વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.33.1
ततः शूर्पणखा दीना रावणं लोकरावणम्।
अमात्यमध्ये संक्रुद्धा परुषं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.३३.१ ॥
ત્યારે શૂર્પણખા દુઃખી અને ક્રોધિત થઈને, જગતને ભયભીત કરનાર રાવણને, મંત્રીઓની વચ્ચે કઠોર વચનો બોલી.
3.33.2
प्रमत्तः कामभोगेषु स्वैरवृत्तो निरङ्कुशः।
समुत्पन्नं भयं घोरं बोद्धव्यं नावबुध्यसे ॥ ३.३३.२ ॥
કામભોગોમાં મગ્ન, સ્વેચ્છાચારી અને નિરંકુશ બનેલો તું, ઉત્પન્ન થયેલા ભયંકર ભયને જાણવા યોગ્ય હોવા છતાં સમજતો નથી.
3.33.3
सक्तं ग्राम्येषु भोगेषु कामवृत्तं महीपतिम्।
लुब्धं न बहु मन्यन्ते श्मशानाग्निमिव प्रजाः ॥ ३.३३.३ ॥
લૌકિક ભોગોમાં આસક્ત, કામવશ વર્તતા, લોભી રાજાને પ્રજા સ્મશાનના અગ્નિની જેમ બહુ માન આપતી નથી.
3.33.4
स्वयं कार्याणि यः काले नानुतिष्ठति पार्थिवः।
स तु वै सह राज्येन तैश्च कार्यैर्विनश्यति ॥ ३.३३.४ ॥
જે રાજા પોતે સમયસર પોતાનાં કર્તવ્યો બજાવતો નથી, તે તે કાર્યો અને રાજ્ય સહિત ખરેખર નાશ પામે છે.
3.33.5
अयुक्तचारं दुर्दर्शमस्वाधीनं नराधिपम्।
वर्जयन्ति नरा दूरान्नदीपङ्कमिव द्विपाः ॥ ३.३३.५ ॥
અયોગ્ય આચરણવાળા, દુર્લભ દર્શનવાળા, પોતાના વશમાં ન રહેનારા રાજાને લોકો દૂરથી જ ત્યજી દે છે; જેમ હાથીઓ નદીના કાદવથી દૂર રહે છે.
3.33.6
ये न रक्षन्ति विषयमस्वाधीनं नराधिपाः।
ते न वृद्ध्या प्रकाशन्ते गिरयः सागरे यथा ॥ ३.३३.६ ॥
પોતાના વશમાં ન રહીને પોતાના રાજ્યનું રક્ષણ ન કરનારા રાજાઓ, સમુદ્રમાંના પર્વતોની જેમ સમૃદ્ધિથી શોભતા નથી.
3.33.7
आत्मवद्भिर्विगृह्य त्वं देवगन्धर्वदानवैः।
अयुक्तचारश्चपलः कथं राजा भविष्यसि ॥ ३.३३.७ ॥
આત્મસંયમી દેવ, ગંધર્વ અને દાનવો સાથે વિરોધ કરીને, ગુપ્તચરોને યોગ્ય રીતે ન ચલાવનાર ચંચળ તું રાજા કેવી રીતે થઈશ?
3.33.8
त्वं तु बालस्वभावश्च बुद्धिहीनश्च राक्षस।
ज्ञातव्यं तन्न जानीषे कथं राजा भविष्यसि ॥ ३.३३.८ ॥
હે રાક્ષસ! તું બાળસ્વભાવનો અને બુદ્ધિહીન છે. જે જાણવું જોઈએ તે તું જાણતો નથી; તું રાજા કેવી રીતે થઈશ?
3.33.9
येषां चाराश्च कोशश्च नयश्च जयतां वर।
अस्वाधीना नरेन्द्राणां प्राकृतैस्ते जनैः समाः ॥ ३.३३.९ ॥
હે વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ! જે રાજાઓના ગુપ્તચરો, ખજાનો અને નીતિ તેમના અધીન નથી, તેઓ સામાન્ય લોકો જેવા છે.
3.33.10
यस्मात् पश्यन्ति दूरस्थान् सर्वानर्थान् नराधिपाः।
चारेण तस्मादुच्यन्ते राजानो दीर्घचक्षुषः ॥ ३.३३.१० ॥
રાજાઓ દૂરની બધી બાબતો ગુપ્તચરો દ્વારા જુએ છે; તેથી રાજાઓને 'દીર્ઘદ્રષ્ટા' કહેવાય છે.
3.33.11
अयुक्तचारं मन्ये त्वां प्राकृतैः सचिवैर्युतः।
स्वजनं च जनस्थानं निहतं नावबुध्यसे ॥ ३.३३.११ ॥
મને લાગે છે કે તારા ગુપ્તચરો યોગ્ય રીતે ચાલતા નથી; તું સામાન્ય મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો છે. તારા સ્વજનો અને જનસ્થાન હણાયાં છે, એ તું જાણતો નથી.
3.33.12
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।
हतान्येकेन रामेण खरश्च सहदूषणः ॥ ३.३३.१२ ॥
ભયંકર કર્મ કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસો, દૂષણ સહિત ખર, એકલા રામના હાથે હણાયા.
