ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.52.1
सा तु ताराधिपमुखी रावणेन निरीक्ष्य तम्।
गृध्रराजं विनिहतं विललाप सुदुःखिता ॥ ३.५२.१ ॥
ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ ਉਹ ਸੀਤਾ, ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
3.52.2
निमित्तं लक्षणं स्वप्नं शकुनिस्वरदर्शनम्।
अवश्यं सुखदुःखेषु नराणां परिदृश्यते ॥ ३.५२.२ ॥
ਸ਼ਗਨ, ਲੱਛਣ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
3.52.3
न नूनं राम जानासि महद्व्यसनमात्मनः।
धावन्ति नूनं काकुत्स्थ मदर्थं मृगपक्षिणः ॥ ३.५२.३ ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ।
3.52.4
अयं हि कृपया राम मां त्रातुमिह संगतः।
शेते विनिहतो भूमौ ममाभाग्याद् विहंगमः ॥ ३.५२.४ ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਇਹ ਪੰਛੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ; ਮੇਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
3.52.5
त्राहि मामद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना।
सुसंत्रस्ता समाक्रन्दच्छृण्वतां तु यथान्तिके ॥ ३.५२.५ ॥
"ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸੁਣ ਲੈਣ।
3.52.6
तां क्लिष्टमाल्याभरणां विलपन्तीमनाथवत्।
अभ्यधावत वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः ॥ ३.५२.६ ॥
ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ, ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਉਸ ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਾਵਣ ਦੌੜ ਪਿਆ।
3.52.7
तां लतामिव वेष्टन्तीमालिङ्गन्तीं महाद्रुमान्।
मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्राप तां राक्षसाधिपः ॥ ३.५२.७ ॥
ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਮਹਾਵਰਿਖਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ 'ਛੱਡ, ਛੱਡ' ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫੜ ਲਿਆ।
3.52.8
क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने।
जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसंनिभः ॥ ३.५२.८ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ 'ਹੇ ਰਾਮ, ਹੇ ਰਾਮ' ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ ਵਾਂਗ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ।
3.52.9
प्रधर्षितायां वैदेह्यां बभूव सचराचरम्।
जगत् सर्वममर्यादं तमसान्धेन संवृतम् ॥ ३.५२.९ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਰਿਆਦਾਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ; ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਢਕਿਆ ਗਿਆ।
3.52.10
न वाति मारुतस्तत्र निष्प्रभोऽभूद् दिवाकरः।
दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां देवो दिव्येन चक्षुषा ॥ ३.५२.१० ॥
ਉੱਥੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵਗੀ; ਸੂਰਜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਦਿਵ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ।
3.52.11
कृतं कार्यमिति श्रीमान् व्याजहार पितामहः।
प्रहृष्टा व्यथिताश्चासन् सर्वे ते परमर्षयः ॥ ३.५२.११ ॥
'ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ' — ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਵੀ ਹੋਏ।
3.52.12
दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः।
रावणस्य विनाशं च प्राप्तं बुद्ध्वा यदृच्छया ॥ ३.५२.१२ ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੇੜੇ ਹੈ ਇਹ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ।
3.52.13
स तु तां राम रामेति रुदतीं लक्ष्मणेति च।
जगामादाय चाकाशं रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ३.५२.१३ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਰਾਵਣ 'ਹੇ ਰਾਮ, ਹੇ ਰਾਮ' ਅਤੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ' ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.52.14
तप्ताभरणवर्णाङ्गी पीतकौशेयवासिनी।
रराज राजपुत्री तु विद्युत्सौदामनी यथा ॥ ३.५२.१४ ॥
ਤਪਾਏ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੀਲਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੀ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀ।
3.52.15
उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः।
अधिकं परिबभ्राज गिरिर्दीप्त इवाग्निना ॥ ३.५२.१५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉੱਡਦੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਿਆ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਲਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ।
3.52.16
तस्याः परमकल्याण्यास्ताम्राणि सुरभीणि च।
पद्मपत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम् ॥ ३.५२.१६ ॥
ਪਰਮ ਕਲਿਆਣੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀਆਂ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਮਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਖਿੰਡ ਗਈਆਂ।
3.52.17
तस्याः कौशेयमुद्धूतमाकाशे कनकप्रभम्।
बभौ चादित्यरागेण ताम्रमभ्रमिवातपे ॥ ३.५२.१७ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਉਸ ਦਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤਰ, ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
3.52.18
तस्यास्तद् विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम्।
न रराज विना रामं विनालमिव पङ्कजम् ॥ ३.५२.१८ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਮੁਖ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਨਾ ਚਮਕਿਆ।
3.52.19
बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः।
सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभमव्रणम् ॥ ३.५२.१९ ॥
ਉਹ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਚੜ੍ਹੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਸੋਹਣੇ ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਕਮਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਬੇਦਾਗ।
3.52.20
शुक्लैः सुविमलैर्दन्तैः प्रभावद्भिरलंकृतम्।
तस्याः सुनयनं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम् ॥ ३.५२.२० ॥
ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਚਿੱਟੇ, ਬਹੁਤ ਨਿਰਮਲ, ਚਮਕਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੀ।
3.52.21
रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत् प्रियदर्शनम्।
सुनासं चारुताम्रोष्ठमाकाशे हाटकप्रभम् ॥ ३.५२.२१ ॥
ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝੇ ਹੋਏ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸੋਹਣੇ ਨੱਕ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਲਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ।
3.52.22
राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास्तद् वदनं शुभम्।
शुशुभे न विना रामं दिवा चन्द्र इवोदितः ॥ ३.५२.२२ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਹਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮੂੰਹ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਚੜ੍ਹੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ ਨਹੀਂ।
3.52.23
सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम्।
शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं गजमिवाश्रिता ॥ ३.५२.२३ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ, ਨੀਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਨੀਲੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਲਪੇਟੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਪੇਟੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭੀ।
3.52.24
सा पद्मपीता हेमाभा रावणं जनकात्मजा।
विद्युद् घनमिवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा ॥ ३.५२.२४ ॥
ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਪੀਲੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਕੇ, ਤਪਾਏ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੀ, ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭੀ।
3.52.25
तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसेश्वरः।
बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः ॥ ३.५२.२५ ॥
ਉਸ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨਿਰਮਲ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਿਆ।
3.52.26
उत्तमाङ्गच्युता तस्याः पुष्पवृष्टिः समन्ततः।
सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणीतले ॥ ३.५२.२६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹਰੇ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀਤਾ ਉੱਤੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ।
3.52.27
सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः।
समाधूता दशग्रीवं पुनरेवाभ्यवर्तत ॥ ३.५२.२७ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖਿੱਲਰੀ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਫਿਰ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਈ।
3.52.28
अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम्।
नक्षत्रमाला विमला मेरुं नगमिवोन्नतम् ॥ ३.५२.२८ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਈ; ਉੱਚੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ।
3.52.29
चरणान्नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम्।
विद्युन्मण्डलसंकाशं पपात धरणीतले ॥ ३.५२.२९ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੈਰੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਝਾਂਜਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ।
3.52.30
तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम्।
प्रशोभयत वैदेही गजं कक्ष्येव काञ्चनी ॥ ३.५२.३० ॥
ਰੁੱਖ ਦੀ ਕੋਮਲ ਕੋਂਪਲ ਵਰਗੀ ਲਾਲ ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੀਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੱਸ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3.52.31
तां महोल्कामिवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा।
जहाराकाशमाविश्य सीतां वैश्रवणानुजः ॥ ३.५२.३१ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਉਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਵੱਡੀ ਉਲਕਾ ਵਾਂਗ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਲਿਆ।
3.52.32
तस्यास्तान्यग्निवर्णानि भूषणानि महीतले।
सघोषाण्यवशीर्यन्त क्षीणास्तारा इवाम्बरात् ॥ ३.५२.३२ ॥
ਉਸਦੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਖੀਣ ਹੋਏ ਤਾਰੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
3.52.33
तस्याः स्तनान्तराद् भ्रष्टो हारस्ताराधिपद्युतिः।
वैदेह्या निपतन् भाति गङ्गेव गगनच्युता ॥ ३.५२.३३ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹਾਰ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
3.52.34
उत्पातवाताभिरता नानाद्विजगणायुताः।
मा भैरिति विधूताग्रा व्याजह्रुरिव पादपाः ॥ ३.५२.३४ ॥
ਉਤਪਾਤ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੁੱਖ, ਸਿਰੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ 'ਡਰ ਨਾ' ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋਣ।
3.52.35
नलिन्यो ध्वस्तकमलास्त्रस्तमीनजलेचराः।
सखीमिव गतोत्साहां शोचन्तीव स्म मैथिलीम् ॥ ३.५२.३५ ॥
ਕੰਵਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ ਡਰੇ ਹੋਏ ਛੱਪੜ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਗਵਾਈ ਸਖੀ ਮੈਥਿਲੀ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।
3.52.36
समन्तादभिसम्पत्य सिंहव्याघ्रमृगद्विजाः।
अन्वधावंस्तदा रोषात् सीताच्छायानुगामिनः ॥ ३.५२.३६ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ।
3.52.37
जलप्रपातास्रमुखाः शृङ्गैरुच्छ्रितबाहुभिः।
सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः ॥ ३.५२.३७ ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਝਰਨੇ ਹੀ ਅੱਥਰੂ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਹੀ ਉੱਚੀਆਂ ਉਠਾਈਆਂ ਬਾਹਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਜਿਵੇਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
3.52.38
ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः।
प्रविध्वस्तप्रभः श्रीमानासीत् पाण्डुरमण्डलः ॥ ३.५२.३८ ॥
ਹਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਫਿੱਕੇ ਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ।
3.52.39
नास्ति धर्मः कुतः सत्यं नार्जवं नानृशंसता।
यत्र रामस्य वैदेहीं सीतां हरति रावणः ॥ ३.५२.३९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਰਾਵਣ ਰਾਮ ਦੀ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਵੇ? ਸਿੱਧਾਪਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।
3.52.40
वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर्मृगपोतकाः ॥ ३.५२.४० ॥
ਡਰੇ ਹੋਏ, ਉਦਾਸ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਬੱਚੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।
3.52.41
उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैर्भयादिव विलक्षणैः।
सुप्रवेपितगात्राश्च बभूवुर्वनदेवताः ॥ ३.५२.४१ ॥
ਡਰ ਕਾਰਨ ਜਿਵੇਂ ਘਬਰਾਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੰਬਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਵਣ-ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਈਆਂ।
3.52.42
विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम्।
तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वराम् ॥ ३.५२.४२ ॥
ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਇੰਨੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ — ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਉਹ "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਹੇ ਰਾਮ!" ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ।
3.52.43
अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम्।
स तामाकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम्।
जहारात्मविनाशाय दशग्रीवो मनस्विनीम् ॥ ३.५२.४३ ॥
ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕਦੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਮਿਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਮਨਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹਰ ਲਿਆ।
3.52.44
ततस्तु सा चारुदती शुचिस्मिता
विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली।
अपश्यती राघवलक्ष्मणावुभौ
विवर्णवक्त्रा भयभारपीडिता ॥ ३.५२.४४ ॥
ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ, ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਫਿੱਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਡਰ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋਈ।