Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.8

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

3.8.1

रामस्तु सहसौमित्रिः सुतीक्ष्णेनाभिपूजितः।
परिणाम्य निशां तत्र प्रभाते प्रत्यबुध्यत ॥ ३.८.१ ॥

सुतीक्ष्ण द्वारा भली-भाँति सम्मानित राम, सौमित्रि के साथ, वहाँ रात बिताकर प्रभात में जाग उठे।

3.8.2

उत्थाय च यथाकालं राघवः सह सीतया।
उपस्पृश्य सुशीतेन तोयेनोत्पलगन्धिना ॥ ३.८.२ ॥

यथासमय उठकर राघव ने सीता के साथ, कमल की सुगंध वाले अति शीतल जल से आचमन किया।

3.8.3

अथ तेऽग्निं सुरांश्चैव वैदेही रामलक्ष्मणौ।
काल्यं विधिवदभ्यर्च्य तपस्विशरणे वने ॥ ३.८.३ ॥

फिर वैदेही सीता और राम-लक्ष्मण ने तपस्वियों के आश्रय वन में विधिपूर्वक प्रातःकाल अग्नि और देवताओं की पूजा की।

3.8.4

उदयन्तं दिनकरं दृष्ट्वा विगतकल्मषाः।
सुतीक्ष्णमभिगम्येदं श्लक्ष्णं वचनमब्रुवन् ॥ ३.८.४ ॥

उदित होते सूर्य को देखकर, पापरहित वे सुतीक्ष्ण के पास जाकर यह मधुर वचन बोले।

3.8.5

सुखोषिताः स्म भगवंस्त्वया पूज्येन पूजिताः।
आपृच्छामः प्रयास्यामो मुनयस्त्वरयन्ति नः ॥ ३.८.५ ॥

हे भगवन्, आप पूज्य द्वारा हम भली-भाँति ठहराए और सम्मानित हुए। अब हम विदा माँगते हैं, हम जाएँगे; मुनिगण हमें शीघ्रता करा रहे हैं।

3.8.6

त्वरामहे वयं द्रष्टुं कृत्स्नमाश्रममण्डलम्।
ऋषीणां पुण्यशीलानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ ३.८.६ ॥

हम दण्डकारण्य में रहने वाले पुण्यशील ऋषियों के समस्त आश्रम-मण्डल को देखने के लिए शीघ्रता कर रहे हैं।

3.8.7

अभ्यनुज्ञातुमिच्छामः सहैभिर्मुनिपुंगवैः।
धर्मनित्यैस्तपोदान्तैर्विशिखैरिव पावकैः ॥ ३.८.७ ॥

हम इन श्रेष्ठ मुनियों से विदा लेना चाहते हैं, जो धर्म में नित्य रत, तप से संयमित और अग्नि की भाँति तेजस्वी बाणों के समान हैं।

3.8.8

अविषह्यातपो यावत् सूर्यो नातिविराजते।
अमार्गेणागतां लक्ष्मीं प्राप्येवान्वयवर्जितः ॥ ३.८.८ ॥

जब तक सूर्य का असहनीय ताप अभी अधिक नहीं चमक रहा, तब तक (हम चलें), जैसे कोई अनुचित मार्ग से आई लक्ष्मी को पाकर वंशहीन हो जाता है।

3.8.9

तावदिच्छामहे गन्तुमित्युक्त्वा चरणौ मुनेः।
ववन्दे सहसौमित्रिः सीतया सह राघवः ॥ ३.८.९ ॥

"अब हम चलना चाहते हैं" — ऐसा कहकर राघव ने सौमित्र और सीता के साथ मुनि के चरणों में प्रणाम किया।

3.8.10

तौ संस्पृशन्तौ चरणावुत्थाप्य मुनिपुंगवः।
गाढमाश्लिष्य सस्नेहमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.८.१० ॥

उन दोनों को, जो उसके चरण छू रहे थे, उठाकर, मुनिश्रेष्ठ ने उन्हें गाढ़ आलिंगन में लिया और स्नेह से यह वचन कहा।

