વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.10.1
ततः क्रोधसमाविष्टं संरब्धं तमुपागतम्।
अहं प्रसादयांचक्रे भ्रातरं हितकाम्यया ॥ ४.१०.१ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરાયેલા, અત્યંત ઉગ્ર થઈને આવેલા તે ભાઈને તેના હિતની ઇચ્છાથી મેં શાંત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
4.10.2
दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः।
अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दन ॥ ४.१०.२ ॥
સદભાગ્યે તું કુશળ પાછો ફર્યો છે, અને શત્રુને તેં જ હણ્યો છે. હે અનાથોને આનંદ આપનાર, અનાથ એવા મારો એકમાત્ર નાથ તું જ છે.
4.10.3
इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम्।
छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मया धृतम् ॥ ४.१०.३ ॥
આ અનેક શલાકાઓવાળું છત્ર, પૂર્ણચંદ્ર જેવું ઉદિત, ચામર સહિત મેં ધારણ કરેલું; તે તું સ્વીકાર.
4.10.4
आर्तस्तत्र बिलद्वारि स्थितः संवत्सरं नृप।
दृष्ट्वा च शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम् ॥ ४.१०.४ ॥
હે રાજા, દુઃખી થઈને હું ત્યાં ગુફાના દ્વાર પર એક વર્ષ ઊભો રહ્યો. ગુફાના દ્વાર પર અને ગુફામાંથી પણ ઊછળી આવેલું રક્ત જોઈને—
4.10.5
शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः।
अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत् तदा ॥ ४.१०.५ ॥
શોકથી કંપતા હૃદયવાળો, અત્યંત વ્યાકુળ ઇન્દ્રિયોવાળો હું, ત્યારે તે ગુફાનું દ્વાર પર્વતશિખરથી બંધ કરીને—
4.10.6
तस्माद् देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः।
विषादात्त्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च ॥ ४.१०.६ ॥
તે સ્થાનેથી પાછો ફરીને હું ફરી કિષ્કિંધામાં પ્રવેશ્યો. અહીં દુઃખમાં રહેલા મને જોઈને નગરજનો અને મંત્રીઓ પણ—
4.10.7
अभिषिक्तो न कामेन तन्मे क्षन्तुं त्वमर्हसि।
त्वमेव राजा मानार्हः सदा चाहं यथा पुरा ॥ ४.१०.७ ॥
ઈચ્છાથી હું અભિષિક્ત થયો નથી; મારી તે વાત તું ક્ષમા કરવા યોગ્ય છે. તું જ માનપાત્ર રાજા છે; હું હંમેશાં પહેલાંની જેમ રહીશ.
4.10.8
राजभावे नियोगोऽयं मम त्वद्विरहात् कृतः।
सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम् ॥ ४.१०.८ ॥
રાજપદ પર આ નિયુક્તિ તારા વિરહને કારણે મેં કરી હતી. મંત્રીઓ અને નગરજનો સહિત આ નગર કંટકમુક્ત રાખેલું છે.
4.10.9
न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम्।
मा च रोषं कृथाः सौम्य मम शत्रुनिषूदन ॥ ४.१०.९ ॥
આ રાજ્ય તારી થાપણ છે; હું તને તે પાછું આપું છું. હે સૌમ્ય, શત્રુસંહારક, મારા પર ક્રોધ ન કર.
4.10.10
याचे त्वां शिरसा राजन् मया बद्धोऽयमञ्जलिः।
बलादस्मिन् समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः ॥ ४.१०.१० ॥
હે રાજન, મસ્તક નમાવીને હું તને યાચના કરું છું; મારા વડે આ અંજલિ બાંધવામાં આવી છે. મંત્રીઓ અને નગરજનોએ બળપૂર્વક અહીં ભેગા થઈ (મને રાજા બનાવ્યો).
4.10.11
राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया।
स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स विनिर्भर्त्स्य वानरः ॥ ४.१०.११ ॥
ખાલી દેશ જીતવાની ઇચ્છાથી હું રાજપદ પર નિયુક્ત થયો હતો. આ રીતે સ્નેહથી બોલતા મને તે વાનરે ધમકાવ્યો.
