ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.43.1
सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमानि विचिन्वती।
हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम् ॥ ३.४३.१ ॥
ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
3.43.2
प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी।
भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चैव सायुधम् ॥ ३.४३.२ ॥
ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਘਸਾਏ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ।
3.43.3
आहूयाहूय च पुनस्तं मृगं साधु वीक्षते।
आगच्छागच्छ शीघ्रं वै आर्यपुत्र सहानुज ॥ ३.४३.३ ॥
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਬੋਲੀ, "ਆਰਯਪੁੱਤਰ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਆਓ, ਆਓ।"
3.43.4
तावाहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ।
वीक्षमाणौ तु तं देशं तदा ददृशतुर्मृगम् ॥ ३.४३.४ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।
3.43.5
शङ्कमानस्तु तं दृष्ट्वा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
तमेवैनमहं मन्ये मारीचं राक्षसं मृगम् ॥ ३.४३.५ ॥
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਿਆਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਹਿਰਨ ਮਾਰੀਚ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ ਹੀ ਹੈ।"
3.43.6
चरन्तो मृगयां हृष्टाः पापेनोपाधिना वने।
अनेन निहता राम राजानः कामरूपिणा ॥ ३.४३.६ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਇਸ ਪਾਪੀ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਮ।
3.43.7
अस्य मायाविदो माया मृगरूपमिदं कृतम्।
भानुमत् पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसंनिभम् ॥ ३.४३.७ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਮਾਇਆਵੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਰੂਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗੰਧਰਵ-ਨਗਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।
3.43.8
मृगो ह्येवंविधो रत्नविचित्रो नास्ति राघव।
जगत्यां जगतीनाथ मायैषा हि न संशयः ॥ ३.४३.८ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਮ੍ਰਿਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹੇ ਜਗਤ-ਨਾਥ, ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ।
3.43.9
एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता।
उवाच सीता संहृष्टा छद्मना हृतचेतना ॥ ३.४३.९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਛਲ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਹਰੀ ਹੋਈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ।
3.43.10
आर्यपुत्राभिरामोऽसौ मृगो हरति मे मनः।
आनयैनं महाबाहो क्रीडार्थं नो भविष्यति ॥ ३.४३.१० ॥
ਹੇ ਆਰਯਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਮ੍ਰਿਗ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਆਓ; ਇਹ ਸਾਡੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।
3.43.11
इहाश्रमपदेऽस्माकं बहवः पुण्यदर्शनाः।
मृगाश्चरन्ति सहिताश्चमराः सृमरास्तथा ॥ ३.४३.११ ॥
ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ; ਚਮਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਮਰ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
3.43.12
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च वानराः किन्नरास्तथा।
विहरन्ति महाबाहो रूपश्रेष्ठा महाबलाः ॥ ३.४३.१२ ॥
ਰਿੱਛ, ਚਿਤਕਬਰੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਇਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨ।
3.43.13
न चान्यः सदृशो राजन् दृष्टः पूर्वं मृगो मया।
तेजसा क्षमया दीप्त्या यथायं मृगसत्तमः ॥ ३.४३.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮ੍ਰਿਗ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਤੇਜ, ਸਬਰ ਤੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
3.43.14
नानावर्णविचित्राङ्गो रत्नभूतो ममाग्रतः।
द्योतयन् वनमव्यग्रं शोभते शशिसंनिभः ॥ ३.४३.१४ ॥
ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਤਨ ਵਰਗਾ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਸ਼ਾਂਤ ਬਨ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
3.43.15
अहो रूपमहो लक्ष्मीः स्वरसम्पच्च शोभना।
मृगोऽद्भुतो विचित्राङ्गो हृदयं हरतीव मे ॥ ३.४३.१५ ॥
ਅਹੋ! ਕਿੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਕਿੰਨੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਸੁਰ ਦੀ ਸੰਪਦਾ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਮਨੋਹਰ! ਵਿਚਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਮ੍ਰਿਗ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
3.43.16
यदि ग्रहणमभ्येति जीवन् नेव मृगस्तव।
आश्चर्यभूतं भवति विस्मयं जनयिष्यति ॥ ३.४३.१६ ॥
ਜੇ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਜੀਉਂਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਚੰਭਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
3.43.17
समाप्तवनवासानां राज्यस्थानां च नः पुनः।
अन्तःपुरे विभूषार्थो मृग एष भविष्यति ॥ ३.४३.१७ ॥
ਬਨਬਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਅੰਤਃਪੁਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਹੋਵੇਗਾ।
3.43.18
भरतस्यार्यपुत्रस्य श्वश्रूणां मम च प्रभो।
