વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.49.1
सीताया वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान्।
हस्ते हस्तं समाहत्य चकार सुमहद् वपुः ॥ ३.४९.१ ॥
સીતાના વચન સાંભળીને પ્રતાપી દશગ્રીવે હાથ પર હાથ પછાડી પોતાનું અતિ વિશાળ શરીર ધારણ કર્યું.
3.49.2
स मैथिलीं पुनर्वाक्यं बभाषे वाक्यकोविदः।
नोन्मत्तया श्रुतौ मन्ये मम वीर्यपराक्रमौ ॥ ३.४९.२ ॥
વાક્યકુશળ તે મૈથિલીને ફરી બોલ્યો: "ગાંડી સ્ત્રી, મારો વીર્ય અને પરાક્રમ તેં સાંભળ્યાં નથી એમ હું માનું છું."
3.49.3
उद्वहेयं भुजाभ्यां तु मेदिनीमम्बरे स्थितः।
आपिबेयं समुद्रं च मृत्युं हन्यां रणे स्थितः ॥ ३.४९.३ ॥
આકાશમાં ઊભો રહીને હું મારા ભુજોથી પૃથ્વીને ઉપાડી શકું, સમુદ્રને પી શકું, અને યુદ્ધમાં ઊભો રહીને મૃત્યુને પણ હણી શકું.
3.49.4
अर्कं तुद्यां शरैस्तीक्ष्णैर्विभिन्द्यां हि महीतलम्।
कामरूपेण उन्मत्ते पश्य मां कामरूपिणम् ॥ ३.४९.४ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી સૂર્યને પ્રહાર કરી શકું, ધરતીનો પટ વીંધી શકું. ગાંડી સ્ત્રી, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધરનાર મને જો!
3.49.5
एवमुक्तवतस्तस्य रावणस्य शिखिप्रभे।
क्रुद्धस्य हरिपर्यन्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ ३.४९.५ ॥
આમ બોલતા ક્રોધિત રાવણની આંખો અગ્નિજ્વાળા જેવી ચમકી; કિનારીઓ લીલી-લાલ થઈ ગઈ.
3.49.6
सद्यः सौम्यं परित्यज्य तीक्ष्णरूपं स रावणः।
स्वं रूपं कालरूपाभं भेजे वैश्रवणानुजः ॥ ३.४९.६ ॥
તરત જ સૌમ્ય રૂપ ત્યજીને, વૈશ્રવણનો નાનો ભાઈ એ રાવણ કાળ સમાન પોતાનું ભયંકર રૂપ ધારણ કરી ગયો.
3.49.7
संरक्तनयनः श्रीमांस्तप्तकाञ्चनभूषणः।
क्रोधेन महताविष्टो नीलजीमूतसंनिभः ॥ ३.४९.७ ॥
લાલ થયેલી આંખોવાળો, તપાવેલા સોનાના આભૂષણોથી શોભતો એ તેજસ્વી, મહાક્રોધથી ઘેરાયેલો, નીલા મેઘ જેવો દેખાયો.
3.49.8
दशास्यो विंशतिभुजो बभूव क्षणदाचरः।
स परिव्राजकच्छद्म महाकायो विहाय तत् ॥ ३.४९.८ ॥
દસ મુખ અને વીસ ભુજાવાળો, રાત્રે વિચરતો રાક્ષસ તે બન્યો. સંન્યાસીનો વેશ ત્યજીને એ મહાકાય પોતાનું રૂપ પ્રગટ કર્યું.
3.49.9
प्रतिपेदे स्वकं रूपं रावणो राक्षसाधिपः।
रक्ताम्बरधरस्तस्थौ स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य मैथिलीम् ॥ ३.४९.९ ॥
રાક્ષસાધિપતિ રાવણે પોતાનું મૂળ રૂપ ધારણ કર્યું. લાલ વસ્ત્રો પહેરીને ઊભો રહ્યો અને સ્ત્રીરત્ન મૈથિલીને જોઈ.
3.49.10
स तामसितकेशान्तां भास्करस्य प्रभामिव।
वसनाभरणोपेतां मैथिलीं रावणोऽब्रवीत् ॥ ३.४९.१० ॥
સૂર્યની પ્રભા જેવી, કાળા કેશના છેડાવાળી, વસ્ત્રાભૂષણોથી યુક્ત મૈથિલીને રાવણે કહ્યું.
