వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.43.1
सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमानि विचिन्वती।
हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम् ॥ ३.४३.१ ॥
పువ్వులు ఏరుతున్న అందమైన నడుము గల ఆమె, బంగారు మరియు వెండి రంగుల పార్శ్వాలతో అలంకరించబడిన ఆ జింకను పరిశీలనగా చూసింది.
3.43.2
प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी।
भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चैव सायुधम् ॥ ३.४३.२ ॥
ఆనందంతో నిండిన, దోషరహిత అవయవాలు గల, మెరిసే బంగారు వర్ణం గల ఆమె తన భర్తను, ఆయుధధారియైన లక్ష్మణుడిని కూడా పిలిచింది.
3.43.3
आहूयाहूय च पुनस्तं मृगं साधु वीक्षते।
आगच्छागच्छ शीघ्रं वै आर्यपुत्र सहानुज ॥ ३.४३.३ ॥
మళ్ళీ మళ్ళీ పిలుస్తూ, ఆ జింకను బాగా చూస్తూ ఆమె అన్నది, "ఆర్యపుత్రా, తమ్ముడితో కలిసి త్వరగా రండి, రండి."
3.43.4
तावाहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ।
वीक्षमाणौ तु तं देशं तदा ददृशतुर्मृगम् ॥ ३.४३.४ ॥
వైదేహి పిలిచిన ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు ఆ ప్రదేశాన్ని చూస్తూ అప్పుడు ఆ జింకను చూశారు.
3.43.5
शङ्कमानस्तु तं दृष्ट्वा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
तमेवैनमहं मन्ये मारीचं राक्षसं मृगम् ॥ ३.४३.५ ॥
దానిని చూసి అనుమానిస్తూ లక్ష్మణుడు ఈ మాట అన్నాడు: "ఈ జింక మారీచుడనే రాక్షసుడేనని నేను భావిస్తున్నాను."
3.43.6
चरन्तो मृगयां हृष्टाः पापेनोपाधिना वने।
अनेन निहता राम राजानः कामरूपिणा ॥ ३.४३.६ ॥
అడవిలో వేటాడుతూ సంతోషంగా తిరిగిన రాజులు, ఈ పాపాత్ముడైన, కోరిన రూపం ధరించే రాక్షసుని చేత చంపబడ్డారు, ఓ రామా.
3.43.7
अस्य मायाविदो माया मृगरूपमिदं कृतम्।
भानुमत् पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसंनिभम् ॥ ३.४३.७ ॥
ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, మాయావి చేసిన ఈ మాయా మృగరూపం ప్రకాశిస్తోంది; ఇది గంధర్వ నగరంలా ఉంది.
3.43.8
मृगो ह्येवंविधो रत्नविचित्रो नास्ति राघव।
जगत्यां जगतीनाथ मायैषा हि न संशयः ॥ ३.४३.८ ॥
ఓ రాఘవా, లోకంలో ఇలాంటి రత్నాలతో అలంకరించిన మృగం లేదు; ఓ జగన్నాథా, ఇది నిశ్చయంగా మాయే.
3.43.9
एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता।
उवाच सीता संहृष्टा छद्मना हृतचेतना ॥ ३.४३.९ ॥
ఇలా మాట్లాడుతున్న కాకుత్స్థుని వారించి, పవిత్రమైన నవ్వు గల సీత, మాయతో చిత్తం హరించబడి, సంతోషంగా పలికింది.
3.43.10
आर्यपुत्राभिरामोऽसौ मृगो हरति मे मनः।
आनयैनं महाबाहो क्रीडार्थं नो भविष्यति ॥ ३.४३.१० ॥
ఆర్యపుత్రా, ఈ అందమైన మృగం నా మనసును హరిస్తోంది; ఓ మహాబాహో, దీన్ని తీసుకురండి; ఇది మనకు ఆటకోసం ఉంటుంది.
3.43.11
इहाश्रमपदेऽस्माकं बहवः पुण्यदर्शनाः।
मृगाश्चरन्ति सहिताश्चमराः सृमरास्तथा ॥ ३.४३.११ ॥
ఇక్కడ మన ఆశ్రమ ప్రదేశంలో చూడ ముచ్చటగా ఉండే అనేక మృగాలు సంచరిస్తాయి; చమరాలు, సృమరాలు కూడా కలిసి తిరుగుతాయి.