4.10.12
धिक्त्वामिति च मामुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह।
प्रकृतीश्च समानीय मन्त्रिणश्चैव सम्मतान् ॥ ४.१०.१२ ॥
'તને ધિક્કાર' એમ કહીને તેણે મને ઘણું કહ્યું. પછી પ્રજાજનોને અને માન્ય મંત્રીઓને બોલાવીને (તે બોલ્યો).
4.10.13
मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम्।
विदितं वो मया रात्रौ मायावी स महासुरः ॥ ४.१०.१३ ॥
મિત્રોની વચ્ચે તેણે મને અત્યંત નિંદનીય વચનો કહ્યાં. રાત્રે તે માયાવી મહાસુરને તમે જાણો છો.
4.10.14
मां समाह्वयत क्रुद्धो युद्धाकांक्षी तदा पुरा।
तस्य तद् भाषितं श्रुत्वा निःसृतोऽहं नृपालयात् ॥ ४.१०.१४ ॥
યુદ્ધની ઇચ્છાવાળા ક્રોધિત તેણે ત્યારે પૂર્વે મને પડકાર્યો. તેનાં તે વચન સાંભળીને હું રાજમહેલમાંથી નીકળ્યો.
4.10.15
अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः।
स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः ॥ ४.१०.१५ ॥
આ અતિ ભયંકર ભાઈ ઝડપથી મારો પીછો કરતો આવ્યો. પણ તે મહાબળવાન રાત્રે મને જોતાં જ સાથીસહિત...
4.10.16
प्राद्रवद् भयसंत्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ।
अभिद्रुतस्तु वेगेन विवेश स महाबिलम् ॥ ४.१०.१६ ॥
અમને બંનેને નજીક આવતા જોઈ તે ભયથી ત્રસ્ત થઈને ભાગ્યો. વેગથી પીછો કરાતો તે તે મોટી ગુફામાં પ્રવેશ્યો.
4.10.17
तं प्रविष्टं विदित्वा तु सुघोरं सुमहद्बिलम्।
अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः ॥ ४.१०.१७ ॥
તે તે અતિ ભયંકર, મોટી ગુફામાં પ્રવેશ્યો છે એ જાણી મેં આ ક્રૂરદર્શી ભાઈને કહ્યું.
4.10.18
अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम्।
बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम् ॥ ४.१०.१८ ॥
તેને માર્યા વિના અહીંથી નગરી તરફ પાછા ફરવાની મારામાં શક્તિ નથી. હું તેને મારું ત્યાં સુધી તું ગુફાના દ્વારે રાહ જો.
4.10.19
स्थितोऽयमिति मत्वाहं प्रविष्टस्तु दुरासदम्।
तं मे मार्गयतस्तत्र गतः संवत्सरस्तदा ॥ ४.१०.१९ ॥
તે અહીં જ ઊભો છે એમ માનીને હું એ દુર્ગમ બિલમાં પ્રવેશ્યો. ત્યાં તેને શોધતાં એક વર્ષ વીતી ગયું.
4.10.20
स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद् भयावहः।
निहतश्च मया सद्यः स सर्वैः सह बन्धुभिः ॥ ४.१०.२० ॥
પરંતુ એ ભયાનક શત્રુને મેં થાક્યા વિના જોયો; અને તરત જ તેને તેના સર્વ બાંધવો સહિત મારી નાખ્યો.
4.10.21
तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम्।
पूर्णमासीद् दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले ॥ ४.१०.२१ ॥
તેના મુખમાંથી વહેલા રક્તના પ્રવાહથી એ બિલ ભરાઈ ગયું, અને તેને ઓળંગવું કઠિન બન્યું; ભૂમિ પર પડીને તે ગર્જના કરતો હતો.
4.10.22
सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं तमहं सुखम्।
निष्क्रामं नैव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ ४.१०.२२ ॥
એ પરાક્રમી શત્રુને મારી નાખ્યા પછી પણ મને સુખપૂર્વક બહાર નીકળવાનો માર્ગ દેખાતો નથી; બિલનું મોં બંધ પડ્યું છે.
4.10.23
विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः।
यतः प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः ॥ ४.१०.२३ ॥
મેં "સુગ્રીવ!" એમ વારંવાર બૂમ પાડી, પણ જવાબ ન મળવાથી હું અત્યંત દુઃખી થયો.
4.10.24
पादप्रहारैस्तु मया बहुभिः परिपातितम्।
ततोऽहं तेन निष्क्रम्य पथा पुरमुपागतः ॥ ४.१०.२४ ॥
ત્યારે મેં અનેક વાર પગના પ્રહારોથી (દ્વાર) પાડી નાખ્યું; પછી એ માર્ગે બહાર નીકળીને હું નગરે પહોંચ્યો.
4.10.25
तत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं मृगयताऽऽत्मनः।
सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम् ॥ ४.१०.२५ ॥
ત્યાં તેણે મને રોકી રાખ્યો, પોતાના માટે રાજ્ય શોધતાં. ક્રૂર સુગ્રીવે ભ્રાતૃસ્નેહ ભૂલીને આમ કર્યું.
4.10.26
एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः।
तदा निर्वासयामास वाली विगतसाध्वसः ॥ ४.१०.२६ ॥
આમ કહીને, એ વાનરે ત્યાં એક જ વસ્ત્રમાં મને ત્યારે કાઢી મૂક્યો. વાલી ભયરહિત હતો.
4.10.27
तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव।
तद्भयाच्च महीं सर्वां क्रान्तवान् सवनार्णवाम् ॥ ४.१०.२७ ॥
એણે મને કાઢી મૂક્યો અને મારી પત્ની હરી લીધી, હે રાઘવ. તેના ભયથી હું સાગરો સહિતની આખી પૃથ્વી પર ભટક્યો.
4.10.28
ऋष्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः।
प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे ॥ ४.१०.२८ ॥
પત્નીના અપહરણથી દુઃખી થઈને હું શ્રેષ્ઠ પર્વત ઋષ્યમૂકમાં પ્રવેશ્યો; તે વાલી માટે દુર્ગમ છે, બીજા કારણે.
4.10.29
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत्।
अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव ॥ ४.१०.२९ ॥
આ બધું મેં તમને કહ્યું, આ મોટી વૈરકથા. નિરપરાધી છતાં મને આ આપત્તિ મળી છે; જુઓ, હે રાઘવ.
4.10.30
वालिनश्च भयात् तस्य सर्वलोकभयापह।
कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात् ॥ ४.१०.३० ॥
વાલી અને તેના ભયથી, હે સર્વલોકના ભયનિવારક, હે વીર, તેને દમન કરીને મારા પર કૃપા કરવી ઘટે.
4.10.31
एवमुक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम्।
वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥ ४.१०.३१ ॥
આમ કહેવાયા પછી તેજસ્વી, ધર્મજ્ઞ રામ હસતાં હસતાં સુગ્રીવને ધર્મસંમત વચનો કહેવા લાગ્યા.
4.10.32
अमोघाः सूर्यसंकाशा निशिता मे शरा इमे।
तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुषान्विताः ॥ ४.१०.३२ ॥
સૂર્ય સમાન ચમકતાં, તીક્ષ્ણ અને અમોઘ મારાં આ બાણો ક્રોધે ભરાઈને એ દુરાચારી વાલી પર પડશે.
4.10.33
यावत् तं नहि पश्येयं तव भार्यापहारिणम्।
तावत् स जीवेत् पापात्मा वाली चारित्रदूषकः ॥ ४.१०.३३ ॥
તારી પત્નીનું હરણ કરનારને હું જોઉં ત્યાં સુધી જ, એ પાપી, ચારિત્ર્ય દૂષિત કરનાર વાલી જીવતો રહે.
4.10.34
आत्मानुमानात् पश्यामि मग्नस्त्वं शोकसागरे।
त्वामहं तारयिष्यामि बाढं प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥ ४.१०.३४ ॥
મારા પોતાના અનુભવ પરથી હું જોઉં છું કે તું શોકસાગરમાં ડૂબેલો છે. હું તને પાર ઉતારીશ; તું ચોક્કસ પુષ્કળ પામીશ.
4.10.35
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्।
सुग्रीवः परमप्रीतः सुमहद्वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.१०.३५ ॥
તેમના તે હર્ષ અને પૌરુષ વધારનારાં વચનો સાંભળીને અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા સુગ્રીવે આ મહાન વચન કહ્યું.