मृगरूपमिदं दिव्यं विस्मयं जनयिष्यति ॥ ३.४३.१८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਭਰਤ, ਆਰਿਆਪੁੱਤਰ (ਤੁਹਾਨੂੰ), ਮੇਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮ੍ਰਿਗਰੂਪ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
3.43.19
जीवन्न यदि तेऽभ्येति ग्रहणं मृगसत्तमः।
अजिनं नरशार्दूल रुचिरं तु भविष्यति ॥ ३.४३.१९ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਜੇ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮਿਰਗ ਜੀਉਂਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਖੱਲ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇਗੀ।
3.43.20
निहतस्यास्य सत्त्वस्य जाम्बूनदमयत्वचि।
शष्पबृस्यां विनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम् ॥ ३.४३.२० ॥
ਮਾਰੇ ਗਏ ਇਸ ਜੀਵ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਖੱਲ ਉੱਤੇ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
3.43.21
कामवृत्तमिदं रौद्रं स्त्रीणामसदृशं मतम्।
वपुषा त्वस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम ॥ ३.४३.२१ ॥
ਇਹ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਰਤਾਰਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਜੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
3.43.22
तेन काञ्चनरोम्णा तु मणिप्रवरशृङ्गिणा।
तरुणादित्यवर्णेन नक्षत्रपथवर्चसा ॥ ३.४३.२२ ॥
ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਣੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਤਾਰਾ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਮਿਰਗ ਨਾਲ।
3.43.24
बभूव राघवस्यापि मनो विस्मयमागतम्।
लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः।
उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः ॥ ३.४३.२४ ॥
ਰਾਘਵ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਲੁਭਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.43.25
पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहामुल्लसितामिमाम्।
रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति ॥ ३.४३.२५ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇਸ ਉਤਸੁਕ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਰੂਪ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮਿਰਗ ਅੱਜ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
3.43.26
न वने नन्दनोद्देशे न चैत्ररथसंश्रये।
कुतः पृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित् समो मृगः ॥ ३.४३.२६ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਰਗਾ ਮਿਰਗ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ?
3.43.27
प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः।
शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दुभिः ॥ ३.४३.२७ ॥
ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਰੋਮ-ਰੇਖਾਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰੀਆਂ, ਇਸ ਮ੍ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਭਦੀਆਂ ਹਨ।
3.43.28
पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम्।
जिह्वां मुखान्निःसरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम् ॥ ३.४३.२८ ॥
ਇਸ ਦੇ ਜਮਹਾਈ ਲੈਂਦਿਆਂ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਜੀਭ ਵੇਖੋ; ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸੌ ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ।
3.43.29
मसारगल्वर्कमुखः शङ्खमुक्तानिभोदरः।
कस्य नामानिरूप्योऽसौ न मनो लोभयेन्मृगः ॥ ३.४३.२९ ॥
ਮੂੰਹ ਮਸਾਰਗਲ੍ਵ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਢਿੱਡ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ; ਇਹ ਅਕਹਿ ਮ੍ਰਿਗ ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੁਭਾਵੇਗਾ?
3.43.30
कस्य रूपमिदं दृष्ट्वा जाम्बूनदमयप्रभम्।
नानारत्नमयं दिव्यं न मनो विस्मयं व्रजेत् ॥ ३.४३.३० ॥
ਜੰਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਦਿਵ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
3.43.31
मांसहेतोरपि मृगान् विहारार्थं च धन्विनः।
घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां महावने ॥ ३.४३.३१ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵੀ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਰਾਜੇ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੇਲੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।
3.43.32
धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने।
धातवो विविधाश्चापि मणिरत्नसुवर्णिनः ॥ ३.४३.३२ ॥
ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਣੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਨੇਕ ਧਾਤਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
3.43.33
तत् सारमखिलं नॄणां धनं निचयवर्धनम्।
मनसा चिन्तितं सर्वं यथा शुक्रस्य लक्ष्मण ॥ ३.४३.३३ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਚੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਚਿਤਵਿਆ ਹੈ ਸਭ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ।
3.43.34
अर्थी येनार्थकृत्येन संव्रजत्यविचारयन्।
तमर्थमर्थशास्त्रज्ञाः प्राहुरर्थ्याः सुलक्ष्मण ॥ ३.४३.३४ ॥
ਧਨ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਧਨ-ਕਾਰਜ ਦੁਆਰਾ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ 'ਅਰਥੀ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਲਕਸ਼ਮਣ।