3.43.12
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च वानराः किन्नरास्तथा।
विहरन्ति महाबाहो रूपश्रेष्ठा महाबलाः ॥ ३.४३.१२ ॥
ఎలుగుబంట్లు, చుక్కల జింకల గుంపులు, వానరాలు, కిన్నరులు కూడా అక్కడ సంచరిస్తారు; ఓ మహాబాహో, వీరు రూపంలో శ్రేష్ఠులు, మహాబలవంతులు.
3.43.13
न चान्यः सदृशो राजन् दृष्टः पूर्वं मृगो मया।
तेजसा क्षमया दीप्त्या यथायं मृगसत्तमः ॥ ३.४३.१३ ॥
ఓ రాజా! ఇంతకుముందు నేను ఇంతటి తేజస్సులో, ఓర్పులో, కాంతిలో దీనికి సమానమైన మరో మృగాన్ని చూడలేదు; ఈ మృగోత్తముడు అలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
3.43.14
नानावर्णविचित्राङ्गो रत्नभूतो ममाग्रतः।
द्योतयन् वनमव्यग्रं शोभते शशिसंनिभः ॥ ३.४३.१४ ॥
అనేక రంగులతో విచిత్రమైన అవయవాలు కలిగి, నా ఎదుట రత్నంలా ఈ మృగం ప్రశాంత వనాన్ని వెలిగిస్తూ చంద్రునిలా ప్రకాశిస్తోంది.
3.43.15
अहो रूपमहो लक्ष्मीः स्वरसम्पच्च शोभना।
मृगोऽद्भुतो विचित्राङ्गो हृदयं हरतीव मे ॥ ३.४३.१५ ॥
అహో! ఎంత అందం, ఎంత కాంతి, స్వర సంపద కూడా ఎంత మనోహరం! ఈ అద్భుత మృగం, విచిత్ర అవయవాలతో, నా హృదయాన్ని అపహరిస్తున్నట్లుంది.
3.43.16
यदि ग्रहणमभ्येति जीवन् नेव मृगस्तव।
आश्चर्यभूतं भवति विस्मयं जनयिष्यति ॥ ३.४३.१६ ॥
ఈ మృగాన్ని సజీవంగా పట్టుకోగలిగితే, అది మీకు ఒక అద్భుతం అవుతుంది; అది విస్మయాన్ని కలిగిస్తుంది.
3.43.17
समाप्तवनवासानां राज्यस्थानां च नः पुनः।
अन्तःपुरे विभूषार्थो मृग एष भविष्यति ॥ ३.४३.१७ ॥
అరణ్యవాసం ముగిసి మేము మళ్లీ రాజ్యంలో స్థిరపడినప్పుడు, అంతఃపురాన్ని అలంకరించడానికి ఈ మృగం ఉంటుంది.
3.43.18
भरतस्यार्यपुत्रस्य श्वश्रूणां मम च प्रभो।
मृगरूपमिदं दिव्यं विस्मयं जनयिष्यति ॥ ३.४३.१८ ॥
ఓ ప్రభూ! భరతునికి, ఆర్యపుత్రునికి (మీకు), మా అత్తగార్లకు, నాకు ఈ దివ్య మృగ రూపం విస్మయాన్ని కలిగిస్తుంది.
3.43.19
जीवन्न यदि तेऽभ्येति ग्रहणं मृगसत्तमः।
अजिनं नरशार्दूल रुचिरं तु भविष्यति ॥ ३.४३.१९ ॥
ఓ నరశార్దూలా, ఈ శ్రేష్ఠమైన జింక సజీవంగా మీ చేతికి చిక్కకపోతే, దాని చర్మం అందంగా ఉంటుంది.
3.43.20
निहतस्यास्य सत्त्वस्य जाम्बूनदमयत्वचि।
शष्पबृस्यां विनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम् ॥ ३.४३.२० ॥
చంపబడిన ఈ ప్రాణి యొక్క బంగారు చర్మంపై, గడ్డితో అల్లిన మంచి ఆసనంపై నేను కూర్చోవాలనుకుంటున్నాను.
