वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.46.1
तया परुषमुक्तस्तु कुपितो राघवानुजः।
स विकांक्षन् भृशं रामं प्रतस्थे नचिरादिव ॥ ३.४६.१ ॥
तिने कठोर शब्द उच्चारल्यामुळे संतापलेला राघवाचा धाकटा भाऊ (लक्ष्मण), रामाची अत्यंत आस धरून लगेच निघाला.
3.46.2
तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रमन्तरमास्थितः।
अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक् ॥ ३.४६.२ ॥
मग दशग्रीव (रावण) याने लगेच संधी साधून परिव्राजकाचे रूप धारण केले आणि वैदेही (सीता) कडे पुढे सरकला.
3.46.3
श्लक्ष्णकाषायसंवीतः शिखी छत्री उपानही।
वामे चांसेऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू ॥ ३.४६.३ ॥
गुळगुळीत भगवे वस्त्र परिधान केलेला, शिखाधारी, छत्री व पादत्राणे घातलेला, डाव्या खांद्यावर सुंदर दंड व कमंडलू अडकवलेला.
3.46.4
परिव्राजकरूपेण वैदेहीमन्ववर्तत।
तामाससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने ॥ ३.४६.४ ॥
परिव्राजकाच्या रूपात तो वैदेही (सीता) च्या मागोमाग गेला. त्या अतिबलवानाने वनात दोन दिरांपासून विलग झालेल्या तिच्याजवळ पोहोचला.
3.46.5
रहितां सूर्यचन्द्राभ्यां संध्यामिव महत्तमः।
तामपश्यत् ततो बालां राजपुत्रीं यशस्विनीम् ॥ ३.४६.५ ॥
सूर्य व चंद्रापासून विलग झालेल्या संध्येसारखी ती, त्या महान अंधाराने (रावणाने) तेव्हा त्या तरुण, यशस्विनी राजकन्येला पाहिले.
3.46.6
रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद् भृशदारुणः।
तमुग्रं पापकर्माणं जनस्थानगता द्रुमाः ॥ ३.४६.६ ॥
चंद्रापासून वियुक्त झालेल्या रोहिणीसारखी, ग्रहासारखा अत्यंत भयंकर त्या उग्र, पापकर्म्या (रावणा)ला जनस्थानातील वृक्षांनी पाहिले.
3.46.7
संदृश्य न प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः।
शीघ्रस्रोताश्च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम् ॥ ३.४६.७ ॥
त्याला पाहून वृक्ष कंपले नाहीत, वारा वाहिला नाही; लाल डोळ्यांनी पाहणाऱ्या त्याला पाहून वेगवान प्रवाहाची नदीही (थांबली)।
3.46.8
स्तिमितं गन्तुमारेभे भयाद् गोदावरी नदी।
रामस्य त्वन्तरं प्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदन्तरे ॥ ३.४६.८ ॥
भीतीने गोदावरी नदी स्तब्ध होऊन वाहू लागली. रामाची अनुपस्थिती इच्छिणारा दशग्रीव रावण त्याच अवसरी (आपले कार्य आरंभला).
3.46.9
उपतस्थे च वैदेहीं भिक्षुरूपेण रावणः।
अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारमनुशोचतीम् ॥ ३.४६.९ ॥
भिक्षूच्या रूपात रावण वैदेहीजवळ आला. अशुभ असूनही सुंदर रूप धारण करून पतीसाठी शोक करणाऱ्या (सीतेसमोर) (उभा राहिला).
3.46.10
अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्रामिव शनैश्चरः।
सहसा भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः ॥ ३.४६.१० ॥
शनैश्चर जसा चित्रा नक्षत्राकडे हळूहळू सरकतो, तसा रावण वैदेहीकडे सरकला. अचानक सुंदर रूपात, गवताने झाकलेल्या विहिरीसारखा (लपलेला होता).
3.46.11
अतिष्ठत् प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्नीं यशस्विनीम्।
तिष्ठन् सम्प्रेक्ष्य च तदा पत्नीं रामस्य रावणः ॥ ३.४६.११ ॥
रामाची यशस्विनी पत्नी वैदेहीला पाहून (रावण) उभा राहिला. मग उभा राहून रामाच्या पत्नीकडे पाहत रावण (तिथेच थांबला).
3.46.12
शुभां रुचिरदन्तोष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।
आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम् ॥ ३.४६.१२ ॥
शुभ, सुंदर दात व ओठ असलेली, पूर्ण चंद्रासारख्या मुखाची (सीता) पर्णकुटीत अश्रू व शोकाने पीडित होऊन बसली होती.
3.46.13
स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम्।
अभ्यगच्छत वैदेहीं हृष्टचेता निशाचरः ॥ ३.४६.१३ ॥
कमलपाकळ्यांसारखे डोळे असलेल्या, पिवळे रेशमी वस्त्र परिधान केलेल्या वैदेहीकडे तो निशाचर आनंदित मनाने गेला.
