વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.56.1
सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्शिता।
तृणमन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत ॥ ३.५६.१ ॥
આમ કહેવામાં આવતાં, નિર્ભય અને શોકથી કૃશ થયેલી વૈદેહીએ વચ્ચે એક તણખલું મૂકીને રાવણને કહ્યું.
3.56.2
राजा दशरथो नाम धर्मसेतुरिवाचलः।
सत्यसंधः परिज्ञातो यस्य पुत्रः स राघवः ॥ ३.५६.२ ॥
ધર્મના સેતુ સમાન અચલ, સત્યસંધ અને પ્રસિદ્ધ દશરથ નામના રાજા હતા; તેમના પુત્ર તે રાઘવ છે.
3.56.3
रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः।
दीर्घबाहुर्विशालाक्षो दैवतं स पतिर्मम ॥ ३.५६.३ ॥
રામ નામના તે ધર્માત્મા ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત છે; દીર્ઘ બાહુ અને વિશાલ નેત્રવાળા તે જ મારા દેવ અને પતિ છે.
3.56.4
इक्ष्वाकूणां कुले जातः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस्ते प्राणान् वधिष्यति ॥ ३.५६.४ ॥
ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલા, સિંહ જેવા સ્કંધવાળા, મહાતેજસ્વી તે ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે તારા પ્રાણ લેશે.
3.56.5
प्रत्यक्षं यद्यहं तस्य त्वया वै धर्षिता बलात्।
शयिता त्वं हतः संख्ये जनस्थाने यथा खरः ॥ ३.५६.५ ॥
જો તેમની સામે જ તેં મારું બળજબરીથી અપમાન કર્યું હોત, તો જનસ્થાનમાં ખરની જેમ યુદ્ધમાં માર્યા જઈને તું પડ્યો હોત.
3.56.6
य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः।
राघवे निर्विषाः सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा ॥ ३.५६.६ ॥
ઘોર રૂપવાળા અને મહાબળવાન કહેવાયેલા આ રાક્ષસો સૌ રાઘવ સામે ગરુડ સામેના સર્પો જેવા વિષહીન છે.
3.56.7
तस्य ज्याविप्रमुक्तास्ते शराः काञ्चनभूषणाः।
शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलमिवोर्मयः ॥ ३.५६.७ ॥
તેમના ધનુષ્યની દોરીમાંથી છૂટેલા સોનાથી અલંકૃત બાણો ગંગાના કાંઠાને મોજાં તોડે તેમ તારું શરીર તોડી નાખશે.
3.56.8
असुरैर्वा सुरैर्वा त्वं यद्यवध्योऽसि रावण।
उत्पाद्य सुमहद् वैरं जीवंस्तस्य न मोक्ष्यसे ॥ ३.५६.८ ॥
હે રાવણ, તું અસુરો કે દેવો દ્વારા અવધ્ય હોય તોપણ, તેની સાથે આટલું મોટું વેર ઊભું કરીને તું જીવતો છૂટી નહીં શકે.
3.56.9
स ते जीवितशेषस्य राघवोऽन्तकरो बली।
पशोर्यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम् ॥ ३.५६.९ ॥
બળવાન રાઘવ તારા બાકી રહેલા જીવનનો અંત લાવનાર છે; યજ્ઞસ્તંભે બાંધેલા પશુની જેમ તારું જીવન હવે દુર્લભ છે.
3.56.10
यदि पश्येत् स रामस्त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा।
रक्षस्त्वमद्य निर्दग्धो यथा रुद्रेण मन्मथः ॥ ३.५६.१० ॥
જો રામ ક્રોધથી પ્રજ્વલિત નેત્રોથી તને જોશે, તો હે રાક્ષસ, રુદ્ર દ્વારા મન્મથ બળ્યો હતો તેમ તું આજે બળી જઈશ.
3.56.11
यश्चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन्नाशयेत वा।
सागरं शोषयेद् वापि स सीतां मोचयेदिह ॥ ३.५६.११ ॥
જે આકાશમાંથી ચંદ્રને ભૂમિ પર પાડે અથવા તેનો નાશ કરે, અથવા સમુદ્રને સુકવી દે, તે જ અહીં સીતાને મુક્ત કરી શકે.
3.56.12
गतासुस्त्वं गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः।
लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति ॥ ३.५६.१२ ॥
તું પ્રાણહીન, શોભાહીન, શક્તિહીન અને ઇન્દ્રિયહીન થઈશ; તારે કારણે લંકા વૈધવ્યથી ઘેરાશે.
3.56.13
न ते पापमिदं कर्म सुखोदर्कं भविष्यति।
याहं नीता विनाभावं पतिपार्श्वात् त्वया बलात् ॥ ३.५६.१३ ॥
તારું આ પાપકર્મ તને સુખદ ફળ નહીં આપે, કારણ કે તેં મને બળજબરીથી પતિની પાસેથી વિનાશ તરફ ખેંચી લીધી છે.
3.56.14
स हि देवरसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः।
निर्भयो वीर्यमाश्रित्य शून्ये वसति दण्डके ॥ ३.५६.१४ ॥
મારા મહાતેજસ્વી પતિ, દિયર સાથે, નિર્ભયપણે પોતાના પરાક્રમ પર આધાર રાખીને સૂની દંડકારણ્યમાં વસે છે.
3.56.15
स ते वीर्यं बलं दर्पमुत्सेकं च तथाविधम्।
अपनेष्यति गात्रेभ्यः शरवर्षेण संयुगे ॥ ३.५६.१५ ॥
યુદ્ધમાં બાણોની વર્ષાથી તે તારા અંગોમાંથી તારું વીર્ય, બળ, ગર્વ અને અહંકાર દૂર કરી દેશે.
3.56.16
यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः।
तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः ॥ ३.५६.१६ ॥
કાળથી પ્રેરાઈને જ્યારે જીવોનો વિનાશ દેખાય છે, ત્યારે કાળને વશ થયેલા મનુષ્યો પોતાના કર્તવ્યમાં પ્રમાદ કરે છે.
3.56.17
मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तोऽयं राक्षसाधम।
आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च ॥ ३.५६.१७ ॥
હે અધમ રાક્ષસ! મારું અપમાન કરીને તારો કાળ આવી પહોંચ્યો છે—તારા પોતાના, રાક્ષસોના અને અંતઃપુરના વિનાશ માટે.
3.56.18
न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदिः स्रुग्भाण्डमण्डिता।
द्विजातिमन्त्रसम्पूता चण्डालेनावमर्दितुम् ॥ ३.५६.१८ ॥
યજ્ઞની મધ્યમાં રહેલી, સ્રુક્ પાત્રોથી શોભિત, દ્વિજોના મંત્રોથી પવિત્ર થયેલી વેદીને કોઈ ચાંડાળ અપવિત્ર કરી શકતો નથી.
3.56.19
तथाहं धर्मनित्यस्य धर्मपत्नी दृढव्रता।
त्वया स्प्रष्टुं न शक्याहं राक्षसाधम पापिना ॥ ३.५६.१९ ॥
એ જ રીતે હું, જે સદા ધર્મમાં સ્થિત છે તેની ધર્મપત્ની અને દૃઢવ્રતા છું. હે અધમ રાક્ષસ, પાપી, તું મને સ્પર્શ કરી શકે નહીં.
3.56.20
क्रीडन्ती राजहंसेन पद्मषण्डेषु नित्यशः।
हंसी सा तृणमध्यस्थं कथं द्रक्ष्येत मद्गुकम् ॥ ३.५६.२० ॥
રાજહંસ સાથે સદા કમળ-સમૂહોમાં ક્રીડા કરતી હંસી, ઘાસની વચ્ચે રહેલા મદ્ગુકને કેવી રીતે જોશે?
3.56.21
इदं शरीरं निःसंज्ञं बन्ध वा घातयस्व वा।
नेदं शरीरं रक्ष्यं मे जीवितं वापि राक्षस ॥ ३.५६.२१ ॥
આ શરીરને અચેત કરીને બાંધ અથવા મરાવી નાખ; હે રાક્ષસ, આ શરીર કે મારું જીવન મારે રક્ષવા યોગ્ય નથી.
3.56.22
न तु शक्यमपक्रोशं पृथिव्यां दातुमात्मनः।
एवमुक्त्वा तु वैदेही क्रोधात् सुपरुषं वचः ॥ ३.५६.२२ ॥
પરંતુ પૃથ્વી પર પોતાના પર અપકીર્તિ લાવવી શક્ય નથી. આ પ્રમાણે કહીને વૈદેહી ક્રોધથી અત્યંત કઠોર વચનો બોલી.
3.56.23
रावणं जानकी तत्र पुनर्नोवाच किंचन।
सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम् ॥ ३.५६.२३ ॥
ત્યાં જાનકી રાવણને ફરી કંઈ બોલી નહીં. સીતાના રૌંગટા ઊભા કરે એવાં કઠોર વચનો સાંભળીને.
3.56.24
प्रत्युवाच ततः सीतां भयसंदर्शनं वचः।
शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान् द्वादश भामिनि ॥ ३.५६.२४ ॥
ત્યારે રાવણે સીતાને ભય બતાવતા આ વચન કહ્યું: હે મૈથિલી, મારું વચન સાંભળ. હે ભામિની, બાર માસ (મુદત).