3.43.21
कामवृत्तमिदं रौद्रं स्त्रीणामसदृशं मतम्।
वपुषा त्वस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम ॥ ३.४३.२१ ॥
ఈ ఇష్టానుసారమైన క్రూరమైన ప్రవర్తన స్త్రీలకు తగనిదిగా భావించబడుతుంది; అయితే ఈ ప్రాణి రూపం నాలో ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది.
3.43.22
तेन काञ्चनरोम्णा तु मणिप्रवरशृङ्गिणा।
तरुणादित्यवर्णेन नक्षत्रपथवर्चसा ॥ ३.४३.२२ ॥
ఆ బంగారు రోమాలు, మణుల వంటి శ్రేష్ఠమైన కొమ్ములు, ఉదయ సూర్యుని వర్ణం, నక్షత్రమార్గపు కాంతి కలిగిన జింకతో.
3.43.24
बभूव राघवस्यापि मनो विस्मयमागतम्।
लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः।
उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः ॥ ३.४३.२४ ॥
రాఘవుని మనసు కూడా ఆశ్చర్యంతో నిండింది. ఆ రూపానికి ఆకర్షితుడై, సీత ప్రేరణతో సంతోషించిన రాఘవుడు సోదరుడు లక్ష్మణునితో ఇలా పలికాడు.
3.43.25
पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहामुल्लसितामिमाम्।
रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति ॥ ३.४३.२५ ॥
లక్ష్మణా, వైదేహి యొక్క ఈ ఉత్సాహభరితమైన కోరికను చూడు. రూప శ్రేష్ఠత వల్ల ఈ జింక ఈ రోజు మిగలదు.
3.43.26
न वने नन्दनोद्देशे न चैत्ररथसंश्रये।
कुतः पृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित् समो मृगः ॥ ३.४३.२६ ॥
సౌమిత్రీ, నందన వనప్రదేశంలోనూ చైత్రరథ వనంలోనూ లేదు; భూమిపై దీనికి సమానమైన మృగం ఎక్కడ ఉంటుంది?
3.43.27
प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः।
शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दुभिः ॥ ३.४३.२७ ॥
ఎదురు మరియు అనుకూల దిశల్లో ఉన్న అందమైన రోమ వరుసలు, బంగారు చుక్కలతో చిత్రించబడి, ఈ మృగంపై ప్రకాశిస్తున్నాయి.
3.43.28
पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम्।
जिह्वां मुखान्निःसरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम् ॥ ३.४३.२८ ॥
ఇది ఆవలిస్తున్నప్పుడు నోటినుండి బయటకు వచ్చే అగ్ని జ్వాల వంటి ప్రకాశించే నాలుకను చూడు; మేఘం నుండి వెలువడే శతరేఖ మెరుపులా ఉంది.
3.43.29
मसारगल्वर्कमुखः शङ्खमुक्तानिभोदरः।
कस्य नामानिरूप्योऽसौ न मनो लोभयेन्मृगः ॥ ३.४३.२९ ॥
ముఖం మసారగల్వ, సూర్యుని వంటిది, ఉదరం శంఖం, ముత్యం వంటిది; వర్ణింపరాని ఈ మృగం ఎవరి మనసును ఆకర్షించకుండా ఉంటుంది?
3.43.30
कस्य रूपमिदं दृष्ट्वा जाम्बूनदमयप्रभम्।
नानारत्नमयं दिव्यं न मनो विस्मयं व्रजेत् ॥ ३.४३.३० ॥
జాంబూనదపు బంగారపు కాంతి కలిగి, అనేక రత్నాలతో కూడిన ఈ దివ్య రూపాన్ని చూసి ఎవరి మనసు ఆశ్చర్యం పొందదు?
3.43.31
मांसहेतोरपि मृगान् विहारार्थं च धन्विनः।
घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां महावने ॥ ३.४३.३१ ॥
లక్ష్మణా, మాంసం కోసమూ విహారం కోసమూ కూడా ధనుర్ధారులైన రాజులు మహావనంలో వేటలో మృగాలను చంపుతారు.
3.43.32
धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने।
धातवो विविधाश्चापि मणिरत्नसुवर्णिनः ॥ ३.४३.३२ ॥
మహారణ్యంలో ప్రయత్నంతో ధనాలు సేకరించబడతాయి; మణులు, రత్నాలు, బంగారంతో కూడిన వివిధ ధాతువులు కూడా (లభిస్తాయి).