3.43.35
एतस्य मृगरत्नस्य परार्घ्ये काञ्चनत्वचि।
उपवेक्ष्यति वैदेही मया सह सुमध्यमा ॥ ३.४३.३५ ॥
ਇਸ ਮ੍ਰਿਗਰਤਨ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮੜੀ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁਮਧਿਅਮਾ ਵੈਦੇਹੀ ਬੈਠੇਗੀ।
3.43.36
न कादली न प्रियकी न प्रवेणी न चाविकी।
भवेदेतस्य सदृशी स्पर्शेऽनेनेति मे मतिः ॥ ३.४३.३६ ॥
ਕਾਦਲੀ, ਪ੍ਰਿਯਕੀ, ਪ੍ਰਵੇਣੀ ਜਾਂ ਅਵਿਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।
3.43.37
एष चैव मृगः श्रीमान् यश्च दिव्यो नभश्चरः।
उभावेतौ मृगौ दिव्यौ तारामृगमहीमृगौ ॥ ३.४३.३७ ॥
ਇਹ ਤੇਜਸਵੀ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦਿਵਯ ਮ੍ਰਿਗ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵਯ ਮ੍ਰਿਗ ਤਾਰਾਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਮਹੀਮ੍ਰਿਗ ਹਨ।
3.43.38
यदि वायं तथा यन्मां भवेद् वदसि लक्ष्मण।
मायैषा राक्षसस्येति कर्तव्योऽस्य वधो मया ॥ ३.४३.३८ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ (ਛਲ) ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.43.39
एतेन हि नृशंसेन मारीचेनाकृतात्मना।
वने विचरता पूर्वं हिंसिता मुनिपुंगवाः ॥ ३.४३.३९ ॥
ਇਸ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
3.43.40
उत्थाय बहवोऽनेन मृगयायां जनाधिपाः।
निहताः परमेष्वासास्तस्माद् वध्यस्त्वयं मृगः ॥ ३.४३.४० ॥
ਇਸ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਿਰਨ ਵੀ ਵਧ ਯੋਗ ਹੈ।
3.43.41
पुरस्तादिह वातापिः परिभूय तपस्विनः।
उदरस्थो द्विजान् हन्ति स्वगर्भोऽश्वतरीमिव ॥ ३.४३.४१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਵਾਤਾਪਿ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਾਂਗ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਸ਼ਵਤਰੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਰਭ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਂਗ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ।
3.43.42
स कदाचिच्चिराल्लोभादाससाद महामुनिम्।
अगस्त्यं तेजसा युक्तं भक्ष्यस्तस्य बभूव ह ॥ ३.४३.४२ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਮੁਨੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਕੋਲ ਆਇਆ; ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣੇ।
3.43.43
समुत्थाने च तद्रूपं कर्तुकामं समीक्ष्य तम्।
उत्स्मयित्वा तु भगवान् वातापिमिदमब्रवीत् ॥ ३.४३.४३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਵਾਤਾਪਿ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
3.43.44
त्वयाविगण्य वातापे परिभूताश्च तेजसा।
जीवलोके द्विजश्रेष्ठास्तस्मादसि जरां गतः ॥ ३.४३.४४ ॥
ਹੇ ਵਾਤਾਪੀ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
3.43.45
तद् रक्षो न भवेदेव वातापिरिव लक्ष्मण।
मद्विधं योऽतिमन्येत धर्मनित्यं जितेन्द्रियम् ॥ ३.४३.४५ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਜੋ ਰਾਖਸ਼ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਵਾਤਾਪੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਵੇ।
3.43.46
भवेद्धतोऽयं वातापिरगस्त्येनेव मा गतः।
इह त्वं भव संनद्धो यन्त्रितो रक्ष मैथिलीम् ॥ ३.४३.४६ ॥
ਇਹ ਵਾਤਾਪੀ ਅਗਸਤਿ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵਾਤਾਪੀ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
3.43.47
अस्यामायत्तमस्माकं यत् कृत्यं रघुनन्दन।
अहमेनं वधिष्यामि ग्रहीष्याम्यथवा मृगम् ॥ ३.४३.४७ ॥
ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਾਡਾ ਜੋ ਕਰਤੱਵ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਮਿਰਗ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ।
3.43.48
यावद् गच्छामि सौमित्रे मृगमानयितुं द्रुतम्।
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या मृगत्वचि गतां स्पृहाम् ॥ ३.४३.४८ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਮਿਰਗ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਛੇਤੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਮਿਰਗ-ਛਾਲ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗ ਪਈ ਹੈ।
3.43.49
त्वचा प्रधानया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।
अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया ॥ ३.४३.४९ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਮਿਰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਛਾਲ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੈਨੂੰ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ।
3.43.50
यावत् पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्।
हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.४३.५० ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੱਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਖੱਲ ਲੈ ਕੇ ਛੇਤੀ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ।
3.43.51
प्रदक्षिणेनातिबलेन पक्षिणा
जटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण।
भवाप्रमत्तः प्रतिगृह्य मैथिलीं
प्रतिक्षणं सर्वत एव शङ्कितः ॥ ३.४३.५१ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੰਛੀ ਜਟਾਯੂ ਉੱਥੇ ਹੈ। ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਪਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ।