ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.10.1
ततः क्रोधसमाविष्टं संरब्धं तमुपागतम्।
अहं प्रसादयांचक्रे भ्रातरं हितकाम्यया ॥ ४.१०.१ ॥
ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ସେହି ଭାଇଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ହିତ କାମନାରେ ମୁଁ ଶାନ୍ତ କଲି।
4.10.2
दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः।
अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दन ॥ ४.१०.२ ॥
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ କୁଶଳରେ ଫେରିଛ, ଶତ୍ରୁକୁ ତୁମେ ହିଁ ବଧ କରିଛ। ହେ ଅନାଥଙ୍କ ଆନନ୍ଦଦାତା, ଅନାଥ ଏ ମୋର ଏକମାତ୍ର ନାଥ ତୁମେ।
4.10.3
इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम्।
छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मया धृतम् ॥ ४.१०.३ ॥
ଏହି ଅନେକ ଶଳାକାଯୁକ୍ତ ଛତ୍ର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଦିତ, ଚାମର ସହିତ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧୃତ; ଏହା ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।
4.10.4
आर्तस्तत्र बिलद्वारि स्थितः संवत्सरं नृप।
दृष्ट्वा च शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम् ॥ ४.१०.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଗୁମ୍ଫା ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବର୍ଷ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲି। ଗୁମ୍ଫା ଦ୍ୱାରରେ ଏବଂ ଗୁମ୍ଫାରୁ ଉଠି ଆସୁଥିବା ରକ୍ତ ଦେଖି—
4.10.5
शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः।
अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत् तदा ॥ ४.१०.५ ॥
ଶୋକରେ କମ୍ପିତ ହୃଦୟ ଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ମୁଁ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଗୁମ୍ଫାଦ୍ୱାରକୁ ପର୍ବତଶିଖରରେ ଢାଙ୍କି—
4.10.6
तस्माद् देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः।
विषादात्त्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च ॥ ४.१०.६ ॥
ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଫେରି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ପ୍ରବେଶ କଲି। ଏଠାରେ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ମୋତେ ଦେଖି ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ—
4.10.7
अभिषिक्तो न कामेन तन्मे क्षन्तुं त्वमर्हसि।
त्वमेव राजा मानार्हः सदा चाहं यथा पुरा ॥ ४.१०.७ ॥
କାମନାରୁ ମୁଁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ନାହିଁ; ମୋର ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମେ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ହେବ। ତୁମେ ହିଁ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ ରାଜା; ମୁଁ ସର୍ବଦା ପୂର୍ବ ପରି ରହିବି।
4.10.8
राजभावे नियोगोऽयं मम त्वद्विरहात् कृतः।
सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम् ॥ ४.१०.८ ॥
ରାଜପଦରେ ଏହି ନିଯୋଗ ତୁମ ବିରହ ଯୋଗୁଁ ମୁଁ କରିଥିଲି। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନଗରବାସୀଙ୍କ ସହିତ ଏହି ନଗର କଣ୍ଟକମୁକ୍ତ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛି।
4.10.9
न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम्।
मा च रोषं कृथाः सौम्य मम शत्रुनिषूदन ॥ ४.१०.९ ॥
ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମର ନ୍ୟାସ; ମୁଁ ତାହା ତୁମକୁ ଫେରାଇ ଦେଉଛି। ହେ ସୌମ୍ୟ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କର ନାହିଁ।
4.10.10
याचे त्वां शिरसा राजन् मया बद्धोऽयमञ्जलिः।
बलादस्मिन् समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः ॥ ४.१०.१० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମସ୍ତକ ନତ କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାଚନା କରୁଛି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଞ୍ଜଳି ବଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଏଠାରେ ମିଳିତ ହୋଇ (ମୋତେ ରାଜା କଲେ)।
4.10.11
राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया।
स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स विनिर्भर्त्स्य वानरः ॥ ४.१०.११ ॥
ଶୂନ୍ୟ ଦେଶ ଜୟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ରାଜପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲି। ଏପରି ସ୍ନେହରେ କହୁଥିବା ମୋତେ ସେହି ବାନର ଧମକାଇଲା।
4.10.12