3.56.25
कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि।
ततस्त्वां प्रातराशार्थं सूदाश्छेत्स्यन्ति लेशशः ॥ ३.५६.२५ ॥
હે સુંદર હાસ્યવાળી, આ સમયમર્યાદામાં જો તું મારી પાસે નહીં આવે, તો સવારના નાસ્તા માટે રસોઇયા તને ટુકડે ટુકડા કાપી નાખશે.
3.56.26
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणः शत्रुरावणः।
राक्षसीश्च ततः क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.५६.२६ ॥
આ રીતે કઠોર વચનો કહીને શત્રુઓને ડરાવનાર રાવણ ક્રોધિત થઈને રાક્ષસીઓને આ વચન બોલ્યો.
3.56.27
शीघ्रमेव हि राक्षस्यो विरूपा घोरदर्शनाः।
दर्पमस्यापनेष्यन्तु मांसशोणितभोजनाः ॥ ३.५६.२७ ॥
વિકૃત રૂપવાળી, ભયંકર દેખાવવાળી, માંસ અને લોહી ખાનારી રાક્ષસીઓ તરત જ એનો ગર્વ ઉતારશે.
3.56.28
वचनादेव तास्तस्य सुघोरा घोरदर्शनाः।
कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन् ॥ ३.५६.२८ ॥
તેના વચન સાંભળીને તે અતિ ભયંકર, ભયાનક દેખાવવાળી રાક્ષસીઓ હાથ જોડીને મૈથિલીને ચારેબાજુથી ઘેરી વળી.
3.56.29
स ताः प्रोवाच राजासौ रावणो घोरदर्शनाः।
प्रचल्य चरणोत्कर्षैर्दारयन्निव मेदिनीम् ॥ ३.५६.२९ ॥
તે રાજા રાવણ એ ભયંકર દેખાવવાળી રાક્ષસીઓને બોલ્યો; પગના ભારે ઠેકાણે જાણે પૃથ્વી ફાટી જતી હતી.
3.56.30
अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयतामिति।
तत्रेयं रक्ष्यतां गूढं युष्माभिः परिवारिता ॥ ३.५६.३० ॥
"મૈથિલીને અશોકવાટિકાની વચ્ચે લઈ જવામાં આવે; ત્યાં તમે તેને ઘેરીને ગુપ્ત રીતે તેનું રક્ષણ કરો."
3.56.31
तत्रैनां तर्जनैर्घोरैः पुनः सान्त्वैश्च मैथिलीम्।
आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूमिव ॥ ३.५६.३१ ॥
ત્યાં જ ભયંકર ધમકીઓથી અને ફરી શાંત વચનોથી મૈથિલીને તમે સૌ વશ કરો, જેમ જંગલી હાથણીને વશ કરાય છે.
3.56.32
अशोकवनिकां जग्मुर्मैथिलीं परिगृह्य तु ॥ ३.५६.३२ ॥
પછી તેઓ મૈથિલીને પકડીને અશોકવાટિકા તરફ ગઈ.
3.56.33
सर्वकामफलैर्वृक्षैर्नानापुष्पफलैर्वृताम्।
सर्वकालमदैश्चापि द्विजैः समुपसेविताम् ॥ ३.५६.३३ ॥
તે બધી ઇચ્છિત ફળ આપનારાં, નાના પ્રકારનાં ફૂલ-ફળવાળાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું અને સર્વ ઋતુઓમાં મસ્ત પક્ષીઓથી સેવાયેલું હતું.
3.56.34
सा तु शोकपरीताङ्गी मैथिली जनकात्मजा।
राक्षसीवशमापन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा ॥ ३.५६.३४ ॥
શોકથી ઘેરાયેલાં અંગોવાળી તે જનકની પુત્રી મૈથિલી રાક્ષસીઓના વશમાં પડી, જેમ વાઘણોની વચ્ચે ફસાયેલી હરણી.
3.56.35
शोकेन महता ग्रस्ता मैथिली जनकात्मजा।
न शर्म लभते भीरुः पाशबद्धा मृगी यथा ॥ ३.५६.३५ ॥
મહાશોકથી ગ્રસ્ત જનકની પુત્રી મૈથિલીને શાંતિ મળી નહીં, જેમ ફાંસામાં બંધાયેલી ડરપોક હરણી.
3.56.36
न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिली
विरूपनेत्राभिरतीव तर्जिता।
पतिं स्मरन्ती दयितं च देवरं
विचेतनाभूद् भयशोकपीडिता ॥ ३.५६.३६ ॥
ત્યાં મૈથિલીને શાંતિ ન મળી; વિકૃત આંખોવાળી રાક્ષસીઓએ તેને અત્યંત ધમકાવી. પ્રિય પતિ અને દિયરનું સ્મરણ કરતાં, ભય અને શોકથી પીડાઈને તે જાણે અચેત થઈ ગઈ.