3.49.11
त्रिषु लोकेषु विख्यातं यदि भर्तारमिच्छसि।
मामाश्रय वरारोहे तवाहं सदृशः पतिः ॥ ३.४९.११ ॥
ત્રણે લોકમાં પ્રખ્યાત પતિ જો તું ઇચ્છતી હોય, તો મારો આશ્રય લે, હે સુંદર કટિવાળી! હું તારો યોગ્ય પતિ છું.
3.49.12
मां भजस्व चिराय त्वमहं श्लाघ्यः पतिस्तव।
नैव चाहं क्वचिद् भद्रे करिष्ये तव विप्रियम् ॥ ३.४९.१२ ॥
મને લાંબા સમય સુધી સેવ; હું તારો પ્રશંસનીય પતિ છું. હે કલ્યાણી! હું તારું ક્યારેય અપ્રિય નહીં કરું.
3.49.13
त्यज्यतां मानुषो भावो मयि भावः प्रणीयताम्।
राज्याच्च्युतमसिद्धार्थं रामं परिमितायुषम् ॥ ३.४९.१३ ॥
માનવ પ્રત્યેનો એ ભાવ છોડી દે; મારા પ્રત્યે ભાવ રાખ. રાજ્યથી ચ્યુત, અધૂરા ઉદ્દેશવાળા, મર્યાદિત આયુષ્યવાળા રામ પ્રત્યે (તારો ભાવ વ્યર્થ છે).
3.49.14
कैर्गुणैरनुरक्तासि मूढे पण्डितमानिनि।
यः स्त्रियो वचनाद् राज्यं विहाय ससुहृज्जनम् ॥ ३.४९.१४ ॥
કયા ગુણોથી તું તેના પર અનુરક્ત થઈ, મૂઢ, પોતાને પંડિત માનનારી? જેણે એક સ્ત્રીના વચનથી રાજ્ય અને સુહૃદજનોને ત્યજ્યા.
3.49.15
अस्मिन् व्यालानुचरिते वने वसति दुर्मतिः।
इत्युक्त्वा मैथिलीं वाक्यं प्रियार्हां प्रियवादिनीम् ॥ ३.४९.१५ ॥
હિંસક પ્રાણીઓથી ભરેલા આ વનમાં એ દુર્મતિ વસે છે.
3.49.16
अभिगम्य सुदुष्टात्मा राक्षसः काममोहितः।
जग्राह रावणः सीतां बुधः खे रोहिणीमिव ॥ ३.४९.१६ ॥
અતિ દુષ્ટ મનવાળા રાક્ષસ રાવણે કામમોહિત થઈ નજીક જઈ સીતાને ઝડપી લીધી, આકાશમાં બુધ રોહિણીને પકડે તેમ.
3.49.17
वामेन सीतां पद्माक्षीं मूर्धजेषु करेण सः।
ऊर्वोस्तु दक्षिणेनैव परिजग्राह पाणिना ॥ ३.४९.१७ ॥
ડાબા હાથે કમળનયની સીતાના વાળ પકડ્યા; જમણા હાથે સાથળો પકડ્યા.
3.49.18
तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाभुजम्।
प्राद्रवन् मृत्युसंकाशं भयार्ता वनदेवताः ॥ ३.४९.१८ ॥
પર્વતશિખર જેવા, તીક્ષ્ણ દાઢોવાળા, મહાબાહુ, મૃત્યુ સમાન તેને જોઈને ભયથી પીડાયેલી વનદેવતાઓ ભાગી ગઈ.
3.49.19
स च मायामयो दिव्यः खरयुक्तः खरस्वनः।
प्रत्यदृश्यत हेमाङ्गो रावणस्य महारथः ॥ ३.४९.१९ ॥
તે માયામય, દિવ્ય, ગધેડાં જોડેલો, કઠોર અવાજવાળો, સુવર્ણ અંગોવાળો રાવણનો મહારથ દેખાયો.
3.49.20
ततस्तां परुषैर्वाक्यैरभितर्ज्य महास्वनः।
अंकेनादाय वैदेहीं रथमारोपयत् तदा ॥ ३.४९.२० ॥
ત્યારે તે મહાસ્વર કઠોર વચનોથી તેને ધમકાવીને વૈદેહીને ખોળામાં ઉપાડીને તે સમયે રથમાં ચઢાવી.
