ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.51.1
इत्युक्तः क्रोधताम्राक्षस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः।
राक्षसेन्द्रोऽभिदुद्राव पतगेन्द्रममर्षणः ॥ ३.५१.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ।
3.51.2
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तयोस्तस्मिन् महामृधे।
बभूव वातोद्धुतयोर्मेघयोर्गगने यथा ॥ ३.५१.२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਟਕਰਾਅ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋਇਆ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਏ ਦੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਾਂਗ।
3.51.3
तद् बभूवाद्भुतं युद्धं गृध्रराक्षसयोस्तदा।
सपक्षयोर्माल्यवतोर्महापर्वतयोरिव ॥ ३.५१.३ ॥
ਤਦ ਗਿਰਝ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਉਹ ਯੁੱਧ ਅਦਭੁਤ ਹੋਇਆ; ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਮਹਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਵਾਂਗ ਟਕਰਾਏ ਹੋਣ।
3.51.4
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।
अभ्यवर्षन्महाघोरैर्गृध्रराजं महाबलम् ॥ ३.५१.४ ॥
ਫਿਰ ਨਾਲੀਕ ਅਤੇ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਰਣੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
3.51.5
स तानि शरजालानि गृध्रः पत्ररथेश्वरः।
जटायुः प्रतिजग्राह रावणास्त्राणि संयुगे ॥ ३.५१.५ ॥
ਪੰਛੀ-ਰਥ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਉਹ ਗਿਰਝ ਜਟਾਯੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਰਿਹਾ।
3.51.6
तस्य तीक्ष्णनखाभ्यां तु चरणाभ्यां महाबलः।
चकार बहुधा गात्रे व्रणान् पतगसत्तमः ॥ ३.५१.६ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
3.51.7
अथ क्रोधाद् दशग्रीवो जग्राह दश मार्गणान्।
मृत्युदण्डनिभान् घोरान् शत्रोर्निधनकांक्षया ॥ ३.५१.७ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਦਸ ਤੀਰ ਫੜੇ।
3.51.8
स तैर्बाणैर्महावीर्यः पूर्णमुक्तैरजिह्मगैः।
बिभेद निशितैस्तीक्ष्णैर्गृध्रं घोरैः शिलीमुखैः ॥ ३.५१.८ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੇ ਸਿੱਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
3.51.9
स राक्षसरथे पश्यञ्जानकीं बाष्पलोचनाम्।
अचिन्तयित्वा बाणांस्तान् राक्षसं समभिद्रवत् ॥ ३.५१.९ ॥
ਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ।
3.51.10
ततोऽस्य सशरं चापं मुक्तामणिविभूषितम्।
चरणाभ्यां महातेजा बभञ्ज पतगोत्तमः ॥ ३.५१.१० ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰ ਸਮੇਤ, ਮੋਤੀਆਂ-ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
3.51.11
ततोऽन्यद् धनुरादाय रावणः क्रोधमूर्च्छितः।
ववर्ष शरवर्षाणि शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.५१.११ ॥
ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਦੂਜਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
3.51.12
शरैरावारितस्तस्य संयुगे पतगेश्वरः।
कुलायमभिसम्प्राप्तः पक्षिवच्च बभौ तदा ॥ ३.५१.१२ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਪੰਛੀਰਾਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
3.51.13
स तानि शरजालानि पक्षाभ्यां तु विधूय ह।
चरणाभ्यां महातेजा बभञ्जास्य महद् धनुः ॥ ३.५१.१३ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਝਟਕ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
3.51.14
तच्चाग्निसदृशं दीप्तं रावणस्य शरावरम्।
पक्षाभ्यां च महातेजा व्यधुनोत् पतगेश्वरः ॥ ३.५१.१४ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਦਮਕਦਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਹ ਤਰਕਸ਼ ਵੀ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਝਟਕ ਦਿੱਤਾ।
3.51.15
काञ्चनोरश्छदान् दिव्यान् पिशाचवदनान् खरान्।
तांश्चास्य जवसम्पन्नाञ्जघान समरे बली ॥ ३.५१.१५ ॥
ਬਲਵਾਨ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਛਾਤੀ-ਕਵਚ ਵਾਲੇ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਰਾਵਣ ਦੇ ਉਹ ਦਿਬ ਖੱਚਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।
3.51.16
अथ त्रिवेणुसम्पन्नं कामगं पावकार्चिषम्।
मणिसोपानचित्राङ्गं बभञ्ज च महारथम् ॥ ३.५१.१६ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਮਹਾਰਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
3.51.17
पूर्णचन्द्रप्रतीकाशं छत्रं च व्यजनैः सह।
पातयामास वेगेन ग्राहिभी राक्षसैः सह ॥ ३.५१.१७ ॥
ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਛੱਤਰ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਉਸਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ।
