વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.42.1
एवमुक्त्वा तु परुषं मारीचो रावणं ततः।
गच्छावेत्यब्रवीद् दीनो भयाद् रात्रिंचरप्रभोः ॥ ३.४२.१ ॥
આ રીતે કઠોર વચનો કહ્યા પછી, ભયથી દીન બનેલો મારીચ રાત્રિચરોના સ્વામી રાવણને બોલ્યો — "ચાલ, આપણે જઈએ."
3.42.2
दृष्टश्चाहं पुनस्तेन शरचापासिधारिणा।
मद्वधोद्यतशस्त्रेण निहतं जीवितं च मे ॥ ३.४२.२ ॥
ધનુષ, બાણ અને તલવાર ધારણ કરનારે મને ફરી જોયો; મને મારવા શસ્ત્ર ઉગામ્યું, અને મારો પ્રાણ હણાયો.
3.42.3
नहि रामं पराक्रम्य जीवन् प्रतिनिवर्तते।
वर्तते प्रतिरूपोऽसौ यमदण्डहतस्य ते ॥ ३.४२.३ ॥
રામને પડકારીને કોઈ જીવતો પાછો ફરતો નથી; યમદંડથી હણાયેલા તારા જેવો જ તે બની જશે.
3.42.4
किं नु कर्तुं मया शक्यमेवं त्वयि दुरात्मनि।
एष गच्छाम्यहं तात स्वस्ति तेऽस्तु निशाचर ॥ ३.४२.४ ॥
તારા જેવા દુરાત્માને હું બીજું શું કરી શકું? હે પ્રિય, હું જાઉં છું; હે નિશાચર, તારું કલ્યાણ થાઓ.
3.42.5
प्रहृष्टस्त्वभवत् तेन वचनेन स राक्षसः।
परिष्वज्य सुसंश्लिष्टमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.४२.५ ॥
એ વચનથી તે રાક્ષસ અત્યંત પ્રસન્ન થયો; તેને ગાઢ આલિંગન આપીને આ વચન બોલ્યો.
3.42.6
एतच्छौटीर्ययुक्तं ते मच्छन्दवशवर्तिनः।
इदानीमसि मारीचः पूर्वमन्यो हि राक्षसः ॥ ३.४२.६ ॥
આ તારાં શૌર્યથી ભરેલાં વચનો છે; મારી ઇચ્છાને વશ ચાલનારો તું હવે મારીચ છે. પહેલાં તું બીજો રાક્ષસ હતો.
3.42.7
आरुह्यतामयं शीघ्रं खगो रत्नविभूषितः।
मया सह रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः ॥ ३.४२.७ ॥
રત્નોથી વિભૂષિત આ પક્ષી જેવા રથ પર તરત ચઢો; મારી સાથેનો આ રથ પિશાચમુખી ગધેડાઓથી જોડાયેલો છે.
3.42.8
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि।
तां शून्ये प्रसभं सीतामानयिष्यामि मैथिलीम् ॥ ३.४२.८ ॥
વૈદેહીને લલચાવીને તમે ઇચ્છો ત્યાં જાઓ; તે મૈથિલી સીતાને હું નિર્જન સ્થળે બળજબરીથી લાવીશ.
3.42.9
ततस्तथेत्युवाचैनं रावणं ताटकासुतः।
ततो रावणमारीचौ विमानमिव तं रथम् ॥ ३.४२.९ ॥
ત્યારે તાટકાનો પુત્ર (મારીચ) રાવણને બોલ્યો, 'એમ જ થાઓ'; પછી રાવણ અને મારીચ તે રથ પર, વિમાનની જેમ, ચઢ્યા.
3.42.10
आरुह्याययतुः शीघ्रं तस्मादाश्रममण्डलात्।
तथैव तत्र पश्यन्तौ पत्तनानि वनानि च ॥ ३.४२.१० ॥
તે આશ્રમમંડળથી તેઓ બંને રથ પર ચઢીને ઝડપથી ચાલ્યા; રસ્તામાં નગરો અને વનો જોતા ગયા.
3.42.11
गिरींश्च सरितः सर्वा राष्ट्राणि नगराणि च।
समेत्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं ततः ॥ ३.४२.११ ॥
પર્વતો, સર્વ નદીઓ, રાષ્ટ્રો અને નગરો વટાવીને, પછી દંડકારણ્યમાં પહોંચી રાઘવ (રામ)ના આશ્રમે ગયા.
3.42.12
ददर्श सहमारीचो रावणो राक्षसाधिपः।
अवतीर्य रथात् तस्मात् ततः काञ्चनभूषणात् ॥ ३.४२.१२ ॥
રાક્ષસાધિપતિ રાવણે મારીચ સાથે (તે) જોયું; પછી સુવર્ણભૂષિત તે રથ પરથી ઊતર્યો.
