વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.59.1
अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः।
परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखादिदं वचः ॥ ३.५९.१ ॥
ત્યારે રઘુનંદન રામે આશ્રમથી પાછા ફરતાં માર્ગમાં દુઃખ સાથે સૌમિત્રી લક્ષ્મણને આ શબ્દો પૂછ્યા.
3.59.2
तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम्।
यदा सा तव विश्वासाद् वने विरहिता मया ॥ ३.५९.२ ॥
તેમણે કહ્યું: મૈથિલીને છોડીને તું કેમ આવ્યો? તારા વિશ્વાસ પર મેં તેને વનમાં એકલી મૂકી હતી.
3.59.3
दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण।
शङ्कमानं महत् पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः ॥ ३.५९.३ ॥
લક્ષ્મણ! તને અહીં આવેલો જોઈને અને મારી મૈથિલીને છોડીને આવ્યો છે એમ જાણીને, કોઈ મોટા પાપની શંકા થાય છે; ખરેખર મારું મન વ્યથિત છે.
3.59.4
स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे।
दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि ॥ ३.५९.४ ॥
મારી ડાબી આંખ ફડકે છે, બાહુ અને હૃદય પણ ફડકે છે. લક્ષ્મણ! માર્ગમાં દૂરથી સીતા વિના તને આવતો જોઈને.
3.59.5
एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत् ॥ ३.५९.५ ॥
આમ કહેવાતાં શુભલક્ષણી સૌમિત્રી લક્ષ્મણ ફરી દુઃખથી ભરાઈ દુઃખી રામને બોલ્યા.
3.59.6
न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः।
प्रचोदितस्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः ॥ ३.५९.६ ॥
હું મારી મરજીથી તેને છોડીને અહીં નથી આવ્યો. તેના કઠોર વચનોથી પ્રેરાઈને જ હું તમારી પાસે અહીં આવ્યો છું.
3.59.7
आर्येणेव परिक्रुष्टं लक्ष्मणेति सुविस्वरम्।
परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम् ॥ ३.५९.७ ॥
આર્યની જેમ અતિ ઊંચા સ્વરે "લક્ષ્મણ!" એવી બૂમ પાડવામાં આવી; અને મૈથિલીનું "બચાવો!" એ વાક્ય કાને પહોંચ્યું.
3.59.8
सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली।
गच्छ गच्छेति मामाशु रुदती भयविक्लवा ॥ ३.५९.८ ॥
તે આર્ત સ્વર સાંભળીને, તારા સ્નેહને કારણે, ભયથી વિહ્વળ થયેલી મૈથિલી રડતાં રડતાં મને ઝડપથી "જા, જા" કહેવા લાગી.
3.59.9
प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया।
प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं तत् प्रत्ययान्वितम् ॥ ३.५९.९ ॥
મેં વારંવાર પ્રેરણા આપી ત્યારે પણ તેણે "જા" કહ્યું; અને મૈથિલીએ વિશ્વાસથી ભરેલા આ શબ્દોથી મને ઉત્તર આપ્યો.
3.59.10
न तत् पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्।
निर्वृता भव नास्त्येतत् केनाप्येतदुदाहृतम् ॥ ३.५९.१० ॥
તેને ભય પમાડી શકે એવો રાક્ષસ મને દેખાતો નથી; નિશ્ચિંત થા — આ કોઈએ કહ્યું નથી.
3.59.11
विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति।
त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत् त्रिदशानपि ॥ ३.५९.११ ॥
આવું નિંદનીય અને નીચ "બચાવો" વચન આર્ય કેવી રીતે કહેશે? હે સીતા, જે દેવોને પણ બચાવી શકે તે આવું કેમ કહે?
3.59.12
किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्।
विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति ॥ ३.५९.१२ ॥
કયા કારણે કોઈએ ભાઈનો સ્વર ધારણ કરીને, મારો અવાજ નકલ કરીને, કઠોર સ્વરે "લક્ષ્મણ, મને બચાવ" એવું કહ્યું?
3.59.13
राक्षसेनेरितं वाक्यं त्रासात् त्राहीति शोभने।
न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता ॥ ३.५९.१३ ॥
રાક્ષસે ભયથી કહેલા "બચાવો" શબ્દો હતા. હે સુંદરી, તારે દુઃખી ન થવું; આ તો હલકી સ્ત્રીઓનું વર્તન છે.
3.59.14
अलं विक्लवतां गन्तुं स्वस्था भव निरुत्सुका।
न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवं रणे ॥ ३.५९.१४ ॥
તું વિહ્વળ થવાની જરૂર નથી; શાંત અને ચિંતામુક્ત રહે. ત્રણે લોકમાં એવો કોઈ પુરુષ નથી જે યુદ્ધમાં રાઘવને જીતી શકે.