धिक्त्वामिति च मामुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह।
प्रकृतीश्च समानीय मन्त्रिणश्चैव सम्मतान् ॥ ४.१०.१२ ॥
'ତୁମକୁ ଧିକ୍' ବୋଲି କହି ସେ ମୋତେ ବହୁତ କଥା କହିଲା। ପରେ ପ୍ରଜା ଓ ସମ୍ମାନିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଡାକି (ସେ କହିଲା)।
4.10.13
मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम्।
विदितं वो मया रात्रौ मायावी स महासुरः ॥ ४.१०.१३ ॥
ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମୋତେ ଅତି ନିନ୍ଦନୀୟ ବାକ୍ୟ କହିଲା। ରାତିରେ ସେହି ମାୟାବୀ ମହାସୁରକୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ।
4.10.14
मां समाह्वयत क्रुद्धो युद्धाकांक्षी तदा पुरा।
तस्य तद् भाषितं श्रुत्वा निःसृतोऽहं नृपालयात् ॥ ४.१०.१४ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛୁକ କ୍ରୁଦ୍ଧ ସେ ସେତେବେଳେ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲା। ତାହାର ସେହି କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ବାହାରିଲି।
4.10.15
अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः।
स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः ॥ ४.१०.१५ ॥
ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାଇ ଶୀଘ୍ର ମୋର ପଛେ ପଛେ ଆସିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ମହାବଳୀ ରାତିରେ ମୋତେ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସାଥୀ ସହିତ...
4.10.16
प्राद्रवद् भयसंत्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ।
अभिद्रुतस्तु वेगेन विवेश स महाबिलम् ॥ ४.१०.१६ ॥
ଆମେ ଦୁହେଁ ନିକଟ ଆସିବାର ଦେଖି ସେ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଲା। ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପିଛୁ ପିଛୁ ତାଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ସେହି ବିଶାଳ ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
4.10.17
तं प्रविष्टं विदित्वा तु सुघोरं सुमहद्बिलम्।
अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः ॥ ४.१०.१७ ॥
ସେ ସେହି ଅତି ଭୟଙ୍କର, ବିଶାଳ ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ଜାଣି ମୁଁ ଏହି କ୍ରୂରଦର୍ଶୀ ଭାଇକୁ କହିଲି।
4.10.18
अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम्।
बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम् ॥ ४.१०.१८ ॥
ତାହାକୁ ନ ମାରି ଏଠାରୁ ନଗରକୁ ଫେରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ। ମୁଁ ତାହାକୁ ନ ମାରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଗୁମ୍ଫା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର।
4.10.19
स्थितोऽयमिति मत्वाहं प्रविष्टस्तु दुरासदम्।
तं मे मार्गयतस्तत्र गतः संवत्सरस्तदा ॥ ४.१०.१९ ॥
ସେ ଏଠାରେ ହିଁ ଅଛି ବୋଲି ଭାବି ମୁଁ ସେହି ଦୁର୍ଗମ ଗର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କଲି। ସେଠାରେ ତାକୁ ଖୋଜିବାରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ ହେଲା।
4.10.20
स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद् भयावहः।
निहतश्च मया सद्यः स सर्वैः सह बन्धुभिः ॥ ४.१०.२० ॥
କିନ୍ତୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତି ବିନା ଦେଖିଲି; ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ତାର ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହିତ ବଧ କଲି।
4.10.21
तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम्।
पूर्णमासीद् दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले ॥ ४.१०.२१ ॥
ତାର ମୁଖରୁ ପ୍ରବାହିତ ରକ୍ତସ୍ରୋତରେ ସେ ଗର୍ତ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ଯାହାକୁ ପାର ହେବା କଷ୍ଟକର ହେଲା; ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ସେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
4.10.22
सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं तमहं सुखम्।
निष्क्रामं नैव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ ४.१०.२२ ॥
ସେହି ବୀର ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସହଜରେ ବାହାରିବାର ପଥ ଦେଖୁନାହିଁ; ଗର୍ତ୍ତର ମୁଖ ବନ୍ଦ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି।
4.10.23
विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः।
यतः प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः ॥ ४.१०.२३ ॥
