वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.75.1
दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन तेजसा।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः ॥ ३.७५.१ ॥
शबरी आपल्या तेजाने स्वर्गाला गेल्यावर, राघव बंधू लक्ष्मणासह विचार करू लागला.
3.75.2
चिन्तयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम्।
हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत् ॥ ३.७५.२ ॥
महात्म्यांच्या त्या प्रभावाचा विचार करून धर्मात्मा राघव हितकारी आणि एकाग्र लक्ष्मणाला म्हणाला.
3.75.3
दृष्टो मयाऽऽश्रमः सौम्य बह्वाश्चर्यः कृतात्मनाम्।
विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः ॥ ३.७५.३ ॥
हे सौम्या, कृतात्म्यांचा तो आश्रम मी पाहिला; तो अत्यंत अद्भुत आहे, जिथे वाघ आणि हरणे निर्भयपणे राहतात आणि नाना प्रकारचे पक्षी त्याची सेवा करतात.
3.75.4
सप्तानां च समुद्राणां तेषां तीर्थेषु लक्ष्मण।
उपस्पृष्टं च विधिवत् पितरश्चापि तर्पिताः ॥ ३.७५.४ ॥
लक्ष्मणा, त्या सात समुद्रांच्या तीर्थांमध्ये विधिपूर्वक आचमन केले आणि पितरांचेही तर्पण झाले.
3.75.5
प्रणष्टमशुभं यन्नः कल्याणं समुपस्थितम्।
तेन त्वेतत् प्रहृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति ॥ ३.७५.५ ॥
आमचे जे अशुभ होते ते नष्ट झाले आणि कल्याण समोर आले आहे; म्हणून लक्ष्मणा, आता माझे मन आनंदले आहे.
3.75.6
हृदये मे नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति।
तदागच्छ गमिष्यावः पम्पां तां प्रियदर्शनाम् ॥ ३.७५.६ ॥
हे नरव्याघ्रा, माझ्या हृदयात शुभ प्रकट होईल; म्हणून ये, आपण त्या सुंदर पम्पा सरोवराकडे जाऊ.
3.75.7
ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते।
यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतः सुतः ॥ ३.७५.७ ॥
ऋष्यमूक पर्वत जवळच दिसतो; तेथे अंशुमानाचा पुत्र धर्मात्मा सुग्रीव राहतो.
3.75.8
नित्यं वालिभयात् त्रस्तश्चतुर्भिः सह वानरैः।
अहं त्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम् ॥ ३.७५.८ ॥
वालीच्या भीतीने सदा त्रस्त असलेला तो चार वानरांसह राहतो; वानरश्रेष्ठ सुग्रीवाला पाहण्यासाठी मी उत्सुक आहे.
3.75.10
तदधीनं हि मे कार्यं सीतायाः परिमार्गणम्।
गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः।
आश्रमात्तु ततस्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः ॥ ३.७५.१० ॥
सीतेचा शोध घेणे हेच माझे कार्य; ते त्यावरच अवलंबून आहे. चला, लवकर तिथे जाऊ; माझे मनही तिकडेच धावत आहे. मग त्या आश्रमातून निघून तो नरेश
3.75.11
आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः।
समीक्षमाणः पुष्पाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम् ॥ ३.७५.११ ॥
मग तो प्रभू लक्ष्मणासह पंपा सरोवरावर आला; सर्वत्र फुलांनी भरलेल्या, विशाल वृक्षांनी नटलेल्या त्याकडे पाहत.
3.75.12
कोयष्टिभिश्चार्जुनकैः शतपत्रैश्च कीरकैः।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्नादितं तद् वनं महत् ॥ ३.७५.१२ ॥
कोयष्टी, अर्जुनक, शतपत्र आणि कीरक पक्ष्यांनी तसेच इतर अनेक पक्ष्यांनी ते विशाल वन निनादत होते.
3.75.13
स रामो विविधान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च।
पश्यन् कामाभिसंतप्तो जगाम परमं ह्रदम् ॥ ३.७५.१३ ॥
तो राम विविध वृक्ष आणि विविध सरोवरे पाहत, कामपीडेने संतप्त होऊन त्या श्रेष्ठ सरोवराकडे गेला.
3.75.14
स तामासाद्य वै रामो दूरात् पानीयवाहिनीम्।
मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत ॥ ३.७५.१४ ॥
राम दुरूनच पाणी वाहणाऱ्या त्या प्रवाहापाशी पोहोचला आणि मतंगसरोवर नावाच्या डोहात त्याने चांगले स्नान केले.
3.75.15
तत्र जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ हि समाहितौ।
स तु शोकसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः ॥ ३.७५.१५ ॥
तेथे दोन्ही राघव शांत आणि एकाग्र मनाने गेले; पण दशरथपुत्र राम शोकाने व्याप्त होता.
3.75.16
विवेश नलिनीं रम्यां पंकजैश्च समावृताम्।
तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम् ॥ ३.७५.१६ ॥
कमळांनी व्यापलेल्या, तिलक, अशोक, पुन्नाग, बकुळ आणि उद्दालक वृक्षांनी भरलेल्या त्या रमणीय कमळ-सरोवरात त्याने प्रवेश केला.