3.43.33
तत् सारमखिलं नॄणां धनं निचयवर्धनम्।
मनसा चिन्तितं सर्वं यथा शुक्रस्य लक्ष्मण ॥ ३.४३.३३ ॥
మనుష్యుల సంపదను పెంచే ఆ సారవంతమైన ధనమంతా, మనసులో తలచినదంతా, శుక్రుని వలె, ఓ లక్ష్మణా.
3.43.34
अर्थी येनार्थकृत्येन संव्रजत्यविचारयन्।
तमर्थमर्थशास्त्रज्ञाः प्राहुरर्थ्याः सुलक्ष्मण ॥ ३.४३.३४ ॥
ధనార్థి ధనకార్యంతో ఆలోచించకుండా దేనిని అనుసరిస్తాడో, దానిని అర్థశాస్త్రజ్ఞులు 'అర్థ్యులు' అని పిలుస్తారు, ఓ సుందర లక్ష్మణా.
3.43.35
एतस्य मृगरत्नस्य परार्घ्ये काञ्चनत्वचि।
उपवेक्ष्यति वैदेही मया सह सुमध्यमा ॥ ३.४३.३५ ॥
ఈ మృగరత్నపు బంగారు చర్మం అత్యంత విలువైనది; దానిపై నాతో కలిసి సుమధ్యమ అయిన వైదేహి కూర్చుంటుంది.
3.43.36
न कादली न प्रियकी न प्रवेणी न चाविकी।
भवेदेतस्य सदृशी स्पर्शेऽनेनेति मे मतिः ॥ ३.४३.३६ ॥
కాదళి, ప్రియకి, ప్రవేణి, అవికి ఏవీ దీని స్పర్శకు సమానం కావు అని నా అభిప్రాయం.
3.43.37
एष चैव मृगः श्रीमान् यश्च दिव्यो नभश्चरः।
उभावेतौ मृगौ दिव्यौ तारामृगमहीमृगौ ॥ ३.४३.३७ ॥
ఈ తేజోవంతమైన మృగం, ఆకాశంలో సంచరించే ఆ దివ్య మృగం—ఈ రెండు దివ్య మృగాలూ తారామృగం, మహీమృగం.
3.43.38
यदि वायं तथा यन्मां भवेद् वदसि लक्ष्मण।
मायैषा राक्षसस्येति कर्तव्योऽस्य वधो मया ॥ ३.४३.३८ ॥
లక్ష్మణా, నువ్వు చెప్పినట్టు ఇది నాకు (మోసం) అయితే, ఇది రాక్షసుని మాయ; కాబట్టి నేను దీన్ని చంపాలి.
3.43.39
एतेन हि नृशंसेन मारीचेनाकृतात्मना।
वने विचरता पूर्वं हिंसिता मुनिपुंगवाः ॥ ३.४३.३९ ॥
క్రూరుడు, అశుద్ధ మనస్కుడైన ఈ మారీచుడు పూర్వం అడవిలో తిరుగుతూ శ్రేష్ఠ మునులను హింసించాడు.
3.43.40
उत्थाय बहवोऽनेन मृगयायां जनाधिपाः।
निहताः परमेष्वासास्तस्माद् वध्यस्त्वयं मृगः ॥ ३.४३.४० ॥
ఇతడు వేట సమయంలో లేచి అనేక రాజులను చంపాడు; వారు గొప్ప విలుకాండ్రు. కాబట్టి ఈ జింక కూడా చంపదగినదే.
3.43.41
पुरस्तादिह वातापिः परिभूय तपस्विनः।
उदरस्थो द्विजान् हन्ति स्वगर्भोऽश्वतरीमिव ॥ ३.४३.४१ ॥
పూర్వం ఇక్కడ వాతాపి తపస్సులను వేధించి, తన కడుపులో ఉంటూ, ఆశ్వతరి తన గర్భంతోనే నశించినట్లు, ద్విజులను చంపేవాడు.
3.43.42
स कदाचिच्चिराल्लोभादाससाद महामुनिम्।
अगस्त्यं तेजसा युक्तं भक्ष्यस्तस्य बभूव ह ॥ ३.४३.४२ ॥
అతడు ఒకసారి, చాలా కాలం తర్వాత, లోభంతో తేజస్వి అయిన మహాముని అగస్త్యుని సమీపించాడు; ఆయనే అతనికి ఆహారమయ్యాడు.