3.33.13
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः।
धर्षितं च जनस्थानं रामेणाक्लिष्टकारिणा ॥ ३.३३.१३ ॥
ṛṣiōne abhaya āpyuṃ, daṇḍakāraṇya surakṣita thayuṃ; ane akliṣṭakārī rāme janasthānane parāstha karyuṃ.
3.33.14
त्वं तु लुब्धः प्रमत्तश्च पराधीनश्च राक्षस।
विषये स्वे समुत्पन्नं यद् भयं नावबुध्यसे ॥ ३.३३.१४ ॥
he rākṣasa! tuṁ lobhī, pramādī ane parādhīn cho; tethī potānā ja rājyamāṁ utpanna thatā bhayane tuṁ samajato nathī.
3.33.15
तीक्ष्णमल्पप्रदातारं प्रमत्तं गर्वितं शठम्।
व्यसने सर्वभूतानि नाभिधावन्ति पार्थिवम् ॥ ३.३३.१५ ॥
kaṭhor, thoḍuṁ āpanār, pramādī, garvi ane kapaṭī rājā tarapha āpattimāṁ koī paṇ prāṇī doḍīne jatuṁ nathī.
3.33.16
अतिमानिनमग्राह्यमात्मसम्भावितं नरम्।
क्रोधनं व्यसने हन्ति स्वजनोऽपि नराधिपम् ॥ ३.३३.१६ ॥
ati abhimānī, agamya, ātmaprashaṁsā karanār ane krodhī evā naradhipane āpattimāṁ tenā potānā ja loko mārī nāṁkhe che.
3.33.17
नानुतिष्ठति कार्याणि भयेषु न बिभेति च।
क्षिप्रं राज्याच्च्युतो दीनस्तृणैस्तुल्यो भवेदिह ॥ ३.३३.१७ ॥
je bhayomāṁ kartavya nathī kartō ane bīto nathī, te dīn rājā rājyathī jhaḍapathī bhraṣṭ thaīne ahīṁ ghās jevo thaī jāy che.
3.33.18
शुष्ककाष्ठैर्भवेत् कार्यं लोष्ठैरपि च पांसुभिः।
न तु स्थानात् परिभ्रष्टैः कार्यं स्याद् वसुधाधिपैः ॥ ३.३३.१८ ॥
sukkā lākaḍā vaḍe, māṭīnā ḍhephā vaḍe ane dhūḷ vaḍe paṇ kārya thaī śake che; paṇ potānā sthānathī bhraṣṭ thayelā rājāone kārya thatuṁ nathī.
3.33.19
उपभुक्तं यथा वासः स्रजो वा मृदिता यथा।
एवं राज्यात् परिभ्रष्टः समर्थोऽपि निरर्थकः ॥ ३.३३.१९ ॥
ઉપયોગમાં લેવાયેલું વસ્ત્ર કે મસળાયેલી માળા જેમ નકામાં થાય, તેમ રાજ્યથી પતિત રાજા સમર્થ હોવા છતાં નિરર્થક બને છે.
3.33.20
अप्रमत्तश्च यो राजा सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः।
कृतज्ञो धर्मशीलश्च स राजा तिष्ठते चिरम् ॥ ३.३३.२० ॥
જે રાજા સાવધાન, સર્વજ્ઞ, ઇન્દ્રિયજયી, કૃતજ્ઞ અને ધર્મશીલ હોય, તે રાજા લાંબા સમય સુધી ટકે છે.
3.33.21
नयनाभ्यां प्रसुप्तो वा जागर्ति नयचक्षुषा।
व्यक्तक्रोधप्रसादश्च स राजा पूज्यते जनैः ॥ ३.३३.२१ ॥
આંખો બંધ હોય તો પણ નીતિદૃષ્ટિથી જાગતો રહેનાર, જેનો ક્રોધ અને પ્રસન્નતા સ્પષ્ટ હોય, તે રાજા લોકો દ્વારા પૂજાય છે.
3.33.22
त्वं तु रावण दुर्बुद्धिर्गुणैरेतैर्विवर्जितः।
यस्य तेऽविदितश्चारै रक्षसां सुमहान् वधः ॥ ३.३३.२२ ॥
હે રાવણ, તું દુર્બુદ્ધિ છે અને આ ગુણોથી રહિત છે; તારા ગુપ્તચરોને પણ રાક્ષસોના મહાવિનાશની ખબર નથી.
3.33.23
परावमन्ता विषयेषु सङ्गवान्
न देशकालप्रविभागतत्त्ववित्।
अयुक्तबुद्धिर्गुणदोषनिश्चये
विपन्नराज्यो न चिराद् विपत्स्यसे ॥ ३.३३.२३ ॥
તું બીજાને તુચ્છ ગણનાર, વિષયોમાં આસક્ત, દેશ-કાળના વિભાગનું તત્ત્વ ન જાણનાર, ગુણ-દોષના નિશ્ચયમાં અસ્થિર બુદ્ધિવાળો છે; રાજ્ય ગુમાવીને ટૂંક સમયમાં વિનાશ પામીશ.
3.33.24
समीक्ष्य बुद्ध्या क्षणदाचरेश्वरः।
धनेन दर्पेण बलेन चान्वितो
विचिन्तयामास चिरं स रावणः ॥ ३.३३.२४ ॥
બુદ્ધિથી વિચારીને, ધન, અભિમાન અને બળથી યુક્ત રાક્ષસરાજ રાવણ લાંબો સમય વિચારતો રહ્યો.