वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.42.1
एवमुक्त्वा तु परुषं मारीचो रावणं ततः।
गच्छावेत्यब्रवीद् दीनो भयाद् रात्रिंचरप्रभोः ॥ ३.४२.१ ॥
असे कठोर शब्द बोलल्यानंतर, भयाने दीन झालेला मारीच रात्रिचरांच्या प्रभू रावणाला म्हणाला — "चल, आपण जाऊ."
3.42.2
दृष्टश्चाहं पुनस्तेन शरचापासिधारिणा।
मद्वधोद्यतशस्त्रेण निहतं जीवितं च मे ॥ ३.४२.२ ॥
धनुष्य, बाण व तलवार धारण करणाऱ्याने मला पुन्हा पाहिले; मला मारण्यासाठी शस्त्र उगारले, आणि माझा प्राण हरण झाला.
3.42.3
नहि रामं पराक्रम्य जीवन् प्रतिनिवर्तते।
वर्तते प्रतिरूपोऽसौ यमदण्डहतस्य ते ॥ ३.४२.३ ॥
रामाला आव्हान देऊन कोणीही जिवंत परत येत नाही; यमदंडाने मारलेल्या तुझ्यासारखाच तो होईल.
3.42.4
किं नु कर्तुं मया शक्यमेवं त्वयि दुरात्मनि।
एष गच्छाम्यहं तात स्वस्ति तेऽस्तु निशाचर ॥ ३.४२.४ ॥
तुझ्यासारख्या दुरात्म्याशी मी आणखी काय करू शकतो? प्रिया, मी जातो; हे रात्रिचरा, तुझे कल्याण असो.
3.42.5
प्रहृष्टस्त्वभवत् तेन वचनेन स राक्षसः।
परिष्वज्य सुसंश्लिष्टमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.४२.५ ॥
त्या शब्दांनी तो राक्षस अत्यंत आनंदित झाला; त्याला घट्ट आलिंगन देऊन हे शब्द म्हणाला.
3.42.6
एतच्छौटीर्ययुक्तं ते मच्छन्दवशवर्तिनः।
इदानीमसि मारीचः पूर्वमन्यो हि राक्षसः ॥ ३.४२.६ ॥
हे तुझे शौर्याने युक्त शब्द आहेत; माझ्या इच्छेनुसार चालणारा तू आता मारीच आहेस. पूर्वी तू दुसराच राक्षस होतास.
3.42.7
आरुह्यतामयं शीघ्रं खगो रत्नविभूषितः।
मया सह रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः ॥ ३.४२.७ ॥
रत्नांनी अलंकृत या पक्ष्यासारख्या रथावर त्वरित आरूढ हो; माझ्यासोबतचा हा रथ पिशाचमुख गाढवांनी जुंपलेला आहे.
3.42.8
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि।
तां शून्ये प्रसभं सीतामानयिष्यामि मैथिलीम् ॥ ३.४२.८ ॥
वैदेहीला भुलवून तुला हवे तिथे जा; त्या मैथिली सीतेला निर्जन स्थळी बलपूर्वक मी आणीन.
3.42.9
ततस्तथेत्युवाचैनं रावणं ताटकासुतः।
ततो रावणमारीचौ विमानमिव तं रथम् ॥ ३.४२.९ ॥
तेव्हा ताटकेचा पुत्र (मारीच) रावणाला म्हणाला, 'तसेच होवो'; मग रावण आणि मारीच त्या रथावर, विमानासारखे, आरूढ झाले.
3.42.10
आरुह्याययतुः शीघ्रं तस्मादाश्रममण्डलात्।
तथैव तत्र पश्यन्तौ पत्तनानि वनानि च ॥ ३.४२.१० ॥
त्या आश्रममंडळातून ते दोघे रथावर आरूढ होऊन त्वरेने निघाले; वाटेत नगरे आणि वने पाहत गेले.
3.42.11
गिरींश्च सरितः सर्वा राष्ट्राणि नगराणि च।
समेत्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं ततः ॥ ३.४२.११ ॥
पर्वत, सर्व नद्या, राष्ट्रे आणि नगरे ओलांडून, मग दण्डकारण्यात पोहोचून राघवाच्या (रामाच्या) आश्रमापर्यंत गेले.
3.42.12
ददर्श सहमारीचो रावणो राक्षसाधिपः।
अवतीर्य रथात् तस्मात् ततः काञ्चनभूषणात् ॥ ३.४२.१२ ॥
राक्षसांचा अधिपती रावण मारीचासह (ते) पाहता झाला; मग त्या सुवर्णभूषित रथावरून तो उतरला.