3.43.43
समुत्थाने च तद्रूपं कर्तुकामं समीक्ष्य तम्।
उत्स्मयित्वा तु भगवान् वातापिमिदमब्रवीत् ॥ ३.४३.४३ ॥
అతడు లేచి తన ఆ రూపాన్ని ధరించబోతుండగా చూసి, భగవానుడు చిరునవ్వుతో వాతాపితో ఇలా అన్నాడు.
3.43.44
त्वयाविगण्य वातापे परिभूताश्च तेजसा।
जीवलोके द्विजश्रेष्ठास्तस्मादसि जरां गतः ॥ ३.४३.४४ ॥
ఓ వాతాపీ, నువ్వు లోకంలో ద్విజశ్రేష్ఠులను లెక్కచేయక, నీ తేజస్సుతో వారిని పరాజయం చేశావు; అందుచేత నువ్వు ముసలితనాన్ని పొందావు.
3.43.45
तद् रक्षो न भवेदेव वातापिरिव लक्ष्मण।
मद्विधं योऽतिमन्येत धर्मनित्यं जितेन्द्रियम् ॥ ३.४३.४५ ॥
లక్ష్మణా, నాలా ధర్మనిత్యుడూ జితేంద్రియుడూ అయిన వాడిని ఎవడు అవమానిస్తాడో, ఆ రాక్షసుడు వాతాపిలా నశించుగాక.
3.43.46
भवेद्धतोऽयं वातापिरगस्त्येनेव मा गतः।
इह त्वं भव संनद्धो यन्त्रितो रक्ष मैथिलीम् ॥ ३.४३.४६ ॥
ఈ వాతాపి అగస్త్యునిచే చంపబడిన వాతాపిలా చంపబడుగాక; నువ్వు ఇక్కడే సన్నద్ధుడిగా, నియంత్రితుడిగా ఉండి మైథిలిని రక్షించు.
3.43.47
अस्यामायत्तमस्माकं यत् कृत्यं रघुनन्दन।
अहमेनं वधिष्यामि ग्रहीष्याम्यथवा मृगम् ॥ ३.४३.४७ ॥
రఘునందనా, ఈమెకు సంబంధించిన మన కర్తవ్యం ఏదో అది నేను చేస్తాను; ఇతనిని చంపుతాను, లేదా ఆ జింకను పట్టుకుంటాను.
3.43.48
यावद् गच्छामि सौमित्रे मृगमानयितुं द्रुतम्।
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या मृगत्वचि गतां स्पृहाम् ॥ ३.४३.४८ ॥
సౌమిత్రీ, నేను ఆ జింకను తీసుకురావడానికి వేగంగా వెళ్ళేలోగా, లక్ష్మణా, చూడు; వైదేహికి జింక చర్మంపై ఎంత కోరిక కలిగిందో.
3.43.49
त्वचा प्रधानया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।
अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया ॥ ३.४३.४९ ॥
ఈ రోజు ఈ జింక ప్రధానంగా దాని చర్మం కోసమే అవుతుంది. నువ్వు అప్రమత్తంగా ఉండాలి; ఆశ్రమంలో ఉన్న సీతను కూడా జాగ్రత్తగా కాపాడాలి.
3.43.50
यावत् पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्।
हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.४३.५० ॥
లక్ష్మణా, ఒకే బాణంతో ఆ చుక్కల జింకను కూల్చి, దాని చర్మాన్ని తీసుకుని త్వరగా తిరిగి వస్తాను.
3.43.51
प्रदक्षिणेनातिबलेन पक्षिणा
जटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण।
भवाप्रमत्तः प्रतिगृह्य मैथिलीं
प्रतिक्षणं सर्वत एव शङ्कितः ॥ ३.४३.५१ ॥
లక్ష్మణా, అత్యంత బలవంతుడు, బుద్ధిమంతుడైన పక్షి జటాయువు అక్కడ ఉంది. మైథిలిని రక్షించే బాధ్యత తీసుకుని, ప్రతి క్షణం అన్ని వైపులా అప్రమత్తంగా ఉండు.