वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.13.1
ऋष्यमूकात् स धर्मात्मा किष्किन्धां लक्ष्मणाग्रजः।
जगाम सह सुग्रीवो वालिविक्रमपालिताम् ॥ ४.१३.१ ॥
धर्मात्मा लक्ष्मणाचे थोरले बंधू (राम) ऋष्यमूक पर्वतावरून सुग्रीवासह वालीच्या पराक्रमाने रक्षिलेल्या किष्किंधेकडे गेले.
4.13.2
समुद्यम्य महच्चापं रामः काञ्चनभूषितम्।
शरांश्चादित्यसंकाशान् गृहीत्वा रणसाधकान् ॥ ४.१३.२ ॥
रामाने सोन्याने अलंकृत केलेले आपले मोठे धनुष्य उचलले आणि सूर्यासारखे तेजस्वी, युद्धात यश देणारे बाण घेतले.
4.13.3
अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः।
सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च महाबलः ॥ ४.१३.३ ॥
त्या महात्मा राघवाच्या पुढे दृढ मानेचा सुग्रीव चालला; आणि महाबली लक्ष्मणही गेला.
4.13.4
पृष्ठतो हनुमान् वीरो नलो नीलश्च वीर्यवान्।
तारश्चैव महातेजा हरियूथपयूथपः ॥ ४.१३.४ ॥
मागे वीर हनुमान, नल, पराक्रमी नील आणि महातेजस्वी तार होते — वानरयूथपतींचे यूथपती.
4.13.5
ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च पुष्पभारावलम्बिनः।
प्रसन्नाम्बुवहाश्चैव सरितः सागरंगमाः ॥ ४.१३.५ ॥
फुलांच्या भाराने लवलेल्या वृक्षांकडे आणि निर्मळ पाणी वाहून समुद्राकडे जाणाऱ्या नद्यांकडे पाहत ते चालले.
4.13.6
कन्दराणि च शैलांश्च निर्दराणि गुहास्तथा।
शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च प्रियदर्शनाः ॥ ४.१३.६ ॥
डोंगरातील गुहा आणि पर्वत, दऱ्या व गुहा, मुख्य शिखरे आणि पाहण्यास सुंदर दऱ्याही होत्या.
4.13.7
वैदूर्यविमलैस्तोयैः पद्मैश्चाकोशकुड्मलैः।
शोभितान् सजलान् मार्गे तटाकांश्चावलोकयन् ॥ ४.१३.७ ॥
वैडूर्यासारखे निर्मल पाणी आणि उमललेल्या व कळ्यांसह असलेल्या कमळांनी शोभणारे, वाटेतील पाणीभरले तलाव पाहत.
4.13.8
कारण्डैः सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः।
चक्रवाकैस्तथा चान्यैः शकुनैः प्रतिनादितान् ॥ ४.१३.८ ॥
कारंडव, सारस, हंस, वंजुल, जलकुक्कुट, चक्रवाक आणि इतर पक्ष्यांच्या आवाजांनी दुमदुमलेले.
4.13.9
मृदुशष्पाङ्कुराहारान्निर्भयान् वनगोचरान्।
चरतः सर्वतः पश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान् ॥ ४.१३.९ ॥
कोवळ्या गवताचे अंकुर खाणारी, निर्भय, वनात फिरणारी, चरणारी, सपाट जमिनीवर उभी असलेली हरणे सर्वत्र पाहत.
4.13.10
तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदन्तविभूषितान्।
घोरानेकचरान् वन्यान् द्विरदान् कूलघातिनः ॥ ४.१३.१० ॥
काठ मोडणारे, तलावाच्या काठांचे वैरी, पांढऱ्या सुळ्यांनी शोभणारे, भयंकर, एकटे फिरणारे रानहत्ती.
4.13.11
मत्तान् गिरितटोत्कृष्टान् पर्वतानिव जङ्गमान्।
वानरान् द्विरदप्रख्यान् महीरेणुसमुक्षितान् ॥ ४.१३.११ ॥
मदोन्मत्त, डोंगराच्या कड्यावर उंच उभे असलेले, चालणाऱ्या पर्वतांसारखे, हत्तींसारखे, भूमीच्या धुळीने माखलेले वानर.
