वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.72.1
एवमुक्तौ तु तौ वीरौ कबन्धेन नरेश्वरौ।
गिरिप्रदरमासाद्य पावकं विससर्जतुः ॥ ३.७२.१ ॥
कबंधाने असे सांगितल्यावर त्या दोन्ही वीर नरेश्वरांनी पर्वताच्या दरीपाशी जाऊन अग्नी प्रज्वलित केला.
3.72.2
लक्ष्मणस्तु महोल्काभिर्ज्वलिताभिः समन्ततः।
चितामादीपयामास सा प्रजज्वाल सर्वतः ॥ ३.७२.२ ॥
लक्ष्मणाने पेटत्या मोठ्या मशालींनी चहूबाजूंनी चिता पेटवली; ती सर्वत्र भडकली.
3.72.3
तच्छरीरं कबन्धस्य घृतपिण्डोपमं महत्।
मेदसा पच्यमानस्य मन्दं दहत पावकः ॥ ३.७२.३ ॥
तुपाच्या गोळ्यासारखे कबंधाचे ते महाकाय शरीर स्वतःच्या चरबीने शिजत असताना अग्नीने हळूहळू जाळले.
3.72.4
सविधूय चितामाशु विधूमोऽग्निरिवोत्थितः।
अरजे वाससी बिभ्रन्माल्यं दिव्यं महाबलः ॥ ३.७२.४ ॥
चिता झटकन उठून, धूरविरहित अग्नीप्रमाणे तो महाबली उभा राहिला; निर्मल वस्त्रे आणि दिव्य माळा धारण करून.
3.72.5
ततश्चिताया वेगेन भास्वरो विरजाम्बरः।
उत्पपाताशु संहृष्टः सर्वप्रत्यङ्गभूषणः ॥ ३.७२.५ ॥
मग चितेतून वेगाने, तेजस्वी, निर्मल वस्त्रे धारण केलेला, आनंदित आणि सर्व अंगांना अलंकारांनी सजलेला तो लगेच वर उडाला.
3.72.6
विमाने भास्वरे तिष्ठन् हंसयुक्ते यशस्करे।
प्रभया च महातेजा दिशो दश विराजयन् ॥ ३.७२.६ ॥
हंसांनी जोडलेल्या, तेजस्वी, यशदायी विमानात उभा राहून तो महातेजस्वी आपल्या प्रभेने दहाही दिशा उजळवत होता.
3.72.7
सोऽन्तरिक्षगतो वाक्यं कबन्धो राममब्रवीत्।
शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीतामवाप्स्यसि ॥ ३.७२.७ ॥
आकाशात असलेला कबंध रामाला म्हणाला: हे राघवा, सीता तुला कशी प्राप्त होईल ते खरोखर ऐक.
3.72.8
राम षड् युक्तयो लोके याभिः सर्वं विमृश्यते।
परिमृष्टो दशान्तेन दशाभागेन सेव्यते ॥ ३.७२.८ ॥
हे रामा, जगात सहा युक्त्या आहेत, ज्यांनी सर्व विचारले जाते. सखोल तपासलेले कार्य दशेच्या अंताने आणि दशेच्या भागाने साधले जाते.
3.72.9
दशाभागगतो हीनस्त्वं हि राम सलक्ष्मणः।
यत्कृते व्यसनं प्राप्तं त्वया दारप्रधर्षणम् ॥ ३.७२.९ ॥
हे रामा, तू आणि लक्ष्मण दशेच्या भागात पडून हीन झाला आहात; ज्याच्यामुळे तुझ्या पत्नीचे अपहरणरूप संकट तुझ्यावर आले.
3.72.10
तदवश्यं त्वया कार्यः स सुहृत् सुहृदां वर।
अकृत्वा नहि ते सिद्धिमहं पश्यामि चिन्तयन् ॥ ३.७२.१० ॥
म्हणून तू ते अवश्य करावेस — मित्रांमधील श्रेष्ठ मित्र (सुग्रीव) याच्याशी मैत्री करून. ते केल्याशिवाय तुला सिद्धी मिळणार नाही असे मी विचार करून पाहतो.
3.72.11
श्रूयतां राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः।
भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्रसूनुना ॥ ३.७२.११ ॥
हे रामा, ऐक, सुग्रीव नावाच्या वानराविषयी सांगतो; इंद्राचा पुत्र वाली क्रोधाने भाऊ म्हणून त्याला हाकलून दिले.
3.72.12
ऋष्यमूके गिरिवरे पम्पापर्यन्तशोभिते।
निवसत्यात्मवान् वीरश्चतुर्भिः सह वानरैः ॥ ३.७२.१२ ॥
पंपा सरोवराच्या काठापर्यंत शोभणाऱ्या श्रेष्ठ ऋष्यमूक पर्वतावर, आत्मसंयमी वीर चार वानरांसह राहतो.
3.72.13
वानरेन्द्रो महावीर्यस्तेजोवानमितप्रभः।
सत्यसंधो विनीतश्च धृतिमान् मतिमान् महान् ॥ ३.७२.१३ ॥
वानरराज महापराक्रमी, तेजस्वी आणि अमित प्रभेने युक्त होता. तो सत्यसंध, विनयशील, धृतिमान, मतिमान आणि महान होता.
3.72.14
दक्षः प्रगल्भो द्युतिमान् महाबलपराक्रमः।
भ्रात्रा विवासितो वीर राज्यहेतोर्महात्मना ॥ ३.७२.१४ ॥
तो दक्ष, धाडसी, तेजस्वी व महाबल-पराक्रमी होता. हे वीरा, राज्यासाठी महात्म्या भावाने त्याला हद्दपार केले.
