వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.51.1
इत्युक्तः क्रोधताम्राक्षस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः।
राक्षसेन्द्रोऽभिदुद्राव पतगेन्द्रममर्षणः ॥ ३.५१.१ ॥
ఇలా అనబడిన క్రోధంతో ఎర్రనైన కన్నులు కలవాడు, కాల్చిన బంగారపు కుండలాలు ధరించినవాడు, రాక్షసేంద్రుడు సహించలేక పక్షిరాజుపై దూకాడు.
3.51.2
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तयोस्तस्मिन् महामृधे।
बभूव वातोद्धुतयोर्मेघयोर्गगने यथा ॥ ३.५१.२ ॥
ఆ మహాయుద్ధంలో వారిద్దరి మధ్య ఆ ప్రహారం భయంకరంగా జరిగింది; ఆకాశంలో గాలికి కదిలిన రెండు మేఘాల ఢీకొనుట వలె.
3.51.3
तद् बभूवाद्भुतं युद्धं गृध्रराक्षसयोस्तदा।
सपक्षयोर्माल्यवतोर्महापर्वतयोरिव ॥ ३.५१.३ ॥
అప్పుడు గ్రద్ధకు, రాక్షసునికి మధ్య ఆ యుద్ధం అద్భుతంగా జరిగింది; రెక్కలున్న రెండు మహా పర్వతాలు, మాల్యవంతుల వలె ఢీకొన్నట్లు.
3.51.4
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।
अभ्यवर्षन्महाघोरैर्गृध्रराजं महाबलम् ॥ ३.५१.४ ॥
అప్పుడు నాలీక, నారాచ బాణాలతో, వాడి మొనల బాణాలతో, వికర్ణి బాణాలతో, అత్యంత భయంకరంగా మహాబలుడైన గ్రధ్రరాజుపై వర్షం కురిపించాడు.
3.51.5
स तानि शरजालानि गृध्रः पत्ररथेश्वरः।
जटायुः प्रतिजग्राह रावणास्त्राणि संयुगे ॥ ३.५१.५ ॥
పక్షి రథానికి ప్రభువైన ఆ గ్రధ్రుడు జటాయువు యుద్ధంలో ఆ బాణజాలాలను, రావణుని అస్త్రాలను ఎదుర్కొని నిలిపాడు.
3.51.6
तस्य तीक्ष्णनखाभ्यां तु चरणाभ्यां महाबलः।
चकार बहुधा गात्रे व्रणान् पतगसत्तमः ॥ ३.५१.६ ॥
మహాబలుడైన ఆ శ్రేష్ఠ పక్షి తన వాడి గోళ్ళ పాదాలతో అతని శరీరంపై అనేక విధాల గాయాలు చేసింది.
3.51.7
अथ क्रोधाद् दशग्रीवो जग्राह दश मार्गणान्।
मृत्युदण्डनिभान् घोरान् शत्रोर्निधनकांक्षया ॥ ३.५१.७ ॥
అప్పుడు కోపంతో దశగ్రీవుడు శత్రువు నాశనాన్ని కోరి, మృత్యుదండంతో సమానమైన భయంకరమైన పది బాణాలను పట్టుకున్నాడు.
3.51.8
स तैर्बाणैर्महावीर्यः पूर्णमुक्तैरजिह्मगैः।
बिभेद निशितैस्तीक्ष्णैर्गृध्रं घोरैः शिलीमुखैः ॥ ३.५१.८ ॥
మహావీరుడైన అతడు పూర్తిగా లాగి వదిలిన, నేరుగా పోయే, పదునైన, భయంకరమైన బాణాలతో ఆ గృధ్రాన్ని గుచ్చాడు.
3.51.9
स राक्षसरथे पश्यञ्जानकीं बाष्पलोचनाम्।
अचिन्तयित्वा बाणांस्तान् राक्षसं समभिद्रवत् ॥ ३.५१.९ ॥
రాక్షసుని రథంలో కన్నీటితో నిండిన కళ్లతో ఉన్న జానకిని చూస్తూ, ఆ బాణాలను లెక్కచేయక ఆ రాక్షసుని మీదకు దూకాడు.
3.51.10
ततोऽस्य सशरं चापं मुक्तामणिविभूषितम्।
चरणाभ्यां महातेजा बभञ्ज पतगोत्तमः ॥ ३.५१.१० ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడు, అతని బాణంతో కూడిన ముత్యాలు మణులతో అలంకరించిన విల్లును కాళ్ళతో విరిచాడు.
3.51.11
ततोऽन्यद् धनुरादाय रावणः क्रोधमूर्च्छितः।
ववर्ष शरवर्षाणि शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.५१.११ ॥
అప్పుడు రావణుడు మరో విల్లును తీసుకుని, కోపంతో మూర్ఛితుడై వందలు వేలుగా బాణవర్షం కురిపించాడు.
3.51.12
शरैरावारितस्तस्य संयुगे पतगेश्वरः।
कुलायमभिसम्प्राप्तः पक्षिवच्च बभौ तदा ॥ ३.५१.१२ ॥
యుద్ధంలో అతని బాణాలతో చుట్టుముట్టబడిన పక్షిరాజు, అప్పుడు గూడును చేరిన పక్షిలా ప్రకాశించాడు.
3.51.13
स तानि शरजालानि पक्षाभ्यां तु विधूय ह।
चरणाभ्यां महातेजा बभञ्जास्य महद् धनुः ॥ ३.५१.१३ ॥
మహాతేజస్సు గల ఆ పక్షి తన రెక్కలతో ఆ బాణ జాలాలను విదిలించి, కాళ్లతో అతని పెద్ద విల్లును విరిచింది.
3.51.14
तच्चाग्निसदृशं दीप्तं रावणस्य शरावरम्।
पक्षाभ्यां च महातेजा व्यधुनोत् पतगेश्वरः ॥ ३.५१.१४ ॥
మహాతేజస్సు గల పక్షిరాజు అగ్నిలా ప్రకాశించే రావణుని ఆ అంబులపొదిని కూడా తన రెక్కలతో విదిలించాడు.
3.51.15
काञ्चनोरश्छदान् दिव्यान् पिशाचवदनान् खरान्।
तांश्चास्य जवसम्पन्नाञ्जघान समरे बली ॥ ३.५१.१५ ॥
బలశాలి అయిన ఆ పక్షి యుద్ధంలో బంగారు రొమ్ము కవచాలు ధరించిన, పిశాచ ముఖాల, వేగవంతమైన అతని దివ్య గాడిదలను కొట్టి చంపాడు.
3.51.16
अथ त्रिवेणुसम्पन्नं कामगं पावकार्चिषम्।
मणिसोपानचित्राङ्गं बभञ्ज च महारथम् ॥ ३.५१.१६ ॥
అప్పుడు అతను మూడు కర్రలతో కూడినది, ఇష్టానుసారం కదిలేది, అగ్ని జ్వాలల్లా మెరిసేది, మణి సోపానాలతో చిత్రితమైన అంగాలు కలది అయిన ఆ మహారథాన్ని విరిచాడు.
3.51.17
पूर्णचन्द्रप्रतीकाशं छत्रं च व्यजनैः सह।
पातयामास वेगेन ग्राहिभी राक्षसैः सह ॥ ३.५१.१७ ॥
పూర్ణ చంద్రుని వలె ప్రకాశించే గొడుగును, వింజామరలను వేగంగా కిందపడేలా చేశాడు; వాటిని పట్టుకున్న రాక్షసులతో కలిపి పడగొట్టాడు.
3.51.18
सारथेश्चास्य वेगेन तुण्डेन च महच्छिरः।
पुनर्व्यपहनच्छ्रीमान् पक्षिराजो महाबलः ॥ ३.५१.१८ ॥
మహాబలుడు, శ్రీమంతుడు అయిన ఆ పక్షిరాజు తన ముక్కుతో వేగంగా అతని సారథి పెద్ద తలను మళ్లీ నరికివేశాడు.