ମୁଁ "ସୁଗ୍ରୀବ!" ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କଲି, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତର ନ ମିଳିବାରୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।
4.10.24
पादप्रहारैस्तु मया बहुभिः परिपातितम्।
ततोऽहं तेन निष्क्रम्य पथा पुरमुपागतः ॥ ४.१०.२४ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ଅନେକ ଥର ପାଦ-ପ୍ରହାରରେ (ଦ୍ୱାର) ଭାଙ୍ଗିଦେଲି; ତା'ପରେ ସେହି ପଥ ଦେଇ ବାହାରି ନଗରରେ ପହଞ୍ଚିଲି।
4.10.25
तत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं मृगयताऽऽत्मनः।
सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम् ॥ ४.१०.२५ ॥
ସେଠାରେ ସେ ମୋତେ ରୋକିଲା, ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ। ନିଷ୍ଠୁର ସୁଗ୍ରୀବ ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହ ଭୁଲି ଏହା କଲା।
4.10.26
एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः।
तदा निर्वासयामास वाली विगतसाध्वसः ॥ ४.१०.२६ ॥
ଏହା କହି, ସେ ବାନର ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୋତେ ସେତେବେଳେ ବାହାର କରିଦେଲା। ବାଳୀ ଭୟହୀନ ଥିଲା।
4.10.27
तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव।
तद्भयाच्च महीं सर्वां क्रान्तवान् सवनार्णवाम् ॥ ४.१०.२७ ॥
ସେ ମୋତେ ତଡ଼ିଦେଲା ଓ ମୋ ପତ୍ନୀକୁ ହରଣ କଲା, ହେ ରାଘବ। ତା'ର ଭୟରେ ମୁଁ ସାଗର ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ବୁଲିଲି।
4.10.28
ऋष्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः।
प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे ॥ ४.१०.२८ ॥
ପତ୍ନୀ ହରଣରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଋଷ୍ୟମୂକରେ ପ୍ରବେଶ କଲି; ତାହା ବାଳୀ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗମ, ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ।
4.10.29
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत्।
अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव ॥ ४.१०.२९ ॥
ଏ ସବୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଲି, ଏହି ମହାନ ବୈରକଥା। ନିରପରାଧ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ବିପଦ ପାଇଛି; ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ରାଘବ।
4.10.30
वालिनश्च भयात् तस्य सर्वलोकभयापह।
कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात् ॥ ४.१०.३० ॥
ବାଳୀ ଓ ତା'ର ଭୟରୁ, ହେ ସର୍ବଲୋକ-ଭୟହାରୀ, ହେ ବୀର, ତାକୁ ଦମନ କରି ମୋ ଉପରେ କୃପା କରିବା ଉଚିତ।
4.10.31
एवमुक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम्।
वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥ ४.१०.३१ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ତେଜସ୍ୱୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ ହସି ହସି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବାକ୍ୟ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
4.10.32
अमोघाः सूर्यसंकाशा निशिता मे शरा इमे।
तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुषान्विताः ॥ ४.१०.३२ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଅମୋଘ ମୋର ଏହି ବାଣ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେହି ଦୁରାଚାରୀ ବାଳୀ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।
4.10.33
यावत् तं नहि पश्येयं तव भार्यापहारिणम्।
तावत् स जीवेत् पापात्मा वाली चारित्रदूषकः ॥ ४.१०.३३ ॥
ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ଦେଖିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ସେହି ପାପାତ୍ମା, ଚରିତ୍ର ଦୂଷକ ବାଳୀ ବଞ୍ଚିବ।
4.10.34
आत्मानुमानात् पश्यामि मग्नस्त्वं शोकसागरे।
त्वामहं तारयिष्यामि बाढं प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥ ४.१०.३४ ॥
ମୋ ନିଜ ଅନୁଭବରୁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଶୋକସାଗରରେ ମଗ୍ନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପାର କରିବି; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଚୁର ପାଇବ।
4.10.35
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्।
सुग्रीवः परमप्रीतः सुमहद्वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.१०.३५ ॥
ତାଙ୍କର ସେହି ହର୍ଷ ଓ ପୌରୁଷ ବଢ଼ାଇବା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ପରମ ପ୍ରୀତ ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ମହତ୍ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।