3.8.11

अरिष्टं गच्छ पन्थानं राम सौमित्रिणा सह।
सीतया चानया सार्धं छाययेवानुवृत्तया ॥ ३.८.११ ॥

हे राम, सौमित्र के साथ सुरक्षित मार्ग पर जाओ; और यह सीता भी तुम्हारे साथ चले, जैसे छाया अनुसरण करती है।

3.8.12

पश्याश्रमपदं रम्यं दण्डकारण्यवासिनाम्।
एषां तपस्विनां वीर तपसा भावितात्मनाम् ॥ ३.८.१२ ॥

हे वीर, दण्डकारण्य में रहने वाले इन तपस्वियों के रमणीय आश्रम को देखो, जिनकी आत्माएँ तप से शुद्ध हो चुकी हैं।

3.8.13

सुप्राज्यफलमूलानि पुष्पितानि वनानि च।
प्रशस्तमृगयूथानि शान्तपक्षिगणानि च ॥ ३.८.१३ ॥

वन फलों और जड़ों से भरपूर हैं और फूलों से खिले हैं, जहाँ उत्तम हिरणों के झुंड और शांत पक्षियों के समूह हैं।

3.8.14

फुल्लपङ्कजखण्डानि प्रसन्नसलिलानि च।
कारण्डवविकीर्णानि तटाकानि सरांसि च ॥ ३.८.१४ ॥

वहाँ खिले कमलों के समूहों वाले, स्वच्छ जल से भरे तालाब और सरोवर हैं, जो कारण्डव पक्षियों से भरे हुए हैं।

3.8.15

द्रक्ष्यसे दृष्टिरम्याणि गिरिप्रस्रवणानि च।
रमणीयान्यरण्यानि मयूराभिरुतानि च ॥ ३.८.१५ ॥

तुम पर्वतीय झरने देखोगे, जो दृष्टि को सुंदर लगते हैं, और रमणीय वन, जो मोरों की बोली से गूँज रहे हैं।

3.8.16

गम्यतां वत्स सौमित्रे भवानपि च गच्छतु।
आगन्तव्यं च ते दृष्ट्वा पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ ३.८.१६ ॥

हे वत्स सौमित्र, तुम भी जाओ; और देख लेने के बाद फिर आश्रम की ओर लौट आना।

3.8.17

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः।
प्रदक्षिणं मुनिं कृत्वा प्रस्थातुमुपचक्रमे ॥ ३.८.१७ ॥

इस प्रकार कहे जाने पर 'ठीक है' कहकर ककुत्स्थ-वंशी राम लक्ष्मण के साथ मुनि की प्रदक्षिणा करके प्रस्थान करने लगे।

3.8.18

ततः शुभतरे तूणी धनुषी चायतेक्षणा।
ददौ सीता तयोर्भ्रात्रोः खड्गौ च विमलौ ततः ॥ ३.८.१८ ॥

फिर दीर्घ नेत्रों वाली सीता ने उन दोनों भाइयों को अत्यंत शुभ दो तरकश, दो धनुष और फिर दो निर्मल तलवारें दीं।

3.8.19

आबध्य च शुभे तूणी चापे चादाय सस्वने।
निष्क्रान्तावाश्रमाद् गन्तुमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.८.१९ ॥

शुभ दो तरकसों को बाँधकर और धनुष लेकर, टंकार के साथ, वे दोनों, राम और लक्ष्मण, आश्रम से चल पड़े।

3.8.20

शीघ्रं तौ रूपसम्पन्नावनुज्ञातौ महर्षिणा।
प्रस्थितौ धृतचापासी सीतया सह राघवौ ॥ ३.८.२० ॥

महर्षि से अनुमति पाकर, सुंदर रूप वाले वे दोनों राघव, धनुष और तलवार धारण किए, शीघ्र ही सीता के साथ प्रस्थान कर गए।