3.51.19
स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।
अङ्केनादाय वैदेहीं पपात भुवि रावणः ॥ ३.५१.१९ ॥
విల్లు విరిగి, రథం లేక, గుర్రాలు చచ్చి, సారథి హతుడై ఉన్న అతడు వైదేహిని ఒడిలో ఎత్తుకొని రావణుడు నేలపై పడ్డాడు.
3.51.20
दृष्ट्वा निपतितं भूमौ रावणं भग्नवाहनम्।
साधु साध्विति भूतानि गृध्रराजमपूजयन् ॥ ३.५१.२० ॥
నేలపై పడిపోయి, వాహనం విరిగిన రావణుడిని చూసి "సాధు, సాధు" అంటూ ప్రాణులు గృధ్రరాజును పూజించాయి.
3.51.21
परिश्रान्तं तु तं दृष्ट्वा जरया पक्षियूथपम्।
उत्पपात पुनर्हृष्टो मैथिलीं गृह्य रावणः ॥ ३.५१.२१ ॥
ముదిమితో అలసిపోయిన పక్షిరాజును చూసి, రావణుడు మళ్ళీ సంతోషంతో మైథిలిని పట్టుకొని లేచాడు.
3.51.22
तं प्रहृष्टं निधायाङ्के रावणं जनकात्मजाम्।
गच्छन्तं खड्गशेषं च प्रणष्टहतसाधनम् ॥ ३.५१.२२ ॥
సంతోషంతో జనకుని కూతురిని ఒడిలో ఉంచుకొని, ఖడ్గం మాత్రమే మిగిలి, సాధనాలు నశించిన రావణుడు వెళ్ళాడు.
3.51.23
गृध्रराजः समुत्पत्य रावणं समभिद्रवत्।
समावार्य महातेजा जटायुरिदमब्रवीत् ॥ ३.५१.२३ ॥
గృధ్రరాజు, మహాతేజస్వి అయిన జటాయువు పైకి లేచి రావణుడి వైపు పరుగెత్తి, అతడిని అడ్డగించి ఇలా అన్నాడు.
3.51.24
वज्रसंस्पर्शबाणस्य भार्यां रामस्य रावण।
अल्पबुद्धे हरस्येनां वधाय खलु रक्षसाम् ॥ ३.५१.२४ ॥
ఓ రావణా! వజ్రసమాన బాణాలున్న రాముని భార్యను నీవు అపహరిస్తున్నావు, అల్పబుద్ధీ! నిజంగా ఇది రాక్షసుల నాశనానికే.
3.51.25
समित्रबन्धुः सामात्यः सबलः सपरिच्छदः।
विषपानं पिबस्येतत् पिपासित इवोदकम् ॥ ३.५१.२५ ॥
మిత్రులు, బంధువులు, మంత్రులు, సైన్యం, పరివారంతో కూడిన నీవు, దాహంతో ఉన్నవాడు నీళ్లు తాగినట్లు ఈ విషాన్ని తాగుతున్నావు.
3.51.26
अनुबन्धमजानन्तः कर्मणामविचक्षणाः।
शीघ्रमेव विनश्यन्ति यथा त्वं विनशिष्यसि ॥ ३.५१.२६ ॥
కర్మల ఫలితాన్ని తెలియని, వివేకం లేనివారు త్వరగా నశిస్తారు, నువ్వు నశించినట్లు.
3.51.27
बद्धस्त्वं कालपाशेन क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे।
वधाय बडिशं गृह्य सामिषं जलजो यथा ॥ ३.५१.२७ ॥
కాలపాశంతో బంధించబడిన నీవు, దాని నుండి ఎక్కడికి వెళ్లి విడిపడతావు? ఎరతో ఉన్న గాలాన్ని పట్టి నాశనమయ్యే చేపలా.
3.51.28
नहि जातु दुराधर्षौ काकुत्स्थौ तव रावण।
धर्षणं चाश्रमस्यास्य क्षमिष्येते तु राघवौ ॥ ३.५१.२८ ॥
ఓ రావణా, కాకుత్స్థులు, రాఘవులైన ఆ ఇద్దరినీ నీవు ఎప్పుడూ జయించలేవు; కానీ ఈ ఆశ్రమంపై జరిగిన అవమానాన్ని వారు క్షమిస్తారు.