3.72.15
स ते सहायो मित्रं च सीतायाः परिमार्गणे।
भविष्यति हि ते राम मा च शोके मनः कृथाः ॥ ३.७२.१५ ॥
सीतेच्या शोधात तो तुझा सहाय्यक आणि मित्र होईल. हे राम, शोकात मन घालू नकोस.
3.72.16
भवितव्यं हि तच्चापि न तच्छक्यमिहान्यथा।
कर्तुमिक्ष्वाकुशार्दूल कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ३.७२.१६ ॥
ते निश्चितच घडणार आहे; येथे ते वेगळ्या प्रकारे करणे शक्य नाही. हे इक्ष्वाकुकुलातील वाघा, काळाला ओलांडणे कठीण आहे.
3.72.17
गच्छ शीघ्रमितो वीर सुग्रीवं तं महाबलम्।
वयस्यं तं कुरु क्षिप्रमितो गत्वाद्य राघव ॥ ३.७२.१७ ॥
हे वीरा, येथून लवकर जा आणि त्या महाबली सुग्रीवाला तात्काळ मित्र कर. हे राघवा, आजच येथून जाऊन.
3.72.18
अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसौ।
न च ते सोऽवमन्तव्यः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ ३.७२.१८ ॥
विश्वासघात न करण्यासाठी, पेटत्या अग्नीसमोर भेटून, तू वानराधिपती सुग्रीवाचा अपमान करू नकोस.
3.72.19
कृतज्ञः कामरूपी च सहायार्थी च वीर्यवान्।
शक्तौ ह्यद्य युवां कर्तुं कार्यं तस्य चिकीर्षितम् ॥ ३.७२.१९ ॥
तो कृतज्ञ आहे, इच्छेनुसार रूप धारण करू शकतो, सहाय्याची इच्छा करणारा आणि पराक्रमी आहे. आज तुम्ही दोघेच त्याचे इच्छित कार्य करण्यास समर्थ आहात.
3.72.20
कृतार्थो वाकृतार्थो वा तव कृत्यं करिष्यति।
स ऋक्षरजसः पुत्रः पम्पामटति शङ्कितः ॥ ३.७२.२० ॥
त्याचे कार्य सिद्ध झाले असो वा न झाले असो, तो तुमचे कार्य करील. तो ऋक्षरजसाचा पुत्र भीतीने पम्पा सरोवराभोवती फिरत आहे.
3.72.21
भास्करस्यौरसः पुत्रो वालिना कृतकिल्बिषः।
संनिधायायुधं क्षिप्रमृष्यमूकालयं कपिम् ॥ ३.७२.२१ ॥
सूर्याचा औरस पुत्र, वालीने अन्याय केलेला, शस्त्र जवळ घेऊन लवकरच ऋष्यमूकावर राहणाऱ्या त्या वानराजवळ जावो.
3.72.22
कुरु राघव सत्येन वयस्यं वनचारिणम्।
स हि स्थानानि कात्स्न्र्येन सर्वाणि कपिकुञ्जरः ॥ ३.७२.२२ ॥
हे राघवा, सत्याने त्या वनचारी मित्राला स्वीकार. तो वानरश्रेष्ठ सर्व स्थाने पूर्णपणे जाणतो.
3.72.23
नरमांसाशिनां लोके नैपुण्यादधिगच्छति।
न तस्याविदितं लोके किंचिदस्ति हि राघव ॥ ३.७२.२३ ॥
जगात नरमांसभक्षक राक्षसांबद्दलही तो आपल्या कौशल्याने जाणून घेतो. हे राघवा, जगात त्याला अज्ञात असे काहीच नाही.
3.72.24
यावत् सूर्यः प्रतपति सहस्रांशुः परंतप।
स नदीर्विपुलान् शैलान् गिरिदुर्गाणि कन्दरान् ॥ ३.७२.२४ ॥
हे परंतपा, सहस्रकिरण सूर्य जोपर्यंत तपतो तोपर्यंत तो नद्या, विशाल पर्वत, गिरिदुर्ग आणि गुहा शोधत राहील.
3.72.25
अन्विष्य वानरैः सार्धं पत्नीं तेऽधिगमिष्यति।
वानरांश्च महाकायान् प्रेषयिष्यति राघव ॥ ३.७२.२५ ॥
हे राघवा! वानरांसह शोध घेऊन तो तुझ्या पत्नीला नक्की शोधेल; आणि महाकाय वानरांनाही पाठवेल.
3.72.26
दिशो विचेतुं तां सीतां त्वद्वियोगेन शोचतीम्।
अन्वेष्यति वरारोहां मैथिलीं रावणालये ॥ ३.७२.२६ ॥
तुझ्या विरहाने शोक करणाऱ्या त्या सीतेचा सर्व दिशांत शोध घेण्यासाठी, रावणाच्या घरात त्या सुंदर कंबरेच्या मैथिलीचा तो शोध घेईल.
3.72.27
स मेरुशृङ्गाग्रगतामनिन्दितां
प्रविश्य पातालतलेऽपि वाश्रिताम्।
प्लवङ्गमानामृषभस्तव प्रियां
निहत्य रक्षांसि पुनः प्रदास्यति ॥ ३.७२.२७ ॥
मेरुशिखराच्या माथ्यावर असो किंवा पाताळाच्या तळाशी आश्रय घेतलेली असो, त्या निर्दोष तुझ्या प्रियेला प्रवेश करून, राक्षसांचा वध करून तो पुन्हा तुला देईल.