3.75.17
रम्योपवनसम्बाधां पद्मसम्पीडितोदकाम्।
स्फटिकोपमतोयां तां श्लक्ष्णवालुकसंतताम् ॥ ३.७५.१७ ॥
त्या सरोवराभोवती सुंदर उपवने दाटलेली होती; कमळांनी भरलेले पाणी स्फटिकासारखे स्वच्छ होते; ते गुळगुळीत वाळूने पसरलेले होते.
3.75.18
मत्स्यकच्छपसम्बाधां तीरस्थद्रुमशोभिताम्।
सखीभिरिव संयुक्तां लताभिरनुवेष्टिताम् ॥ ३.७५.१८ ॥
ते मासे व कासवांनी भरलेले होते; काठावरील वृक्षांनी शोभलेले होते; सख्यांप्रमाणे वेली त्याला वेढलेल्या होत्या.
3.75.19
किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम्।
नानाद्रुमलताकीर्णां शीतवारिनिधिं शुभाम् ॥ ३.७५.१९ ॥
किन्नर, नाग, गंधर्व, यक्ष व राक्षस यांनी सेविलेले, अनेक वृक्ष-वेलींनी भरलेले, शीतल जलाचा साठा असलेले, शुभ असे ते सरोवर होते.
3.75.20
पद्मसौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः।
नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव ॥ ३.७५.२० ॥
कमळे व सौगंधिक फुलांनी ते तळे तांबूस, कुमुदांच्या समूहांनी पांढरे, उमललेल्या नीलकमलांनी निळे आणि अनेक रंगांनी पसरलेल्या गालिच्यासारखे दिसत होते.
3.75.21
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।
पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम् ॥ ३.७५.२१ ॥
ते तळे अरविंद व उत्पलांनी युक्त, पद्म व सौगंधिकांनी संपन्न, फुललेल्या आंब्यांच्या वनांनी नटलेले आणि मोरांच्या केकांनी दुमदुमणारे होते.
3.75.22
स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह।
विललाप च तेजस्वी रामो दशरथात्मजः ॥ ३.७५.२२ ॥
मग पंपा सरोवर पाहून सुमित्रापुत्र लक्ष्मणासह दशरथपुत्र तेजस्वी राम विलाप करू लागला.
3.75.23
तिलकैर्बीजपूरैश्च वटैः शुक्लद्रुमैस्तथा।
पुष्पितैः करवीरैश्च पुंनागैश्च सुपुष्पितैः ॥ ३.७५.२३ ॥
तिलक, बीजपूर, वड, पांढऱ्या फुलांचे वृक्ष, फुललेले करवीर आणि पुन्नाग वृक्षांनी ते तळे शोभत होते.
3.75.24
मालतीकुन्दगुल्मैश्च भण्डीरैर्निचुलैस्तथा।
अशोकैः सप्तपर्णैश्च कतकैरतिमुक्तकैः ॥ ३.७५.२४ ॥
मालती, कुंद व गुल्मांनी, भंडीर, निचुल, अशोक, सप्तपर्ण, कतक व अतिमुक्तक यांनी ते तळे परिपूर्ण होते.
3.75.25
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव शोभिताम्।
अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः ॥ ३.७५.२५ ॥
इतर विविध वृक्षांनी ते स्त्रीप्रमाणे शोभत होते. त्याच्या तीरावर पूर्वी वर्णिलेला पर्वत धातूंनी सजलेला होता.
3.75.26
ऋष्यमूक इति ख्यातश्चित्रपुष्पितपादपः।
हरिर्ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः ॥ ३.७५.२६ ॥
ऋष्यमूक नावाने प्रसिद्ध असलेला तो पर्वत विचित्र फुलांच्या वृक्षांनी भरलेला आहे. तो महात्मा ऋक्षरजसचा पुत्र हरी याचा आहे.
3.75.27
अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः।
सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ ॥ ३.७५.२७ ॥
तेथे महापराक्रमी, सुग्रीव नावाने प्रसिद्ध असलेला वानरराज राहतो. हे नरश्रेष्ठा, तू त्या वानरराज सुग्रीवाकडे जा.
3.75.28
इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।
कथं मया विना सीतां शक्यं लक्ष्मण जीवितुम् ॥ ३.७५.२८ ॥
सत्यपराक्रमी राम पुन्हा लक्ष्मणाला म्हणाला, "हे लक्ष्मणा, माझ्याविना सीतेविना जगणे कसे शक्य आहे?"
3.75.29
इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः
स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतनः।
विवेश पम्पां नलिनीमनोरमां
तमुत्तमं शोकमुदीरयाणः ॥ ३.७५.२९ ॥
असे बोलून, मदनाने पीडित झालेला तो, केवळ सीतेवरच मन एकाग्र करून, लक्ष्मणाला ते शब्द सांगून, अतिशय शोक व्यक्त करत कमळांनी सुंदर असलेल्या पंपा सरोवरात प्रवेश करता झाला.
3.75.30
क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनं
ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननाम्।
अनेकनानाविधपक्षिसंकुलां
विवेश रामः सह लक्ष्मणेन ॥ ३.७५.३० ॥
हळूहळू पुढे जात, वनाचे निरीक्षण करत, सुंदर दृश्यांच्या वनांनी वेढलेली, अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांनी भरलेली पंपा त्याने पाहिली. राम लक्ष्मणासह तिच्यात प्रवेशला.