3.51.29
यथा त्वया कृतं कर्म भीरुणा लोकगर्हितम्।
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ॥ ३.५१.२९ ॥
నీవు చేసిన ఈ కర్మ పిరికివాడిది, లోకం నిందించేది. ఇది దొంగల మార్గం; వీరులు అనుసరించే మార్గం కాదు.
3.51.30
युद्ध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण।
शयिष्यसे हतो भूमौ यथा भ्राता खरस्तथा ॥ ३.५१.३० ॥
ఓ రావణా, నీవు శూరుడైతే యుద్ధం చెయ్యి; క్షణం ఆగు. నీ సోదరుడు ఖరుడు పడి ఉన్నట్లే నీవు కూడా హతుడై నేలపై పడుకుంటావు.
3.51.31
परेतकाले पुरुषो यत् कर्म प्रतिपद्यते।
विनाशायात्मनोऽधर्म्यं प्रतिपन्नोऽसि कर्म तत् ॥ ३.५१.३१ ॥
మరణ సమయంలో మనిషి చేసే కర్మ తన వినాశానికే అధర్మకార్యం; నీవు ఆ కర్మనే స్వీకరించావు.
3.51.32
पापानुबन्धो वै यस्य कर्मणः को नु तत् पुमान्।
कुर्वीत लोकाधिपतिः स्वयंभूर्भगवानपि ॥ ३.५१.३२ ॥
పాపబంధాన్ని కలిగించే కర్మను ఏ పురుషుడు చేస్తాడు? లోకాధిపతి స్వయంభువు భగవానుడైనా అలా చేయడు.
3.51.33
एवमुक्त्वा शुभं वाक्यं जटायुस्तस्य रक्षसः।
निपपात भृशं पृष्ठे दशग्रीवस्य वीर्यवान् ॥ ३.५१.३३ ॥
ఇలా శుభవచనాలు పలికి, పరాక్రమశాలి జటాయువు ఆ రాక్షసుడైన దశగ్రీవుని వీపుపై భారంగా పడ్డాడు.
3.51.34
तं गृहीत्वा नखैस्तीक्ष्णैर्विददार समन्ततः।
अधिरूढो गजारोहो यथा स्याद् दुष्टवारणम् ॥ ३.५१.३४ ॥
పదునైన గోళ్లతో అతన్ని పట్టుకుని జటాయువు అన్ని వైపులా అతన్ని చీల్చాడు; దుష్ట గజాన్ని ఎక్కిన మావటివాడిలా.
3.51.35
विददार नखैरस्य तुण्डं पृष्ठे समर्पयन्।
केशांश्चोत्पाटयामास नखपक्षमुखायुधः ॥ ३.५१.३५ ॥
వీపుపై నొక్కుతూ గోళ్లతో అతని ముఖాన్ని చీల్చాడు; అతని జుట్టును పెరికేశాడు; గోళ్లు, రెక్కలు, ముక్కే అతని ఆయుధాలు.
3.51.36
स तथा गृध्रराजेन क्लिश्यमानो मुहुर्मुहुः।
अमर्षस्फुरितोष्ठः सन् प्राकम्पत च राक्षसः ॥ ३.५१.३६ ॥
గృధ్రరాజు ఇలా మళ్ళీ మళ్ళీ బాధించగా, కోపంతో పెదవులు వణుకుతూ ఆ రాక్షసుడు వణికిపోయాడు.
3.51.37
सम्परिष्वज्य वैदेहीं वामेनाङ्केन रावणः।
तलेनाभिजघानार्तो जटायुं क्रोधमूर्च्छितः ॥ ३.५१.३७ ॥
రావణుడు వైదేహిని ఎడమ చంకలో గట్టిగా పట్టుకొని, కోపంతో మూర్ఛితుడై బాధతో జటాయువును అరచేతితో కొట్టాడు.