3.42.13
हस्ते गृहीत्वा मारीचं रावणो वाक्यमब्रवीत्।
एतद् रामाश्रमपदं दृश्यते कदलीवृतम् ॥ ३.४२.१३ ॥
रावण मारीचाचा हात धरून हे शब्द म्हणाला: केळीच्या झाडांनी वेढलेले हे राम्याच्या आश्रमाचे स्थान दिसत आहे.
3.42.14
क्रियतां तत् सखे शीघ्रं यदर्थं वयमागताः।
स रावणवचः श्रुत्वा मारीचो राक्षसस्तदा ॥ ३.४२.१४ ॥
मित्रा, ज्या कामासाठी आपण आलो आहोत ते लवकर कर. रावणाचे ते शब्द ऐकून तेव्हा राक्षस मारीच...
3.42.15
मृगो भूत्वाऽऽश्रमद्वारि रामस्य विचचार ह।
स तु रूपं समास्थाय महदद्भुतदर्शनम् ॥ ३.४२.१५ ॥
तो हरिण होऊन रामाच्या आश्रमद्वारी फिरला. त्याने एक विशाल, अद्भुत दर्शन असलेले रूप धारण केले.
3.42.16
मणिप्रवरशृङ्गाग्रः सितासितमुखाकृतिः।
रक्तपद्मोत्पलमुख इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः ॥ ३.४२.१६ ॥
त्याच्या शिंगांची टोके श्रेष्ठ मण्यांसारखी, मुख पांढऱ्या-काळ्या आकृतीचे, मुख लाल कमळ व निळ्या कमळासारखे, कान इंद्रनील कमळांसारखे होते.
3.42.17
किंचिदभ्युन्नतग्रीव इन्द्रनीलनिभोदरः।
मधूकनिभपार्श्वश्च कञ्जकिञ्जल्कसंनिभः ॥ ३.४२.१७ ॥
त्याची मान थोडी उंच होती; पोट इंद्रनीलासारखे, कूस मधूक फुलासारखी, कमळाच्या केसरासारखी कांती असलेला.
3.42.18
वैदूर्यसंकाशखुरस्तनुजङ्घः सुसंहतः।
इन्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनोर्ध्वं विराजितः ॥ ३.४२.१८ ॥
त्याचे खूर वैदूर्यासारखे, पोटऱ्या बारीक, शरीर सुदृढ होते; इंद्रधनुष्याच्या रंगाच्या शेपटीने तो वर शोभत होता.
3.42.19
मनोहरस्निग्धवर्णो रत्नैर्नानाविधैर्वृतः।
क्षणेन राक्षसो जातो मृगः परमशोभनः ॥ ३.४२.१९ ॥
मनोहर आणि चकचकीत रंगाचा, नाना प्रकारच्या रत्नांनी नटलेला तो राक्षस क्षणार्धात अतिसुंदर हरीण बनला.
3.42.20
वनं प्रज्वलयन् रम्यं रामाश्रमपदं च तत्।
मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः ॥ ३.४२.२० ॥
तो राक्षस वनाला आणि रामाच्या रमणीय आश्रमपदाला उजळून टाकत मनोहर व पाहण्यासारखे रूप धारण करून तेथे आला.
3.42.21
प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम्।
विचरन् गच्छते सम्यक् शाद्वलानि समन्ततः ॥ ३.४२.२१ ॥
वैदेही (सीता) हिला मोहित करण्यासाठी नाना धातूंच्या रंगांनी विचित्र झालेला तो मृग इतस्ततः फिरत चहूकडील हिरव्या गवताळ प्रदेशात चरू लागला.
3.42.22
रौप्यैर्बिन्दुशतैश्चित्रं भूत्वा च प्रियदर्शनः।
विटपीनां किसलयान् भक्षयन् विचचार ह ॥ ३.४२.२२ ॥
चांदीसारख्या शेकडो ठिपक्यांनी चित्रविचित्र झालेला, दिसायला प्रिय असा तो मृग झाडांची कोवळी पाने खात फिरू लागला.
3.42.23
कदलीगृहकं गत्वा कर्णिकारानितस्ततः।
समाश्रयन् मन्दगतिं सीतासंदर्शनं ततः ॥ ३.४२.२३ ॥
केळीच्या कुंजात जाऊन, इकडे तिकडे कर्णिकार वृक्षांचा आश्रय घेत, मंद गतीने चालत तो सीतेच्या दृष्टीस पडेल असा फिरला.
3.42.24
राजीवचित्रपृष्ठः स विरराज महामृगः।
रामाश्रमपदाभ्याशे विचचार यथासुखम् ॥ ३.४२.२४ ॥
कमळाच्या चित्रांनी पाठ सजलेला तो महामृग शोभून दिसला आणि रामाच्या आश्रमपदाजवळ सुखाने फिरू लागला.