3.51.18
सारथेश्चास्य वेगेन तुण्डेन च महच्छिरः।
पुनर्व्यपहनच्छ्रीमान् पक्षिराजो महाबलः ॥ ३.५१.१८ ॥
ਮਹਾਬਲੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਿਰ ਫਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
3.51.19
स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।
अङ्केनादाय वैदेहीं पपात भुवि रावणः ॥ ३.५१.१९ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਿਆ, ਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਘੋੜੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਹਤ — ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਰਾਵਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.51.20
दृष्ट्वा निपतितं भूमौ रावणं भग्नवाहनम्।
साधु साध्विति भूतानि गृध्रराजमपूजयन् ॥ ३.५१.२० ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਵਾਹਨ ਟੁੱਟੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ "ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ" ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
3.51.21
परिश्रान्तं तु तं दृष्ट्वा जरया पक्षियूथपम्।
उत्पपात पुनर्हृष्टो मैथिलीं गृह्य रावणः ॥ ३.५१.२१ ॥
ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
3.51.22
तं प्रहृष्टं निधायाङ्के रावणं जनकात्मजाम्।
गच्छन्तं खड्गशेषं च प्रणष्टहतसाधनम् ॥ ३.५१.२२ ॥
ਖੁਸ਼ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਬਚੀ ਹੋਈ, ਸਾਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
3.51.23
गृध्रराजः समुत्पत्य रावणं समभिद्रवत्।
समावार्य महातेजा जटायुरिदमब्रवीत् ॥ ३.५१.२३ ॥
ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਜਟਾਯੂ ਉੱਠ ਕੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
3.51.24
वज्रसंस्पर्शबाणस्य भार्यां रामस्य रावण।
अल्पबुद्धे हरस्येनां वधाय खलु रक्षसाम् ॥ ३.५१.२४ ॥
ਹੇ ਰਾਵਣ! ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਚੁਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਅਲਪ ਬੁੱਧੀ! ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
3.51.25
समित्रबन्धुः सामात्यः सबलः सपरिच्छदः।
विषपानं पिबस्येतत् पिपासित इवोदकम् ॥ ३.५१.२५ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ, ਬੰਧੂਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।
3.51.26
अनुबन्धमजानन्तः कर्मणामविचक्षणाः।
शीघ्रमेव विनश्यन्ति यथा त्वं विनशिष्यसि ॥ ३.५१.२६ ॥
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਵੇਕਹੀਣ ਲੋਕ ਛੇਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਂਗਾ।
3.51.27
बद्धस्त्वं कालपाशेन क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे।
वधाय बडिशं गृह्य सामिषं जलजो यथा ॥ ३.५१.२७ ॥
ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਤੂੰ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਛੁੱਟੇਂਗਾ? ਚਾਰੇ ਵਾਲਾ ਕੁੰਡਾ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ।
3.51.28
नहि जातु दुराधर्षौ काकुत्स्थौ तव रावण।
धर्षणं चाश्रमस्यास्य क्षमिष्येते तु राघवौ ॥ ३.५१.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਵਣ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਤੈਥੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
3.51.29
यथा त्वया कृतं कर्म भीरुणा लोकगर्हितम्।
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ॥ ३.५१.२९ ॥
ਤੂੰ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਡਰਪੋਕ ਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੇਵਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
3.51.30
युद्ध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण।
शयिष्यसे हतो भूमौ यथा भ्राता खरस्तथा ॥ ३.५१.३० ॥
ਹੇ ਰਾਵਣ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੂਰਮਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਲੜ; ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ ਜਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਖਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਵੇਂਗਾ।
3.51.31
परेतकाले पुरुषो यत् कर्म प्रतिपद्यते।
विनाशायात्मनोऽधर्म्यं प्रतिपन्नोऽसि कर्म तत् ॥ ३.५१.३१ ॥
ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਧਰਮੀ ਕਰਮ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਹੀ ਕਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।
3.51.32
पापानुबन्धो वै यस्य कर्मणः को नु तत् पुमान्।
कुर्वीत लोकाधिपतिः स्वयंभूर्भगवानपि ॥ ३.५१.३२ ॥