3.51.38
जटायुस्तमतिक्रम्य तुण्डेनास्य खगाधिपः।
वामबाहून् दश तदा व्यपाहरदरिंदमः ॥ ३.५१.३८ ॥
అప్పుడు శత్రువులను అణచే పక్షిరాజు జటాయువు అతనిపైకి దూకి, ముక్కుతో రావణుడి ఎడమ పది బాహువులను తెగగొట్టాడు.
3.51.39
संछिन्नबाहोः सद्यो वै बाहवः सहसाभवन्।
विषज्वालावलीयुक्ता वल्मीकादिव पन्नगाः ॥ ३.५१.३९ ॥
చేతులు తెగిపోయిన అతనికి వెంటనే అవి అకస్మాత్తుగా మళ్లీ పుట్టుకొచ్చాయి; విషజ్వాలల వరుసలతో, పుట్టలోనుండి సర్పాలు వచ్చినట్లు.
3.51.40
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः सीतामुत्सृज्य वीर्यवान्।
मुष्टिभ्यां चरणाभ्यां च गृध्रराजमपोथयत् ॥ ३.५१.४० ॥
అప్పుడు కోపంతో పరాక్రమశాలి దశగ్రీవుడు సీతను విడిచిపెట్టి, రెండు పిడికిళ్లతో, రెండు కాళ్లతో గృధ్రరాజు జటాయువును తొక్కి నలిపాడు.
3.51.41
ततो मुहूर्तं संग्रामो बभूवातुलवीर्ययोः।
राक्षसानां च मुख्यस्य पक्षिणां प्रवरस्य च ॥ ३.५१.४१ ॥
అప్పుడు ఒక ముహూర్తం పాటు సాటిలేని పరాక్రమశాలులైన ఆ ఇద్దరి మధ్య యుద్ధం జరిగింది — రాక్షసులలో ముఖ్యుడికీ, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడికీ మధ్య.
3.51.42
तस्य व्यायच्छमानस्य रामस्यार्थे स रावणः।
पक्षौ पादौ च पार्श्वौ च खड्गमुद्धृत्य सोऽच्छिनत् ॥ ३.५१.४२ ॥
రాముని కోసం పూర్తిగా ప్రయత్నిస్తున్న అతని రెక్కలను, కాళ్లను, పక్కటెముకలను రావణుడు ఖడ్గం తీసి నరికేశాడు.
3.51.43
स च्छिन्नपक्षः सहसा रक्षसा रौद्रकर्मणा।
निपपात महागृध्रो धरण्यामल्पजीवितः ॥ ३.५१.४३ ॥
క్రూరకర్మ చేసిన రాక్షసుడు అకస్మాత్తుగా అతని రెక్కలు తెగ్గొట్టగా, ఆ మహాగృధ్రం స్వల్పప్రాణంతో నేలపై కూలిపోయింది.
3.51.44
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्।
अभ्यधावत वैदेही स्वबन्धुमिव दुःखिता ॥ ३.५१.४४ ॥
నేలపై పడి రక్తంతో తడిసిన ఆ జటాయువును చూసి, దుఃఖితురాలైన వైదేహి తన బంధువు వైపు పరుగెత్తినట్లు అతని వైపు పరుగెత్తింది.
3.51.45
तं नीलजीमूतनिकाशकल्पं
सपाण्डुरोरस्कमुदारवीर्यम्।
ददर्श लङ्काधिपतिः पृथिव्यां
जटायुषं शान्तमिवाग्निदावम् ॥ ३.५१.४५ ॥
నల్లని మేఘం వంటి రూపం, తెల్లని వక్షస్థలం, ఉదార పరాక్రమం కల ఆ జటాయువును లంకాధిపతి నేలపై పడి, చల్లారిన అడవి మంటలా చూశాడు.
3.51.46
ततस्तु तं पत्ररथं महीतले
निपातितं रावणवेगमर्दितम्।
पुनश्च संगृह्य शशिप्रभानना
रुरोद सीता जनकात्मजा तदा ॥ ३.५१.४६ ॥
నేలపై పడి, రావణుని వేగంతో నలిగిపోయిన ఆ పక్షిరాజును మళ్లీ ఒడిలోకి తీసుకుని, చంద్రముఖి అయిన జనకతనయ సీత అప్పుడు రోదించింది.