3.42.13
हस्ते गृहीत्वा मारीचं रावणो वाक्यमब्रवीत्।
एतद् रामाश्रमपदं दृश्यते कदलीवृतम् ॥ ३.४२.१३ ॥
રાવણે મારીચનો હાથ પકડીને આ વચન કહ્યું: કેળાંના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું આ રામના આશ્રમનું સ્થાન દેખાય છે.
3.42.14
क्रियतां तत् सखे शीघ्रं यदर्थं वयमागताः।
स रावणवचः श्रुत्वा मारीचो राक्षसस्तदा ॥ ३.४२.१४ ॥
મિત્ર, જે કામ માટે આપણે આવ્યા છીએ તે જલદી કર. રાવણના વચન સાંભળીને ત્યારે રાક્ષસ મારીચ...
3.42.15
मृगो भूत्वाऽऽश्रमद्वारि रामस्य विचचार ह।
स तु रूपं समास्थाय महदद्भुतदर्शनम् ॥ ३.४२.१५ ॥
તે હરણ બનીને રામના આશ્રમના દ્વાર પર ફર્યો. તેણે એક વિશાળ, અદ્ભુત દર્શનવાળું રૂપ ધારણ કર્યું.
3.42.16
मणिप्रवरशृङ्गाग्रः सितासितमुखाकृतिः।
रक्तपद्मोत्पलमुख इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः ॥ ३.४२.१६ ॥
તેનાં શિંગડાંના છેડા શ્રેષ્ઠ મણિ જેવા, મુખ સફેદ-કાળા આકારનું, મુખ લાલ કમળ અને નીલ કમળ જેવું, કાન ઇન્દ્રનીલ કમળ જેવા હતા.
3.42.17
किंचिदभ्युन्नतग्रीव इन्द्रनीलनिभोदरः।
मधूकनिभपार्श्वश्च कञ्जकिञ्जल्कसंनिभः ॥ ३.४२.१७ ॥
તેની ગરદન કંઈક ઊંચી હતી; પેટ ઇન્દ્રનીલ જેવું, પડખાં મધૂક ફૂલ જેવાં, કમળના કેસર જેવી કાંતિવાળો.
3.42.18
वैदूर्यसंकाशखुरस्तनुजङ्घः सुसंहतः।
इन्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनोर्ध्वं विराजितः ॥ ३.४२.१८ ॥
તેના ખરી વૈડૂર્ય મણિ જેવા, પગની પિંડીઓ પાતળી, શરીર સુદૃઢ હતું; ઇન્દ્રધનુષ્યના રંગની પૂંછડીથી તે ઉપર શોભતો હતો.
3.42.19
मनोहरस्निग्धवर्णो रत्नैर्नानाविधैर्वृतः।
क्षणेन राक्षसो जातो मृगः परमशोभनः ॥ ३.४२.१९ ॥
મનોહર અને ચમકતા રંગવાળો, અનેક પ્રકારનાં રત્નોથી શોભતો એ રાક્ષસ ક્ષણમાં અતિ સુંદર મૃગ બની ગયો.
3.42.20
वनं प्रज्वलयन् रम्यं रामाश्रमपदं च तत्।
मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः ॥ ३.४२.२० ॥
તે રાક્ષસ વનને અને રામના રમણીય આશ્રમપદને પ્રકાશિત કરતો, મનોહર અને દર્શનીય રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં આવ્યો.
3.42.21
प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम्।
विचरन् गच्छते सम्यक् शाद्वलानि समन्ततः ॥ ३.४२.२१ ॥
વૈદેહી (સીતા) ને લલચાવવા માટે, અનેક ધાતુઓના રંગોથી વિચિત્ર બનેલો એ મૃગ ફરતાં ફરતાં ચારેબાજુના ઘાસના મેદાનોમાં સારી રીતે ચરવા લાગ્યો.
3.42.22
रौप्यैर्बिन्दुशतैश्चित्रं भूत्वा च प्रियदर्शनः।
विटपीनां किसलयान् भक्षयन् विचचार ह ॥ ३.४२.२२ ॥
ચાંદી જેવા સેંકડો ટપકાંથી ચિતરાયેલો, જોવામાં પ્રિય લાગતો એ મૃગ વૃક્ષોના કોમળ પલ્લવો ખાતો વિચરવા લાગ્યો.
3.42.23
कदलीगृहकं गत्वा कर्णिकारानितस्ततः।
समाश्रयन् मन्दगतिं सीतासंदर्शनं ततः ॥ ३.४२.२३ ॥
કેળાના કુંજમાં જઈને, આમતેમ કર્ણિકાર વૃક્ષોનો આશ્રય લેતો, ધીમી ચાલે તે સીતાના દર્શનમાં આવે તેમ ફરવા લાગ્યો.
3.42.24
राजीवचित्रपृष्ठः स विरराज महामृगः।
रामाश्रमपदाभ्याशे विचचार यथासुखम् ॥ ३.४२.२४ ॥
કમળનાં ચિત્રોથી પીઠ ચિતરાયેલો એ મહામૃગ શોભી ઊઠ્યો અને રામના આશ્રમપદ પાસે સુખેથી વિચરવા લાગ્યો.