ਪਾਪ ਦਾ ਬੰਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰੇਗਾ? ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸਵਯੰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।
3.51.33
एवमुक्त्वा शुभं वाक्यं जटायुस्तस्य रक्षसः।
निपपात भृशं पृष्ठे दशग्रीवस्य वीर्यवान् ॥ ३.५१.३३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀਰਜਵਾਨ ਜਟਾਯੂ ਉਸ ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਵੇਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.51.34
तं गृहीत्वा नखैस्तीक्ष्णैर्विददार समन्ततः।
अधिरूढो गजारोहो यथा स्याद् दुष्टवारणम् ॥ ३.५१.३४ ॥
ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਹਾਵਤ ਦੁਸ਼ਟ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ।
3.51.35
विददार नखैरस्य तुण्डं पृष्ठे समर्पयन्।
केशांश्चोत्पाटयामास नखपक्षमुखायुधः ॥ ३.५१.३५ ॥
ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਾੜਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਵੀ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੇ; ਨਹੁੰ, ਖੰਭ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ।
3.51.36
स तथा गृध्रराजेन क्लिश्यमानो मुहुर्मुहुः।
अमर्षस्फुरितोष्ठः सन् प्राकम्पत च राक्षसः ॥ ३.५१.३६ ॥
ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਰਾਖ਼ਸ਼, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹ ਫੜਕਾਉਂਦਾ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ।
3.51.37
सम्परिष्वज्य वैदेहीं वामेनाङ्केन रावणः।
तलेनाभिजघानार्तो जटायुं क्रोधमूर्च्छितः ॥ ३.५१.३७ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਖੱਬੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਕੱਸ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
3.51.38
जटायुस्तमतिक्रम्य तुण्डेनास्य खगाधिपः।
वामबाहून् दश तदा व्यपाहरदरिंदमः ॥ ३.५१.३८ ॥
ਤਦ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਟਾਯੁ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਕੇ ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਖੱਬੀਆਂ ਦਸ ਬਾਹਾਂ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ।
3.51.39
संछिन्नबाहोः सद्यो वै बाहवः सहसाभवन्।
विषज्वालावलीयुक्ता वल्मीकादिव पन्नगाः ॥ ३.५१.३९ ॥
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਫਿਰ ਉੱਗ ਆਈਆਂ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਪ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
3.51.40
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः सीतामुत्सृज्य वीर्यवान्।
मुष्टिभ्यां चरणाभ्यां च गृध्रराजमपोथयत् ॥ ३.५१.४० ॥
ਤਦ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਮੁੱਠਾਂ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
3.51.41
ततो मुहूर्तं संग्रामो बभूवातुलवीर्ययोः।
राक्षसानां च मुख्यस्य पक्षिणां प्रवरस्य च ॥ ३.५१.४१ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਭਰ ਅਤੁਲ ਬਲ ਵਾਲੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ — ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਚਕਾਰ।
3.51.42
तस्य व्यायच्छमानस्य रामस्यार्थे स रावणः।
पक्षौ पादौ च पार्श्वौ च खड्गमुद्धृत्य सोऽच्छिनत् ॥ ३.५१.४२ ॥
ਰਾਮ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੇ ਉਸ ਦੇ ਖੰਭ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਪਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.51.43
स च्छिन्नपक्षः सहसा रक्षसा रौद्रकर्मणा।
निपपात महागृध्रो धरण्यामल्पजीवितः ॥ ३.५१.४३ ॥
ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਖੰਭ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਗ੍ਰਿਧ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.51.44
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्।
अभ्यधावत वैदेही स्वबन्धुमिव दुःखिता ॥ ३.५१.४४ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਵੈਦੇਹੀ ਉਸ ਵੱਲ ਇਵੇਂ ਦੌੜੀ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ।
3.51.45
तं नीलजीमूतनिकाशकल्पं
सपाण्डुरोरस्कमुदारवीर्यम्।
ददर्श लङ्काधिपतिः पृथिव्यां
जटायुषं शान्तमिवाग्निदावम् ॥ ३.५१.४५ ॥
ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਰੂਪ, ਚਿੱਟੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ।
3.51.46
ततस्तु तं पत्ररथं महीतले
निपातितं रावणवेगमर्दितम्।
पुनश्च संगृह्य शशिप्रभानना
रुरोद सीता जनकात्मजा तदा ॥ ३.५१.४६ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਗਏ ਉਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਜਨਕ-ਧੀ ਸੀਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੋ ਪਈ।