3.49.21
सा गृहीतातिचुक्रोश रावणेन यशस्विनी।
रामेति सीता दुःखार्ता रामं दूरं गतं वने ॥ ३.४९.२१ ॥
રાવણે પકડેલી યશસ્વિની સીતા દુઃખાર્ત થઈ, વનમાં દૂર ગયેલા રામને પોકારીને 'હે રામ!' એમ અત્યંત ચીસ પાડી.
3.49.22
तामकामां स कामार्तः पन्नगेन्द्रवधूमिव।
विचेष्टमानामादाय उत्पपाताथ रावणः ॥ ३.४९.२२ ॥
અનિચ્છા ધરાવતી, તડફડતી તેને કામપીડિત તે રાવણે નાગરાજની પત્ની જેમ ઉપાડીને ત્યારે ઊંચે કૂદ્યો.
3.49.23
ततः सा राक्षसेन्द्रेण ह्रियमाणा विहायसा।
भृशं चुक्रोश मत्तेव भ्रान्तचित्ता यथातुरा ॥ ३.४९.२३ ॥
ત્યારે રાક્ષસરાજ દ્વારા આકાશમાં લઈ જવાતી તે, ગાંડી જેવી, ભ્રાંત ચિત્તવાળી, પીડિત થઈ અત્યંત ચીસ પાડી.
3.49.24
हा लक्ष्मण महाबाहो गुरुचित्तप्रसादक।
ह्रियमाणां न जानीषे रक्षसा कामरूपिणा ॥ ३.४९.२४ ॥
અરે લક્ષ્મણ! હે મહાબાહુ, વડીલોના ચિત્તને પ્રસન્ન કરનાર! કામરૂપી રાક્ષસ દ્વારા લઈ જવાતી મને તું જાણતો નથી.
3.49.25
जीवितं सुखमर्थं च धर्महेतोः परित्यजन्।
ह्रियमाणामधर्मेण मां राघव न पश्यसि ॥ ३.४९.२५ ॥
ધર્મ માટે જીવન, સુખ અને ધનનો ત્યાગ કરનારા રાઘવ, અધર્મથી હરણ કરાતી મને તમે જોતા નથી?
3.49.26
ननु नामाविनीतानां विनेतासि परंतप।
कथमेवंविधं पापं न त्वं शाधि हि रावणम् ॥ ३.४९.२६ ॥
હે શત્રુઓને તપાવનાર, અવિનીતોને શિક્ષા કરનાર તમે નથી શું? આવા પાપી રાવણને તમે કેમ દંડતા નથી?
3.49.27
न तु सद्योऽविनीतस्य दृश्यते कर्मणः फलम्।
कालोऽप्यङ्गीभवत्यत्र सस्यानामिव पक्तये ॥ ३.४९.२७ ॥
પરંતુ અવિનીતના કર્મનું ફળ તરત દેખાતું નથી. જેમ પાક પાકવા સમય લે છે, તેમ અહીં કાળ પણ ફળ પકવવામાં સહાય કરે છે.
3.49.28
त्वं कर्म कृतवानेतत् कालोपहतचेतनः।
जीवितान्तकरं घोरं रामाद् व्यसनमाप्नुहि ॥ ३.४९.२८ ॥
કાળથી બુદ્ધિ હરાયેલા તેં આ કર્મ કર્યું છે. રામ તરફથી જીવનનો અંત કરનારી ભયંકર વિપત્તિ તને પ્રાપ્ત થશે.
3.49.29
हन्तेदानीं सकामा तु कैकेयी बान्धवैः सह।
ह्रियेयं धर्मकामस्य धर्मपत्नी यशस्विनः ॥ ३.४९.२९ ॥
અરેરે! હવે કૈકેયી પોતાના સ્વજનો સાથે મનોરથ સિદ્ધ થવાથી સુખી થશે. ધર્મને ઇચ્છનાર યશસ્વીની ધર્મપત્ની એવી હું હરણ કરાઈ રહી છું.
3.49.30
आमन्त्रये जनस्थाने कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।
क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः ॥ ३.४९.३० ॥
જનસ્થાનના ખીલેલા કર્ણિકાર વૃક્ષોને હું બોલાવું છું: જલદી રામને કહો કે રાવણ સીતાનું હરણ કરે છે.
