વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.72.1
एवमुक्तौ तु तौ वीरौ कबन्धेन नरेश्वरौ।
गिरिप्रदरमासाद्य पावकं विससर्जतुः ॥ ३.७२.१ ॥
કબંધના એમ કહેવાથી તે બે વીર નરેશ્વરોએ પર્વતની ખીણ પાસે જઈ અગ્નિ પ્રગટાવ્યો.
3.72.2
लक्ष्मणस्तु महोल्काभिर्ज्वलिताभिः समन्ततः।
चितामादीपयामास सा प्रजज्वाल सर्वतः ॥ ३.७२.२ ॥
લક્ષ્મણે બળતી મોટી મશાલોથી ચારે બાજુથી ચિતા સળગાવી; તે સર્વત્ર ભડકી ઊઠી.
3.72.3
तच्छरीरं कबन्धस्य घृतपिण्डोपमं महत्।
मेदसा पच्यमानस्य मन्दं दहत पावकः ॥ ३.७२.३ ॥
ઘીના પિંડ જેવું કબંધનું એ વિશાળ શરીર પોતાની ચરબીથી પાકતાં અગ્નિએ ધીમે ધીમે બાળ્યું.
3.72.4
सविधूय चितामाशु विधूमोऽग्निरिवोत्थितः।
अरजे वाससी बिभ्रन्माल्यं दिव्यं महाबलः ॥ ३.७२.४ ॥
ચિતાને ઝડપથી ખંખેરીને, ધુમાડા વિનાના અગ્નિની જેમ તે મહાબળવાન ઊભો થયો; નિર્મળ વસ્ત્ર અને દિવ્ય માળા ધારણ કરીને.
3.72.5
ततश्चिताया वेगेन भास्वरो विरजाम्बरः।
उत्पपाताशु संहृष्टः सर्वप्रत्यङ्गभूषणः ॥ ३.७२.५ ॥
પછી ચિતામાંથી વેગથી, તેજસ્વી, નિર્મળ વસ્ત્રધારી, હર્ષિત અને સર્વ અંગોમાં આભૂષણોથી શોભતો તે તરત ઉપર ઊડ્યો.
3.72.6
विमाने भास्वरे तिष्ठन् हंसयुक्ते यशस्करे।
प्रभया च महातेजा दिशो दश विराजयन् ॥ ३.७२.६ ॥
હંસોથી જોડાયેલા, તેજસ્વી, યશદાયી વિમાનમાં ઊભા રહીને મહાતેજસ્વી પોતાની પ્રભાથી દસે દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો હતો.
3.72.7
सोऽन्तरिक्षगतो वाक्यं कबन्धो राममब्रवीत्।
शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीतामवाप्स्यसि ॥ ३.७२.७ ॥
આકાશમાં રહેલો કબંધ રામને આ વચન બોલ્યો: હે રાઘવ, સીતાને તું કેવી રીતે પામીશ તે સાચે સાચ સાંભળ.
3.72.8
राम षड् युक्तयो लोके याभिः सर्वं विमृश्यते।
परिमृष्टो दशान्तेन दशाभागेन सेव्यते ॥ ३.७२.८ ॥
હે રામ, જગતમાં છ યુક્તિઓ છે, જેનાથી બધું વિચારાય છે. સારી રીતે વિચારાયેલું દશાના અંત અને દશાના ભાગથી સેવાય છે.
3.72.9
दशाभागगतो हीनस्त्वं हि राम सलक्ष्मणः।
यत्कृते व्यसनं प्राप्तं त्वया दारप्रधर्षणम् ॥ ३.७२.९ ॥
હે રામ, તું અને લક્ષ્મણ દશાના ભાગમાં પડીને હીન થયા છો; જેના કારણે તારી પત્નીના અપહરણનું સંકટ તને પ્રાપ્ત થયું.
