বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 3.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.75.1
दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन तेजसा।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः ॥ ३.७५.१ ॥
শবরী নিজের তেজে স্বর্গে চলে যাওয়ার পর, রাঘব ভ্রাতা লক্ষ্মণের সঙ্গে চিন্তা করলেন।
3.75.2
चिन्तयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम्।
हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत् ॥ ३.७५.२ ॥
মহাত্মাদের সেই প্রভাব চিন্তা করে ধর্মাত্মা রাঘব হিতকারী ও একাগ্র লক্ষ্মণকে বললেন।
3.75.3
दृष्टो मयाऽऽश्रमः सौम्य बह्वाश्चर्यः कृतात्मनाम्।
विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः ॥ ३.७५.३ ॥
হে সৌম্য, কৃতাত্মাদের সেই আশ্রম আমি দেখেছি; তা অত্যন্ত বিস্ময়কর, যেখানে বাঘ ও হরিণ নির্ভয়ে থাকে এবং নানা পাখি তাকে সেবা করে।
3.75.4
सप्तानां च समुद्राणां तेषां तीर्थेषु लक्ष्मण।
उपस्पृष्टं च विधिवत् पितरश्चापि तर्पिताः ॥ ३.७५.४ ॥
হে লক্ষ্মণ, সেই সাত সমুদ্রের তীর্থে যথাবিধি আচমন করেছি, এবং পিতৃগণও তর্পিত হয়েছেন।
3.75.5
प्रणष्टमशुभं यन्नः कल्याणं समुपस्थितम्।
तेन त्वेतत् प्रहृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति ॥ ३.७५.५ ॥
আমাদের যা অশুভ ছিল তা নষ্ট হয়েছে, কল্যাণ উপস্থিত হয়েছে; তাই হে লক্ষ্মণ, এখন আমার মন প্রফুল্ল হচ্ছে।
3.75.6
हृदये मे नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति।
तदागच्छ गमिष्यावः पम्पां तां प्रियदर्शनाम् ॥ ३.७५.६ ॥
হে নরব্যাঘ্র, আমার হৃদয়ে শুভ প্রকাশ পাবে; অতএব এসো, সেই প্রিয়দর্শনা পম্পার দিকে যাই।
3.75.7
ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते।
यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतः सुतः ॥ ३.७५.७ ॥
ঋষ্যমূক পর্বত অদূরেই প্রকাশিত; সেখানে অংশুমানের পুত্র ধর্মাত্মা সুগ্রীব বাস করেন।
3.75.8
नित्यं वालिभयात् त्रस्तश्चतुर्भिः सह वानरैः।
अहं त्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम् ॥ ३.७५.८ ॥
বালীর ভয়ে সর্বদা ত্রস্ত তিনি চারজন বানরের সঙ্গে থাকেন; বানরশ্রেষ্ঠ সুগ্রীবকে দেখতে আমি ব্যাকুল।
3.75.10
तदधीनं हि मे कार्यं सीतायाः परिमार्गणम्।
गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः।
आश्रमात्तु ततस्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः ॥ ३.७५.१० ॥
সীতার অন্বেষণই আমার কর্তব্য; তা তার উপরেই নির্ভরশীল। চলো, শীঘ্র সেখানে যাই; আমার মনও সেদিকে ত্বরান্বিত। তারপর সেই আশ্রম থেকে বেরিয়ে সেই নৃপতি
3.75.11
आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः।
समीक्षमाणः पुष्पाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम् ॥ ३.७५.११ ॥
তারপর সেই প্রভু লক্ষ্মণের সঙ্গে পম্পায় এলেন; চারদিকে ফুলে ভরা, বিশাল বৃক্ষে পূর্ণ সেই স্থান নিরীক্ষণ করতে করতে।
3.75.12
कोयष्टिभिश्चार्जुनकैः शतपत्रैश्च कीरकैः।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्नादितं तद् वनं महत् ॥ ३.७५.१२ ॥
কোকষ্টি, অর্জুনক, শতপত্র ও কীরক পাখিতে এবং এগুলি ছাড়াও আরও বহু পাখিতে সেই বিশাল বন মুখরিত ছিল।
3.75.13
स रामो विविधान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च।
पश्यन् कामाभिसंतप्तो जगाम परमं ह्रदम् ॥ ३.७५.१३ ॥
সেই রাম বিবিধ বৃক্ষ ও বিবিধ সরোবর দেখতে দেখতে, কামনার জ্বালায় দগ্ধ হয়ে সেই পরম হ্রদের দিকে গেলেন।
3.75.14
स तामासाद्य वै रामो दूरात् पानीयवाहिनीम्।
मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत ॥ ३.७५.१४ ॥
রাম দূর থেকেই জলবাহী সেই স্রোতের কাছে পৌঁছে মতঙ্গসরোবর নামের হ্রদে ভালোভাবে অবগাহন করলেন।
3.75.15
तत्र जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ हि समाहितौ।
स तु शोकसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः ॥ ३.७५.१५ ॥
সেখানে দুই রাঘব শান্ত ও একাগ্র চিত্তে গেলেন; কিন্তু দশরথপুত্র রাম শোকে আচ্ছন্ন ছিলেন।
3.75.16
विवेश नलिनीं रम्यां पंकजैश्च समावृताम्।
तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम् ॥ ३.७५.१६ ॥
তিনি পদ্মে ঢাকা, তিলক, অশোক, পুন্নাগ, বকুল ও উদ্দালক গাছে ভরা সেই রমণীয় পদ্মসরোবরে প্রবেশ করলেন।
3.75.17
रम्योपवनसम्बाधां पद्मसम्पीडितोदकाम्।
स्फटिकोपमतोयां तां श्लक्ष्णवालुकसंतताम् ॥ ३.७५.१७ ॥
সেই সরোবর রমণীয় উপবনে ঘেরা ছিল; পদ্মে ভরা জল স্ফটিকের মতো স্বচ্ছ ছিল; তা মসৃণ বালুকায় বিছানো ছিল।
3.75.18
मत्स्यकच्छपसम्बाधां तीरस्थद्रुमशोभिताम्।
सखीभिरिव संयुक्तां लताभिरनुवेष्टिताम् ॥ ३.७५.१८ ॥
তা মাছ ও কচ্ছপে ভরা ছিল; তীরের গাছে শোভিত ছিল; সখীদের মতো লতা তাকে জড়িয়ে ছিল।
3.75.19
किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम्।
नानाद्रुमलताकीर्णां शीतवारिनिधिं शुभाम् ॥ ३.७५.१९ ॥
কিন্নর, নাগ, গন্ধর্ব, যক্ষ ও রাক্ষসেরা সেবিত, নানা গাছ ও লতায় পরিপূর্ণ, শীতল জলের ভাণ্ডার, মঙ্গলময় সেই সরোবর ছিল।
3.75.20
पद्मसौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः।
नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव ॥ ३.७५.२० ॥
পদ্ম ও সৌগন্ধিক ফুলে সেই সরোবর লাল, কুমুদের সমূহে সাদা, প্রস্ফুটিত নীলপদ্মে নীল এবং বহুবর্ণে যেন বিছানো গালিচার মতো শোভা পাচ্ছিল।
3.75.21
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।
पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम् ॥ ३.७५.२१ ॥
সেই সরোবর অরবিন্দ ও উৎপলে পূর্ণ, পদ্ম ও সৌগন্ধিকে যুক্ত, প্রস্ফুটিত আমবাগানে শোভিত এবং ময়ূরের ডাকে প্রতিধ্বনিত।
3.75.22
स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह।
विललाप च तेजस्वी रामो दशरथात्मजः ॥ ३.७५.२२ ॥
তখন পম্পা সরোবর দেখে সৌমিত্রির সঙ্গে দশরথপুত্র তেজস্বী রাম বিলাপ করলেন।
3.75.23
तिलकैर्बीजपूरैश्च वटैः शुक्लद्रुमैस्तथा।
पुष्पितैः करवीरैश्च पुंनागैश्च सुपुष्पितैः ॥ ३.७५.२३ ॥
তিলক, বীজপূর, বট ও শ্বেতপুষ্প বৃক্ষে, এবং প্রস্ফুটিত করবীর ও পুন্নাগ বৃক্ষে তা শোভিত ছিল।
3.75.24
मालतीकुन्दगुल्मैश्च भण्डीरैर्निचुलैस्तथा।
अशोकैः सप्तपर्णैश्च कतकैरतिमुक्तकैः ॥ ३.७५.२४ ॥
মালতী, কুন্দ ও গুল্মে, ভণ্ডীর, নিচুল, অশোক, সপ্তপর্ণ, কতক ও অতিমুক্তকে তা পূর্ণ ছিল।
3.75.25
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव शोभिताम्।
अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः ॥ ३.७५.२५ ॥
অন্যান্য বিবিধ বৃক্ষে তা নারীর মতো শোভিত ছিল। এর তীরে পূর্বে বর্ণিত পর্বত ধাতুভূষিত ছিল।
3.75.26
ऋष्यमूक इति ख्यातश्चित्रपुष्पितपादपः।
हरिर्ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः ॥ ३.७५.२६ ॥
ঋষ্যমূক নামে খ্যাত সেই পর্বত বিচিত্র ফুলে ফোটা বৃক্ষে পূর্ণ। তা মহাত্মা ঋক্ষরজার পুত্র হরির।
3.75.27
अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः।
सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ ॥ ३.७५.२७ ॥
সেখানে মহাবীর্য, সুগ্রীব নামে বিখ্যাত বানররাজ বাস করেন। হে নরশ্রেষ্ঠ, তুমি সেই বানররাজ সুগ্রীবের কাছে যাও।
3.75.28
इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।
कथं मया विना सीतां शक्यं लक्ष्मण जीवितुम् ॥ ३.७५.२८ ॥
সত্যবিক্রম রাম আবার লক্ষ্মণকে বললেন, "হে লক্ষ্মণ, আমাকে ছাড়া সীতা ছাড়া কীভাবে বাঁচা সম্ভব?"
3.75.29
इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः
स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतनः।
विवेश पम्पां नलिनीमनोरमां
तमुत्तमं शोकमुदीरयाणः ॥ ३.७५.२९ ॥
এইরূপ বলে কামপীড়িত তিনি, একমাত্র সীতাতেই মন নিবদ্ধ রেখে, লক্ষ্মণকে সেই কথাগুলি বলে, অতিশয় শোক প্রকাশ করতে করতে পদ্মে সুন্দর পম্পা সরোবরে প্রবেশ করলেন।
3.75.30
क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनं
ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननाम्।
अनेकनानाविधपक्षिसंकुलां
विवेश रामः सह लक्ष्मणेन ॥ ३.७५.३० ॥
ক্রমে এগিয়ে বন দেখতে দেখতে, সুন্দর দৃশ্যের বনে ঘেরা, নানা প্রকার পাখিতে পূর্ণ পম্পাকে দেখলেন। রাম লক্ষ্মণের সঙ্গে তাতে প্রবেশ করলেন।