3.59.15
जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्।
अजेयो राघवो युद्धे देवैः शक्रपुरोगमैः ॥ ३.५९.१५ ॥
જે જન્મ્યો છે કે જન્મશે, એવો કોઈ યુદ્ધમાં રાઘવને હરાવી શકે નહીં. ઇન્દ્રની આગેવાની હેઠળના દેવો દ્વારા પણ રાઘવ યુદ્ધમાં અજેય છે.
3.59.16
एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना।
उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः ॥ ३.५९.१६ ॥
આમ કહેવાતાં, મોહિત ચિત્તવાળી વૈદેહી આંસુ વહાવતાં મને આ કઠોર વચન બોલી.
3.59.17
भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः।
विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुं न च त्वं मामवाप्स्यसे ॥ ३.५९.१७ ॥
મારા પ્રત્યે તારો ભાવ અત્યંત પાપી છે. ભાઈ નાશ પામ્યા પછી તું મને પામી નહીં શકે.
3.59.18
संकेताद् भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि।
क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनमभ्यवपद्यसे ॥ ३.५९.१८ ॥
ભરતના સંકેતથી તું રામનો પીછો કરી રહ્યો છે. તે અત્યંત પોકાર કરી રહ્યા છે છતાં તું તેમની પાસે જતો નથી.
3.59.19
रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि।
राघवस्यान्तरं प्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे ॥ ३.५९.१९ ॥
તું શત્રુ છે, છુપાઈને ફરનાર. મારા માટે જ તું તેની પાછળ જાય છે. રાઘવની તક શોધવા છતાં તું તેની પાસે પહોંચતો નથી.
3.59.20
एवमुक्तस्तु वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः।
क्रोधात् प्रस्फुरमाणोष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः ॥ ३.५९.२० ॥
વૈદેહીએ આમ કહ્યું ત્યારે તે ક્રોધે ભરાયો, લાલ આંખો સાથે, ક્રોધથી ફફડતા હોઠ સાથે આશ્રમમાંથી બહાર નીકળ્યો.
3.59.21
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः।
अब्रवीद् दुष्कृतं सौम्य तां विना त्वमिहागतः ॥ ३.५९.२१ ॥
આ રીતે બોલતા સૌમિત્રિને સંતાપથી મોહિત રામે કહ્યું: "સૌમ્ય, તેને એકલી મૂકીને તું અહીં આવ્યો એ ખોટું કર્યું."
3.59.22
जानन्नपि समर्थं मां रक्षसामपवारणे।
अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निर्गतो भवान् ॥ ३.५९.२२ ॥
રાક્ષસોને રોકવામાં હું સમર્થ છું એ જાણવા છતાં, મૈથિલીના આ ક્રોધભર્યા વચનોથી તું બહાર નીકળ્યો.
3.59.23
नहि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यदसि मैथिलीम्।
क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वमिहागतः ॥ ३.५९.२३ ॥
મૈથિલીને છોડી દેવાથી હું તારાથી સંતુષ્ટ નથી. ક્રોધે ભરાયેલી સ્ત્રીના કઠોર શબ્દો સાંભળીને તું અહીં આવ્યો.
3.59.24
सर्वथा त्वपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः।
क्रोधस्य वशमागम्य नाकरोः शासनं मम ॥ ३.५९.२४ ॥
સીતાની પ્રેરણાથી તેં સર્વથા ખોટું કર્યું. ક્રોધને વશ થઈને તેં મારી આજ્ઞા પાળી નહીં.
3.59.25
असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया।
मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः ॥ ३.५९.२५ ॥
મૃગનું રૂપ ધારણ કરીને મને આશ્રમથી દૂર ખેંચી ગયેલો તે રાક્ષસ મારા બાણથી ઘાયલ થઈ પડ્યો છે.
3.59.26
विकृष्य चापं परिधाय सायकं
सलीलबाणेन च ताडितो मया।
मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो
बभूव केयूरधरः स राक्षसः ॥ ३.५९.२६ ॥
ધનુષ્ય ખેંચી બાણ ચઢાવીને, સહજ રીતે છોડેલા બાણથી મેં તેને ઘાયલ કર્યો. મૃગનું શરીર ત્યજીને બાજુબંધ ધારણ કરેલો તે રાક્ષસ વિકળ સ્વરવાળો થયો.
3.59.27
शराहतेनैव तदार्तया गिरा
स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसुश्रवम्।
उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं
त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम् ॥ ३.५९.२७ ॥
બાણથી ઘાયલ થઈને તેણે પીડાભર્યા સ્વરે મારા સ્વરનું અનુકરણ કરીને, દૂર સુધી સંભળાય એવા તે અતિ કઠોર શબ્દો ઉચ્ચાર્યા; જેથી તું મૈથિલીને છોડીને અહીં આવ્યો.