3.72.10
तदवश्यं त्वया कार्यः स सुहृत् सुहृदां वर।
अकृत्वा नहि ते सिद्धिमहं पश्यामि चिन्तयन् ॥ ३.७२.१० ॥
તેથી તારે તે અવશ્ય કરવું — મિત્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તે મિત્ર (સુગ્રીવ)થી. તે કર્યા વિના તને સિદ્ધિ નહીં મળે એમ હું વિચારીને જોઉં છું.
3.72.11
श्रूयतां राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः।
भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्रसूनुना ॥ ३.७२.११ ॥
હે રામ, સાંભળ, સુગ્રીવ નામના વાનરની વાત કહું છું; ઇન્દ્રપુત્ર વાલીએ ક્રોધથી ભાઈ તરીકે તેને કાઢી મૂક્યો.
3.72.12
ऋष्यमूके गिरिवरे पम्पापर्यन्तशोभिते।
निवसत्यात्मवान् वीरश्चतुर्भिः सह वानरैः ॥ ३.७२.१२ ॥
પંપા સરોવરના છેડા સુધી શોભતા શ્રેષ્ઠ પર્વત ઋષ્યમૂક પર, આત્મસંયમી વીર ચાર વાનરો સાથે નિવાસ કરે છે.
3.72.13
वानरेन्द्रो महावीर्यस्तेजोवानमितप्रभः।
सत्यसंधो विनीतश्च धृतिमान् मतिमान् महान् ॥ ३.७२.१३ ॥
વાનરરાજ મહાપરાક્રમી, તેજસ્વી અને અમિત પ્રભાવાળા હતા. તેઓ સત્યસંધ, વિનયી, ધૃતિમાન, મતિમાન અને મહાન હતા.
3.72.14
दक्षः प्रगल्भो द्युतिमान् महाबलपराक्रमः।
भ्रात्रा विवासितो वीर राज्यहेतोर्महात्मना ॥ ३.७२.१४ ॥
તેઓ દક્ષ, સાહસી, તેજસ્વી અને મહાબળ-પરાક્રમી હતા. હે વીર, રાજ્યને કારણે મહાત્મા ભાઈએ તેમને દેશનિકાલ કર્યા.
3.72.15
स ते सहायो मित्रं च सीतायाः परिमार्गणे।
भविष्यति हि ते राम मा च शोके मनः कृथाः ॥ ३.७२.१५ ॥
સીતાની શોધમાં તે તમારા સહાયક અને મિત્ર થશે. હે રામ, શોકમાં મન ન લગાવો.
3.72.16
भवितव्यं हि तच्चापि न तच्छक्यमिहान्यथा।
कर्तुमिक्ष्वाकुशार्दूल कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ३.७२.१६ ॥
તે અવશ્ય થવાનું જ છે; અહીં તેને બીજી રીતે કરવું શક્ય નથી. હે ઇક્ષ્વાકુ-શાર્દૂલ, કાળનું અતિક્રમણ કઠિન છે.
3.72.17
गच्छ शीघ्रमितो वीर सुग्रीवं तं महाबलम्।
वयस्यं तं कुरु क्षिप्रमितो गत्वाद्य राघव ॥ ३.७२.१७ ॥
હે વીર, અહીંથી શીઘ્ર જાઓ, અને તે મહાબળવાન સુગ્રીવને તરત મિત્ર બનાવો. હે રાઘવ, આજે જ અહીંથી જઈને.
3.72.18
अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसौ।
न च ते सोऽवमन्तव्यः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ ३.७२.१८ ॥
અદ્રોહ માટે, પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમક્ષ મળીને, તમારે વાનરાધિપ સુગ્રીવનો અનાદર ન કરવો જોઈએ.
3.72.19
कृतज्ञः कामरूपी च सहायार्थी च वीर्यवान्।
शक्तौ ह्यद्य युवां कर्तुं कार्यं तस्य चिकीर्षितम् ॥ ३.७२.१९ ॥
તે કૃતજ્ઞ છે, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકે છે, સહાય શોધે છે અને પરાક્રમી છે. આજે તમે બંને તેનું ઇચ્છિત કાર્ય કરવા સમર્થ છો.