3.42.25
पुनर्गत्वा निवृत्तश्च विचचार मृगोत्तमः।
गत्वा मुहूर्तं त्वरया पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ ३.४२.२५ ॥
तो उत्तम मृग पुन्हा जाऊन परत फिरून संचार करू लागला. क्षणभर वेगाने जाऊन तो पुन्हा परत येतो.
3.42.26
विक्रीडंश्च क्वचिद् भूमौ पुनरेव निषीदति।
आश्रमद्वारमागम्य मृगयूथानि गच्छति ॥ ३.४२.२६ ॥
कुठे जमिनीवर खेळत तो पुन्हा बसतो. आश्रमाच्या द्वारी येऊन मृगांच्या कळपांकडे जातो.
3.42.27
मृगयूथैरनुगतः पुनरेव निवर्तते।
सीतादर्शनमाकांक्षन् राक्षसो मृगतां गतः ॥ ३.४२.२७ ॥
मृगांच्या कळपांनी पाठलाग केला तरी तो पुन्हा परत फिरतो. सीतेला पाहण्याच्या इच्छेने तो राक्षस मृगरूप धारण करून आला होता.
3.42.28
परिभ्रमति चित्राणि मण्डलानि विनिष्पतन्।
समुद्वीक्ष्य च सर्वे तं मृगा येऽन्ये वनेचराः ॥ ३.४२.२८ ॥
तो विचित्र वर्तुळांत फिरतो आणि इकडे तिकडे उड्या मारतो. त्याला पाहून सर्व मृग आणि इतर वनचर...
3.42.29
उपगम्य समाघ्राय विद्रवन्ति दिशो दश।
राक्षसः सोऽपि तान् वन्यान् मृगान् मृगवधे रतः ॥ ३.४२.२९ ॥
जवळ येऊन वास घेऊन ते दहा दिशांना पळून जातात. तो राक्षसही त्या वन्य मृगांना मारण्यात रमून...
3.42.30
प्रच्छादनार्थं भावस्य न भक्षयति संस्पृशन्।
तस्मिन् नेव ततः काले वैदेही शुभलोचना ॥ ३.४२.३० ॥
आपले खरे रूप लपवण्यासाठी तो त्यांना स्पर्श करूनही खात नाही. त्याच वेळी शुभनेत्री वैदेही (सीता)...
3.42.31
कुसुमापचये व्यग्रा पादपानत्यवर्तत।
कर्णिकारानशोकांश्च चूतांश्च मदिरेक्षणा ॥ ३.४२.३१ ॥
फुले वेचण्यात गुंतलेली, मदिर नेत्रांची ती कर्णिकार, अशोक आणि आंब्यांच्या झाडांमधून फिरत राहिली.
3.42.32
कुसुमान्यपचिन्वन्ती चचार रुचिरानना।
अनर्हा वनवासस्य सा तं रत्नमयं मृगम् ॥ ३.४२.३२ ॥
फुले वेचत फिरणारी सुंदर मुखाची ती, वनवासासाठी अयोग्य असूनही, त्या रत्नमय हरणाकडे पाहत राहिली.
3.42.33
मुक्तामणिविचित्राङ्गं ददर्श परमाङ्गना।
तं वै रुचिरदन्तोष्ठं रूप्यधातुतनूरुहम् ॥ ३.४२.३३ ॥
मोती आणि मण्यांनी विचित्र शरीर, सुंदर दात व ओठ, रुपेरी केस असलेल्या त्या हरणाला त्या परम स्त्रीने पाहिले.
3.42.34
विस्मयोत्फुल्लनयना सस्नेहं समुदैक्षत।
स च तां रामदयितां पश्यन् मायामयो मृगः ॥ ३.४२.३४ ॥
आश्चर्याने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी ती प्रेमाने त्याकडे पाहत राहिली. आणि ते मायामय हरण रामाच्या प्रियेला पाहत—
3.42.35
विचचार ततस्तत्र दीपयन्निव तद् वनम्।
अदृष्टपूर्वं दृष्ट्वा तं नानारत्नमयं मृगम्।
विस्मयं परमं सीता जगाम जनकात्मजा ॥ ३.४२.३५ ॥
मग ते हरण त्या वनाला प्रकाशित करत तिथे फिरू लागले. पूर्वी कधीही न पाहिलेल्या त्या अनेक रत्नांनी बनलेल्या हरणाला पाहून जनकाची कन्या सीता अत्यंत विस्मित झाली.