश्रू ढाळू लागली.
3.20.25
निपातितान् प्रेक्ष्य रणे तु राक्षसान्
प्रधाविता शूर्पणखा पुनस्ततः।
वधं च तेषां निखिलेन रक्षसां
शशंस सर्वं भगिनी खरस्य सा ॥ ३.२०.२५ ॥
रणांगणावर पडलेले राक्षस पाहून शूर्पणखा पुन्हा धावली; खराची भगिनी असलेल्या तिने राक्षसांच्या संपूर्ण संहाराचा सर्व वृत्तांत सांगितला.