3.72.20
कृतार्थो वाकृतार्थो वा तव कृत्यं करिष्यति।
स ऋक्षरजसः पुत्रः पम्पामटति शङ्कितः ॥ ३.७२.२० ॥
તેનું કાર્ય સિદ્ધ થયું હોય કે ન થયું હોય, તે તમારું કાર્ય કરશે. તે ઋક્ષરજસનો પુત્ર ભયભીત થઈને પંપા સરોવરની આસપાસ ફરે છે.
3.72.21
भास्करस्यौरसः पुत्रो वालिना कृतकिल्बिषः।
संनिधायायुधं क्षिप्रमृष्यमूकालयं कपिम् ॥ ३.७२.२१ ॥
સૂર્યનો ઔરસ પુત્ર, વાલીથી અન્યાય પામેલો, શસ્ત્ર લઈને જલદી ઋષ્યમૂક પર રહેતા તે વાનર પાસે પહોંચે.
3.72.22
कुरु राघव सत्येन वयस्यं वनचारिणम्।
स हि स्थानानि कात्स्न्र्येन सर्वाणि कपिकुञ्जरः ॥ ३.७२.२२ ॥
હે રાઘવ, સત્યથી એ વનચારી મિત્રને અપનાવો. તે વાનરશ્રેષ્ઠ બધાં સ્થાનો સંપૂર્ણપણે જાણે છે.
3.72.23
नरमांसाशिनां लोके नैपुण्यादधिगच्छति।
न तस्याविदितं लोके किंचिदस्ति हि राघव ॥ ३.७२.२३ ॥
જગતમાં નરમાંસભક્ષી રાક્ષસો વિશે પણ તે પોતાની કુશળતાથી જાણી લે છે. હે રાઘવ, જગતમાં તેનાથી અજાણ્યું કંઈ નથી.
3.72.24
यावत् सूर्यः प्रतपति सहस्रांशुः परंतप।
स नदीर्विपुलान् शैलान् गिरिदुर्गाणि कन्दरान् ॥ ३.७२.२४ ॥
હે પરંતપ, સહસ્રકિરણ સૂર્ય જ્યાં સુધી તપે છે ત્યાં સુધી તે નદીઓ, વિશાળ પર્વતો, ગિરિદુર્ગો અને ગુફાઓ શોધશે.
3.72.25
अन्विष्य वानरैः सार्धं पत्नीं तेऽधिगमिष्यति।
वानरांश्च महाकायान् प्रेषयिष्यति राघव ॥ ३.७२.२५ ॥
હે રાઘવ! વાનરો સાથે શોધીને તે તારી પત્નીને ચોક્કસ શોધી લેશે; અને મહાકાય વાનરોને પણ મોકલશે.
3.72.26
दिशो विचेतुं तां सीतां त्वद्वियोगेन शोचतीम्।
अन्वेष्यति वरारोहां मैथिलीं रावणालये ॥ ३.७२.२६ ॥
તારા વિયોગથી શોક કરતી તે સીતાને સર્વ દિશાઓમાં શોધવા, રાવણના ઘરમાં તે સુંદર કમરવાળી મૈથિલીને તે શોધશે.
3.72.27
स मेरुशृङ्गाग्रगतामनिन्दितां
प्रविश्य पातालतलेऽपि वाश्रिताम्।
प्लवङ्गमानामृषभस्तव प्रियां
निहत्य रक्षांसि पुनः प्रदास्यति ॥ ३.७२.२७ ॥
મેરુ શિખરની ટોચે હોય કે પાતાળતળમાં આશ્રય લઈને રહી હોય, તે નિર્દોષ તારી પ્રિયાને પ્રવેશીને, રાક્ષસોનો વધ કરીને તે ફરી તને સોંપશે.