ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.59.1
अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः।
परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखादिदं वचः ॥ ३.५९.१ ॥
ਫਿਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਪਰਤਦੇ ਹੋਏ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਪੁੱਛੇ।
3.59.2
तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम्।
यदा सा तव विश्वासाद् वने विरहिता मया ॥ ३.५९.२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਤੇਰੇ ਭਰੋਸੇ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਿਆਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ।
3.59.3
दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण।
शङ्कमानं महत् पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः ॥ ३.५९.३ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ! ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਦਾ ਡਰ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੈ।
3.59.4
स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे।
दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि ॥ ३.५९.४ ॥
ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਫੜਕਦੀ ਹੈ, ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵੀ ਫੜਕਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ! ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ।
3.59.5
एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत् ॥ ३.५९.५ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਦੁਖੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
3.59.6
न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः।
प्रचोदितस्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः ॥ ३.५९.६ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।
3.59.7
आर्येणेव परिक्रुष्टं लक्ष्मणेति सुविस्वरम्।
परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम् ॥ ३.५९.७ ॥
ਆਰਿਆ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ "ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਦਾ "ਬਚਾਓ!" ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।
3.59.8
सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली।
गच्छ गच्छेति मामाशु रुदती भयविक्लवा ॥ ३.५९.८ ॥
ਉਸ ਆਰਤ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਮੈਥਿਲੀ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ "ਜਾਹ, ਜਾਹ" ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ।
3.59.9
प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया।
प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं तत् प्रत्ययान्वितम् ॥ ३.५९.९ ॥
ਮੇਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਕਸਾਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ "ਜਾਹ" ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
3.59.10
न तत् पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्।
निर्वृता भव नास्त्येतत् केनाप्येतदुदाहृतम् ॥ ३.५९.१० ॥
ਉਸ ਲਈ ਡਰ ਲਿਆ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ — ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।
3.59.11
विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति।
त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत् त्रिदशानपि ॥ ३.५९.११ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਨੀਚ "ਬਚਾਓ" ਵਾਲਾ ਬੋਲ ਆਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਹੇਗਾ? ਹੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਏਦਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹੇਗਾ?
3.59.12
किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्।
विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति ॥ ३.५९.१२ ॥
ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਢਲ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ, ਕਠੋਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ" ਕਿਹਾ?
3.59.13
राक्षसेनेरितं वाक्यं त्रासात् त्राहीति शोभने।
न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता ॥ ३.५९.१३ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਡਰ ਕਾਰਨ "ਬਚਾਓ" ਆਖੇ ਸਨ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹ ਨੀਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਹੈ।
3.59.14
अलं विक्लवतां गन्तुं स्वस्था भव निरुत्सुका।
न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवं रणे ॥ ३.५९.१४ ॥
ਤੈਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕੇ।
3.59.15
जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्।
अजेयो राघवो युद्धे देवैः शक्रपुरोगमैः ॥ ३.५९.१५ ॥
ਜੋ ਜੰਮ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਰਾਘਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
3.59.16
एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना।
उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः ॥ ३.५९.१६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮੋਹਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
3.59.17
भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः।
विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुं न च त्वं मामवाप्स्यसे ॥ ३.५९.१७ ॥
ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਤੇਰਾ ਭਾਵ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹੈ। ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ।
3.59.18
संकेताद् भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि।
क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनमभ्यवपद्यसे ॥ ३.५९.१८ ॥
ਭਰਤ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ।
3.59.19
रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि।
राघवस्यान्तरं प्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे ॥ ३.५९.१९ ॥
ਤੂੰ ਵੈਰੀ ਹੈਂ, ਲੁਕ ਕੇ ਫਿਰਨ ਵਾਲਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਰਾਘਵ ਦਾ ਮੌਕਾ ਭਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਤੂੰ ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।
3.59.20
एवमुक्तस्तु वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः।
क्रोधात् प्रस्फुरमाणोष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः ॥ ३.५९.२० ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
3.59.21
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः।
अब्रवीद् दुष्कृतं सौम्य तां विना त्वमिहागतः ॥ ३.५९.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੌਮਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਇਹ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ।"
3.59.22
जानन्नपि समर्थं मां रक्षसामपवारणे।
अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निर्गतो भवान् ॥ ३.५९.२२ ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
3.59.23
नहि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यदसि मैथिलीम्।
क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वमिहागतः ॥ ३.५९.२३ ॥
ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ।
3.59.24
सर्वथा त्वपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः।
क्रोधस्य वशमागम्य नाकरोः शासनं मम ॥ ३.५९.२४ ॥
ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਕੀਤਾ। ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
3.59.25
असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया।
मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः ॥ ३.५९.२५ ॥
ਮ੍ਰਿਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਮੇਰੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਪਿਆ ਹੈ।
3.59.26
विकृष्य चापं परिधाय सायकं
सलीलबाणेन च ताडितो मया।
मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो
बभूव केयूरधरः स राक्षसः ॥ ३.५९.२६ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤੀਰ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਹਿਜੇ ਛੱਡੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮ੍ਰਿਗ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ ਪਹਿਨੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਵਿਆਕੁਲ ਸੁਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
3.59.27
शराहतेनैव तदार्तया गिरा
स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसुश्रवम्।
उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं
त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम् ॥ ३.५९.२७ ॥
ਤੀਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ, ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ।