वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.3.1
अथोवाच पुनर्वाक्यं विराधः पूरयन् वनम्।
पृच्छतो मम हि ब्रूतं कौ युवां क्व गमिष्यथः ॥ ३.३.१ ॥
मग विराध वन दुमदुमून टाकत पुन्हा हे शब्द म्हणाला— "मी विचारतो; तुम्ही दोघे कोण आहात आणि कुठे जाणार ते सांगा."
3.3.2
तमुवाच ततो रामो राक्षसं ज्वलिताननम्।
पृच्छन्तं सुमहातेजा इक्ष्वाकुकुलमात्मनः ॥ ३.३.२ ॥
तेव्हा महातेजस्वी राम, प्रज्वलित मुखाच्या त्या राक्षसाला, जो विचारत होता, आपल्या इक्ष्वाकु कुलाची ओळख सांगून म्हणाला.
3.3.3
क्षत्रियौ वृत्तसम्पन्नौ विद्धि नौ वनगोचरौ।
त्वां तु वेदितुमिच्छावः कस्त्वं चरसि दण्डकान् ॥ ३.३.३ ॥
आम्हांस क्षत्रिय, सदाचारसंपन्न आणि वनात संचार करणारे म्हणून जाण. पण आम्हांस तुला जाणून घ्यायचे आहे — दंडकारण्यात फिरणारा तू कोण?
3.3.4
तमुवाच विराधस्तु रामं सत्यपराक्रमम्।
हन्त वक्ष्यामि ते राजन् निबोध मम राघव ॥ ३.३.४ ॥
तेव्हा विराध सत्यपराक्रमी रामाला म्हणाला— "बरं, हे राजा, मी तुला सांगतो; हे राघवा, माझे ऐक."
3.3.5
पुत्रः किल जवस्याहं माता मम शतह्रदा।
विराध इति मामाहुः पृथिव्यां सर्वराक्षसाः ॥ ३.३.५ ॥
मी जवाचा पुत्र आहे; माझी आई शतह्रदा. पृथ्वीवरील सर्व राक्षस मला विराध म्हणतात.
3.3.6
तपसा चाभिसम्प्राप्ता ब्रह्मणो हि प्रसादजा।
शस्त्रेणावध्यता लोकेऽच्छेद्याभेद्यत्वमेव च ॥ ३.३.६ ॥
तपश्चर्येने आणि ब्रह्मदेवाच्या कृपेने मी हे मिळवले आहे — जगात शस्त्राने माझा वध न होणे, आणि मी छेदता व भेदता न येणारा असणे.
3.3.7
उत्सृज्य प्रमदामेनामनपेक्षौ यथागतम्।
त्वरमाणौ पलायेथां न वां जीवितमाददे ॥ ३.३.७ ॥
या स्त्रीला सोडून, कशाचीही पर्वा न करता, जसे आलात तसेच तुम्ही दोघे त्वरेने पळून जा; मी तुमचे प्राण घेणार नाही.
3.3.8
तं रामः प्रत्युवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः।
राक्षसं विकृताकारं विराधं पापचेतसम् ॥ ३.३.८ ॥
क्रोधाने लालबुंद डोळ्यांचा राम विकृत आकाराच्या, पापी मनाच्या त्या राक्षस विराधाला असे म्हणाला.
3.3.9
क्षुद्र धिक् त्वां तु हीनार्थं मृत्युमन्वेषसे ध्रुवम्।
रणे प्राप्स्यसि संतिष्ठ न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥ ३.३.९ ॥
अरे नीचा, तुला धिक्कार असो! खरोखर तू हीन हेतूने मृत्यूचा शोध घेत आहेस; रणांगणात तो तुला मिळेल. थांब, माझ्या हातून तू जिवंत सुटणार नाहीस.
3.3.10
ततः सज्यं धनुः कृत्वा रामः सुनिशितान् शरान्।
सुशीघ्रमभिसंधाय राक्षसं निजघान ह ॥ ३.३.१० ॥
मग रामाने धनुष्याला प्रत्यंचा चढवून अत्यंत तीक्ष्ण बाण त्वरेने जोडले आणि त्या राक्षसाला ठार केले.
3.3.11
धनुषा ज्यागुणवता सप्त बाणान् मुमोच ह।
रुक्मपुङ्खान् महावेगान् सुपर्णानिलतुल्यगान् ॥ ३.३.११ ॥
प्रत्यंचा चढवलेल्या धनुष्याने रामाने सात बाण सोडले; त्यांची पिसे सोन्याची होती, ते अत्यंत वेगवान होते आणि गरुड किंवा वाऱ्यासारखे जात होते.
3.3.12
ते शरीरं विराधस्य भित्त्वा बर्हिणवाससः।
निपेतुः शोणितादिग्धा धरण्यां पावकोपमाः ॥ ३.३.१२ ॥
मोरपिसांनी सजवलेले ते बाण विराधाचे शरीर भेदून, रक्ताने माखून, अग्नीसारखे जमिनीवर पडले.
3.3.13
स विद्धो न्यस्य वैदेहीं शूलमुद्यम्य राक्षसः।
अभ्यद्रवत् सुसंक्रुद्धस्तदा रामं सलक्ष्मणम् ॥ ३.३.१३ ॥
बाणांनी जखमी झालेल्या त्या राक्षसाने वैदेहीला खाली ठेवले, शूळ उगारला आणि अत्यंत संतापून त्या वेळी राम व लक्ष्मणावर धावून गेला.