3.49.31
हंससारससंघुष्टां वन्दे गोदावरीं नदीम्।
क्षिप्रं रामाय शंस त्वं सीतां हरति रावणः ॥ ३.४९.३१ ॥
હંસ અને સારસના અવાજથી ગુંજતી ગોદાવરી નદીને હું વંદન કરું છું. ઝડપથી રામને કહો કે રાવણ સીતાને હરીને લઈ જાય છે.
3.49.32
दैवतानि च यान्यस्मिन् वने विविधपादपे।
नमस्करोम्यहं तेभ्यो भर्तुः शंसत मां हृताम् ॥ ३.४९.३२ ॥
આ વિવિધ વૃક્ષોવાળા વનમાંના જે દેવતાઓ છે તેમને હું નમસ્કાર કરું છું. મારા પતિને કહો કે હું હરાઈ ગઈ છું.
3.49.33
यानि कानिचिदप्यत्र सत्त्वानि विविधानि च।
सर्वाणि शरणं यामि मृगपक्षिगणानि वै ॥ ३.४९.३३ ॥
અહીં જે કોઈ વિવિધ પ્રાણીઓ છે, મૃગ અને પક્ષીઓના સમૂહોને, હું શરણે જાઉં છું.
3.49.34
ह्रियमाणां प्रियां भर्तुः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।
विवशा ते हृता सीता रावणेनेति शंसत ॥ ३.४९.३४ ॥
પતિને પ્રાણથી પણ પ્રિય, હરાઈ રહેલી સીતા, લાચાર બનીને રાવણ દ્વારા હરાઈ ગઈ છે, એમ કહો.
3.49.35
विदित्वा तु महाबाहुरमुत्रापि महाबलः।
आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वतहृतामपि ॥ ३.४९.३५ ॥
મહાબાહુ, મહાબળવાન તે આ જાણીને, યમ દ્વારા હરાયેલીને પણ ત્યાં જઈને પરાક્રમથી પાછી લાવશે.
3.49.36
सा तदा करुणा वाचो विलपन्ती सुदुःखिता।
वनस्पतिगतं गृध्रं ददर्शायतलोचना ॥ ३.४९.३६ ॥
ત્યારે અત્યંત દુઃખી, વિશાળ નેત્રોવાળી તેણીએ કરુણ વાણીથી વિલાપ કરતાં, વૃક્ષ પર બેઠેલું એક ગીધ જોયું.
3.49.37
सा तमुद्वीक्ष्य सुश्रोणी रावणस्य वशंगता।
समाक्रन्दद् भयपरा दुःखोपहतया गिरा ॥ ३.४९.३७ ॥
સુંદર કમરવાળી તે, રાવણના વશમાં હોવા છતાં તેની તરફ જોઈને, ભયથી વ્યાકુળ થઈ, દુઃખથી પીડિત અવાજે મોટેથી ચીસ પાડી ઊઠી.
3.49.38
जटायो पश्य मामार्य ह्रियमाणामनाथवत्।
अनेन राक्षसेन्द्रेणाकरुणं पापकर्मणा ॥ ३.४९.३८ ॥
હે જટાયુ, હે આર્ય, મને જુઓ — અનાથની જેમ, નિર્દય, પાપકર્મી આ રાક્ષસરાજ દ્વારા હું હરી જવાઈ રહી છું.
3.49.39
नैष वारयितुं शक्यस्त्वया क्रूरो निशाचरः।
सत्ववाञ्जितकाशी च सायुधश्चैव दुर्मतिः ॥ ३.४९.३९ ॥
આ ક્રૂર નિશાચરને તું રોકી શકીશ નહીં; આ બળવાન, વિજયનો ગર્વ ધરાવનાર, શસ્ત્રધારી અને દુર્બુદ્ધિ છે.
3.49.40
रामाय तु यथातत्त्वं जटायो हरणं मम।
लक्ष्मणाय च तत् सर्वमाख्यातव्यमशेषतः ॥ ३.४९.४० ॥
હે જટાયુ, મારા હરણનો આખો વૃત્તાંત જેમ બન્યો તેમ જ રામને કહેજે; એ બધું લક્ષ્મણને પણ સંપૂર્ણ રીતે કહેવું.