3.42.25
पुनर्गत्वा निवृत्तश्च विचचार मृगोत्तमः।
गत्वा मुहूर्तं त्वरया पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ ३.४२.२५ ॥
તે ઉત્તમ મૃગ ફરી જઈને પાછો ફરી વિચરવા લાગ્યો. થોડી વાર ઝડપથી જઈને તે ફરી પાછો આવે છે.
3.42.26
विक्रीडंश्च क्वचिद् भूमौ पुनरेव निषीदति।
आश्रमद्वारमागम्य मृगयूथानि गच्छति ॥ ३.४२.२६ ॥
ક્યાંક જમીન પર રમતાં તે ફરી બેસી જાય છે. આશ્રમના દ્વારે આવી મૃગોના ટોળા તરફ જાય છે.
3.42.27
मृगयूथैरनुगतः पुनरेव निवर्तते।
सीतादर्शनमाकांक्षन् राक्षसो मृगतां गतः ॥ ३.४२.२७ ॥
મૃગોના ટોળાં તેની પાછળ ગયાં છતાં તે ફરી પાછો ફરે છે. સીતાના દર્શનની ઈચ્છાથી તે રાક્ષસ મૃગરૂપ પામ્યો હતો.
3.42.28
परिभ्रमति चित्राणि मण्डलानि विनिष्पतन्।
समुद्वीक्ष्य च सर्वे तं मृगा येऽन्ये वनेचराः ॥ ३.४२.२८ ॥
તે રંગબેરંગી વર્તુળોમાં ફરે છે અને આમતેમ કૂદે છે. તેને જોઈને બધાં મૃગ અને બીજા વનચર...
3.42.29
उपगम्य समाघ्राय विद्रवन्ति दिशो दश।
राक्षसः सोऽपि तान् वन्यान् मृगान् मृगवधे रतः ॥ ३.४२.२९ ॥
પાસે આવીને સૂંઘીને તે દસ દિશાઓમાં ભાગી જાય છે. તે રાક્ષસ પણ એ વન્ય મૃગોને મારવામાં રત થઈને...
3.42.30
प्रच्छादनार्थं भावस्य न भक्षयति संस्पृशन्।
तस्मिन् नेव ततः काले वैदेही शुभलोचना ॥ ३.४२.३० ॥
પોતાનું સાચું સ્વરૂપ છુપાવવા તે તેમને સ્પર્શ કરીને પણ ખાતો નથી. એ જ સમયે શુભનેત્રા વૈદેહી (સીતા)...
3.42.31
कुसुमापचये व्यग्रा पादपानत्यवर्तत।
कर्णिकारानशोकांश्च चूतांश्च मदिरेक्षणा ॥ ३.४२.३१ ॥
ફૂલ વીણવામાં વ્યસ્ત, મદિર નેત્રવાળી તે કર્ણિકાર, અશોક અને આંબાનાં વૃક્ષો વચ્ચે ફરતી રહી.
3.42.32
कुसुमान्यपचिन्वन्ती चचार रुचिरानना।
अनर्हा वनवासस्य सा तं रत्नमयं मृगम् ॥ ३.४२.३२ ॥
ફૂલ વીણતી સુંદર મુખવાળી તે, વનવાસ માટે અયોગ્ય હોવા છતાં, એ રત્નમય હરણને જોતી રહી.
3.42.33
मुक्तामणिविचित्राङ्गं ददर्श परमाङ्गना।
तं वै रुचिरदन्तोष्ठं रूप्यधातुतनूरुहम् ॥ ३.४२.३३ ॥
મોતી અને મણિઓથી વિચિત્ર શરીર, સુંદર દાંત-હોઠ અને રૂપેરી રોમવાળા એ હરણને તે પરમ સ્ત્રીએ જોયું.
3.42.34
विस्मयोत्फुल्लनयना सस्नेहं समुदैक्षत।
स च तां रामदयितां पश्यन् मायामयो मृगः ॥ ३.४२.३४ ॥
વિસ્મયથી ખીલેલી આંખોવાળી તે સ્નેહથી તેને જોતી રહી. અને તે માયામય હરણ રામની પ્રિયાને જોતું—
3.42.35
विचचार ततस्तत्र दीपयन्निव तद् वनम्।
अदृष्टपूर्वं दृष्ट्वा तं नानारत्नमयं मृगम्।
विस्मयं परमं सीता जगाम जनकात्मजा ॥ ३.४२.३५ ॥
પછી તે હરણ એ વનને પ્રકાશિત કરતું હોય તેમ ત્યાં ફરવા લાગ્યું. પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલા એ અનેક રત્નમય હરણને જોઈ જનકપુત્રી સીતા અત્યંત વિસ્મિત થઈ.