3.46.14
दृष्ट्वा कामशराविद्धो ब्रह्मघोषमुदीरयन्।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः ॥ ३.४६.१४ ॥
तिला पाहून कामबाणांनी विद्ध झालेल्या राक्षसराजाने वेदघोष करत एकांतात नम्र शब्द उच्चारले.
3.46.15
तामुत्तमां त्रिलोकानां पद्महीनामिव श्रियम्।
विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह ॥ ३.४६.१५ ॥
त्रिलोकांत उत्तम, कमलरहित लक्ष्मीसारखी, शरीरकांतीने झळकणाऱ्या तिची रावणाने प्रशंसा केली.
3.46.16
रौप्यकाञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि।
कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव च बिभ्रती ॥ ३.४६.१६ ॥
चांदी आणि सोन्यासारख्या कांतीच्या, पिवळे रेशमी वस्त्र नेसलेल्या! कमळांची सुंदर माळ धारण करून तू जणू पद्मिनी आहेस.
3.46.17
ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीरप्सरा वा शुभानने।
भूतिर्वा त्वं वरारोहे रतिर्वा स्वैरचारिणी ॥ ३.४६.१७ ॥
हे शुभानने! तू लज्जा, श्री, कीर्ती, शुभ लक्ष्मी की अप्सरा आहेस का? हे वरारोहे! तू ऐश्वर्य आहेस का, किंवा इच्छेनुसार संचार करणारी रती आहेस?
3.46.18
समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनास्तव।
विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके ॥ ३.४६.१८ ॥
तुझे दात सम, गुळगुळीत, पांढरे आणि शिखरांसारखे आहेत. तुझे डोळे विशाल व निर्मळ आहेत; कडा लाल, बाहुल्या काळ्या.
3.46.19
विशालं जघनं पीनमूरू करिकरोपमौ।
एतावुपचितौ वृत्तौ संहतौ सम्प्रगल्भितौ ॥ ३.४६.१९ ॥
तुझी विशाल कंबर आणि भरदार मांड्या हत्तीच्या सोंडेसारख्या आहेत; ह्या दोन्ही सुडौल, गोलाकार, एकमेकांशी जुळलेल्या आणि पूर्ण विकसित आहेत.
3.46.20
पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धतालफलोपमौ।
मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ ॥ ३.४६.२० ॥
तुझी दोन्ही स्तने भरदार, वरच्या टोकांची, मोहक, गुळगुळीत आणि ताडफळासारखी आहेत; ती उत्तम मण्यांच्या अलंकारांनी शोभिवंत व मनोहर आहेत.
3.46.21
चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि।
मनो हरसि मे रामे नदीकूलमिवाम्भसा ॥ ३.४६.२१ ॥
हे सुंदर हास्य असलेली, सुंदर दात असलेली, सुंदर नेत्र असलेली, विलासिनी, रामपत्नी! पाणी जसे नदीकाठ वाहून नेते तसे तू माझे मन हरण करतेस.
3.46.22
करान्तमितमध्यासि सुकेशे संहतस्तनि।
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी ॥ ३.४६.२२ ॥
हाताच्या ओंजळीत मावणारी कंबर असलेली, सुंदर केसांची, घट्ट स्तनांची! तू देवी नाहीस, गंधर्वी नाहीस, यक्षी नाहीस, किन्नरीही नाहीस.
3.46.23
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले।
रूपमग्र्यं च लोकेषु सौकुमार्यं वयश्च ते ॥ ३.४६.२३ ॥
या पृथ्वीवर अशा रूपाची स्त्री मी यापूर्वी कधी पाहिली नाही; जगतात तुझे रूप सर्वश्रेष्ठ आहे, आणि तुझा सुकुमारपणा व तारुण्यही तसेच आहे.
3.46.24
इह वासश्च कान्तारे चित्तमुन्माथयन्ति मे।
सा प्रतिक्राम भद्रं ते न त्वं वस्तुमिहार्हसि ॥ ३.४६.२४ ॥
या अरण्यात तुझे येथे राहणे माझे मन विचलित करीत आहे. म्हणून परत जा, तुझे कल्याण असो; तुला येथे राहणे योग्य नाही.
3.46.25
राक्षसानामयं वासो घोराणां कामरूपिणाम्।
प्रासादाग्राणि रम्याणि नगरोपवनानि च ॥ ३.४६.२५ ॥
हे भयंकर, इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या राक्षसांचे निवासस्थान आहे. येथे राजवाड्यांची उंच शिखरे आणि नगरातील रमणीय उपवने आहेत.
3.46.26
सम्पन्नानि सुगन्धीनि युक्तान्याचरितुं त्वया।
वरं माल्यं वरं गन्धं वरं वस्त्रं च शोभने ॥ ३.४६.२६ ॥
येथे सर्व काही संपन्न आणि सुगंधी आहे; तुला उपभोगण्यास योग्य आहे. हे शोभने, येथे उत्तम माळा, उत्तम गंध आणि उत्तम वस्त्रे आहेत.