3.3.14
स विनद्य महानादं शूलं शक्रध्वजोपमम्।
प्रगृह्याशोभत तदा व्यात्तानन इवान्तकः ॥ ३.३.१४ ॥
महानाद करून, इंद्रध्वजासारखा तो शूळ धरून, तेव्हा तोंड उघडलेल्या यमासारखा तो शोभू लागला.
3.3.15
अथ तौ भ्रातरौ दीप्तं शरवर्षं ववर्षतुः।
विराधे राक्षसे तस्मिन् कालान्तकयमोपमे ॥ ३.३.१५ ॥
मग त्या दोन्ही बंधूंनी काळ, अंतक आणि यम यांसारख्या त्या राक्षस विराधावर प्रज्वलित बाणांचा वर्षाव केला.
3.3.16
स प्रहस्य महारौद्रः स्थित्वाजृम्भत राक्षसः।
जृम्भमाणस्य ते बाणाः कायान्निष्पेतुराशुगाः ॥ ३.३.१६ ॥
तो महाभयंकर राक्षस हसून उभा राहिला आणि जांभई देऊ लागला; जांभई देत असताना त्याच्या शरीरातून ते वेगवान बाण बाहेर पडले.
3.3.17
स्पर्शात् तु वरदानेन प्राणान् संरोध्य राक्षसः।
विराधः शूलमुद्यम्य राघवावभ्यधावत ॥ ३.३.१७ ॥
वरदानामुळे स्पर्शानेच प्राण रोखून धरणारा राक्षस विराध शूळ उगारून दोन्ही राघवांवर धावून गेला.
3.3.18
तच्छूलं वज्रसंकाशं गगने ज्वलनोपमम्।
द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद रामः शस्त्रभृतां वरः ॥ ३.३.१८ ॥
वज्रासारखा, आकाशात अग्नीसारखा चमकणारा तो शूळ शस्त्रधार्‍यांत श्रेष्ठ असलेल्या रामाने दोन बाणांनी तोडला.
3.3.19
तद् रामविशिखैश्छिन्नं शूलं तस्यापतद् भुवि।
पपाताशनिना छिन्नं मेरोरिव शिलातलम् ॥ ३.३.१९ ॥
रामाच्या बाणांनी तुटलेला तो शूल त्याच्या हातातून जमिनीवर पडला, जसा मेरू पर्वताचा शिलातल वज्राने फुटून पडावा.
3.3.20
तौ खड्गौ क्षिप्रमुद्यम्य कृष्णसर्पाविवोद्यतौ।
तूर्णमापेततुस्तस्य तदा प्रहरतां बलात् ॥ ३.३.२० ॥
ते दोघे काळ्या सर्पांप्रमाणे उगारलेली तलवारी त्वरेने उचलून, बलाने प्रहार करण्यासाठी त्याच्याकडे धावले.
3.3.21
स वध्यमानः सुभृशं भुजाभ्यां परिगृह्य तौ।
अप्रकम्प्यौ नरव्याघ्रौ रौद्रः प्रस्थातुमैच्छत ॥ ३.३.२१ ॥
अत्यंत मार खाऊनही त्या भयानक राक्षसाने आपल्या बाहूंनी त्या दोन्ही नरश्रेष्ठ वीरांना धरून, न डगमगता, तेथून निघून जाण्याची इच्छा केली.
3.3.22
तस्याभिप्रायमाज्ञाय रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
वहत्वयमलं तावत् पथानेन तु राक्षसः ॥ ३.३.२२ ॥
त्याचा हेतू ओळखून राम लक्ष्मणाला म्हणाला, "हा राक्षस सध्या याच मार्गाने आपल्याला घेऊन जाऊ दे."
3.3.23
यथा चेच्छति सौमित्रे तथा वहतु राक्षसः।
अयमेव हि नः पन्था येन याति निशाचरः ॥ ३.३.२३ ॥
हे सौमित्री, तो जसा इच्छितो तसाच हा राक्षस आपल्याला नेऊ दे; ज्या मार्गाने हा निशाचर जातो, तोच आपलाही मार्ग आहे.
3.3.24
स तु स्वबलवीर्येण समुत्क्षिप्य निशाचरः।
बालाविव स्कन्धगतौ चकारातिबलोद्धतः ॥ ३.३.२४ ॥
आपल्या बळ व पराक्रमाने त्या अतिबलवान, गर्विष्ठ निशाचराने त्या दोघांना उचलून, दोन बालकांप्रमाणे आपल्या खांद्यावर बसवले.
3.3.25
तावारोप्य ततः स्कन्धं राघवौ रजनीचरः।
विराधो विनदन् घोरं जगामाभिमुखो वनम् ॥ ३.३.२५ ॥
मग तो राक्षस विराध त्या दोन्ही राघवांना खांद्यावर बसवून भयंकर गर्जना करत सरळ वनाच्या दिशेने निघून गेला.
3.3.26
वनं महामेघनिभं प्रविष्टो
द्रुमैर्महद्भिर्विविधैरुपेतम्।
नानाविधैः पक्षिकुलैर्विचित्रं
शिवायुतं व्यालमृगैर्विकीर्णम् ॥ ३.३.२६ ॥
महामेघासारख्या दिसणाऱ्या त्या वनात तो शिरला; ते अनेक प्रकारच्या मोठ्या वृक्षांनी भरलेले, नानाविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी विचित्र आणि कोल्हे व हिंस्र श्वापदांनी व्याप्त होते.