3.46.27
भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तमसितेक्षणे।
का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा शुचिस्मिते ॥ ३.४६.२७ ॥
हे कृष्णनेत्रे, तुला योग्य असा पतीही मी उत्तम मानतो. हे शुचिस्मिते, तू कोण आहेस? रुद्रांपैकी आहेस का मरुतांपैकी?
3.46.28
वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे।
नेह गच्छन्ति गन्धर्वा न देवा न च किन्नराः ॥ ३.४६.२८ ॥
किंवा हे सुंदर कटीवाले, तू वसूंपैकी एक देवता आहेस असे मला वाटते. येथे गंधर्व येत नाहीत, देव येत नाहीत किंवा किन्नरही येत नाहीत.
3.46.29
राक्षसानामयं वासः कथं तु त्वमिहागता।
इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगा वृकाः ॥ ३.४६.२९ ॥
हे राक्षसांचे निवासस्थान आहे; तू येथे कशी आलीस? येथे वानर, सिंह, बिबटे, वाघ, हरिण आणि लांडगे आहेत.
3.46.30
ऋक्षास्तरक्षवः कङ्काः कथं तेभ्यो न बिभ्यसे।
मदान्वितानां घोराणां कुञ्जराणां तरस्विनाम् ॥ ३.४६.३० ॥
अस्वल, तरस आणि बगळे आहेत; त्यांना तू का भीत नाहीस? मदाने भरलेले, भयंकर आणि वेगवान हत्तीही येथे आहेत.
3.46.31
कथमेका महारण्ये न बिभेषि वरानने।
कासि कस्य कुतश्च त्वं किं निमित्तं च दण्डकान् ॥ ३.४६.३१ ॥
हे सुंदर मुखी! या महाअरण्यात तू एकटी कशी घाबरत नाहीस? तू कोण आहेस, कोणाची आहेस, कोठून आलीस, आणि दंडकारण्यात कोणत्या कारणाने आलीस?
3.46.33
एका चरसि कल्याणि घोरान् राक्षससेवितान्।
द्विजातिवेषेण हि तं दृष्ट्वा रावणमागतम्।
सर्वैरतिथिसत्कारैः पूजयामास मैथिली ॥ ३.४६.३३ ॥
हे कल्याणी! भयंकर राक्षसांनी वसलेल्या वनांमध्ये तू एकटी फिरतेस. ब्राह्मणाच्या वेषात आलेल्या त्या रावणाला पाहून मैथिलीने सर्व अतिथिसत्कारांनी त्याचे पूजन केले.
3.46.34
उपानीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमन्त्र्य च।
अब्रवीत् सिद्धमित्येव तदा तं सौम्यदर्शनम् ॥ ३.४६.३४ ॥
प्रथम आसन आणून, पाद्यजलाने आमंत्रित करून, त्या सौम्य दर्शनाच्या पुरुषाला 'सर्व सिद्ध आहे' असे म्हटले.
3.46.35
द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली
समागतं पात्रकुसुम्भधारिणम्।
अशक्यमुद्द्वेष्टुमुपायदर्शना-
न्न्यमन्त्रयद् ब्राह्मणवत् तथागतम् ॥ ३.४६.३५ ॥
ब्राह्मणाच्या वेषात, पात्र आणि कुसुंभी वस्त्र धारण करून आलेल्या त्याला पाहून, ज्याला अडवणे अशक्य होते, मैथिलीने त्याला ब्राह्मणाप्रमाणे आमंत्रित केले.
3.46.36
इयं बृसी ब्राह्मण काममास्यता-
मिदं च पाद्यं प्रतिगृह्यतामिति।
इदं च सिद्धं वनजातमुत्तमं
त्वदर्थमव्यग्रमिहोपभुज्यताम् ॥ ३.४६.३६ ॥
हे ब्राह्मणा! हे आसन आहे, इच्छेप्रमाणे बसा. हे पाद्यजल आहे, ते स्वीकारा. आणि हे वनात उगवलेले उत्तम अन्न आपल्यासाठी सिद्ध आहे, निश्चिंतपणे येथेच सेवन करा.
3.46.37
निमन्त्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं
नरेन्द्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम्।
प्रसह्य तस्या हरणे दृढं मनः
समर्पयामास वधाय रावणः ॥ ३.४६.३७ ॥
पूर्ण सौजन्याने बोलणाऱ्या त्या राजपत्नी मैथिलीला पाहून रावणाने बलपूर्वक तिचे हरण करण्यात आपले मन दृढपणे लावले, तिच्या वधासाठी.
3.46.38
ततः सुवेषं मृगयागतं पतिं
प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा।
निरीक्षमाणा हरितं ददर्श त-
न्महद् वनं नैव तु रामलक्ष्मणौ ॥ ३.४६.३८ ॥
तेव्हा सुवेष पती, जो शिकारीला गेला होता, आणि लक्ष्मणासह त्यांची वाट पाहणारी सीता हिरव्यागार त्या विशाल वनाकडे पाहत राहिली; पण राम आणि लक्ष्मण तिला दिसले नाहीत.