4.13.12
वने वनचरांश्चान्यान् खेचरांश्च विहंगमान्।
पश्यन्तस्त्वरिता जग्मुः सुग्रीववशवर्तिनः ॥ ४.१३.१२ ॥
वनात फिरणारे इतर प्राणी आणि आकाशात संचार करणारे पक्षी पाहत, सुग्रीवाच्या अधीन असलेले ते त्वरेने गेले.
4.13.13
तेषां तु गच्छतां तत्र त्वरितं रघुनन्दनः।
द्रुमषण्डवनं दृष्ट्वा रामः सुग्रीवमब्रवीत् ॥ ४.१३.१३ ॥
ते तिथे त्वरेने जात असताना रघुनंदन राम वृक्षांच्या समूहांनी भरलेले वन पाहून सुग्रीवाला म्हणाले.
4.13.14
एष मेघ इवाकाशे वृक्षषण्डः प्रकाशते।
मेघसंघातविपुलः पर्यन्तकदलीवृतः ॥ ४.१३.१४ ॥
पाहा, आकाशात मेघासारखा वृक्षसमूह चमकत आहे; मेघसमूहासारखा विशाल, कडांना केळ्यांनी वेढलेला.
4.13.15
किमेतज्ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं मम।
कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया ॥ ४.१३.१५ ॥
मित्रा, हे काय आहे हे जाणण्याची मला इच्छा आहे. माझे कुतूहल दूर करण्याची मी तुझ्याकडून इच्छा करतो.
4.13.16
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः।
गच्छन् नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद् वनम् ॥ ४.१३.१६ ॥
महात्मा राघवाचे ते वचन ऐकून, चालता चालता सुग्रीवाने त्या महान वनाचे वर्णन केले.
4.13.17
एतद् राघव विस्तीर्णमाश्रमं श्रमनाशनम्।
उद्यानवनसम्पन्नं स्वादुमूलफलोदकम् ॥ ४.१३.१७ ॥
हे राघवा, हा विस्तीर्ण आश्रम श्रम दूर करणारा आहे; उद्याने व वनांनी समृद्ध, गोड मुळे, फळे व पाणी असलेला.
4.13.18
अत्र सप्तजना नाम मुनयः संशितव्रताः।
सप्तैवासन्नधःशीर्षा नियतं जलशायिनः ॥ ४.१३.१८ ॥
येथे सप्तजन नावाचे कठोर व्रतधारी मुनी आहेत; सातजण डोके खाली करून सदा पाण्यात शयन करणारे आहेत.
4.13.19
सप्तरात्रे कृताहारा वायुनाचलवासिनः।
दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः सकलेवराः ॥ ४.१३.१९ ॥
सात रात्रींनी आहार घेणारे, वायूवर जगणारे, पर्वतावर निवास करणारे ते मुनी सातशे वर्षांत पूर्ण देहाने स्वर्गाला गेले.
4.13.20
तेषामेतत्प्रभावेण द्रुमप्राकारसंवृतम्।
आश्रमं सुदुराधर्षमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः ॥ ४.१३.२० ॥
त्यांच्या या प्रभावाने वृक्षांच्या भिंतीने वेढलेला हा आश्रम इंद्रासह देव आणि असुरांनाही सहज जिंकता येत नाही.
4.13.21
पक्षिणो वर्जयन्त्येतत् तथान्ये वनचारिणः।
विशन्ति मोहाद् येऽप्यत्र न निवर्तन्ति ते पुनः ॥ ४.१३.२१ ॥
पक्षी याला टाळतात, तसेच वनात फिरणारे इतरही. मोहाने यात प्रवेश करणारे पुन्हा परत येत नाहीत.
4.13.22
विभूषणरवाश्चात्र श्रूयन्ते सकलाक्षराः।
तूर्यगीतस्वनश्चापि गन्धो दिव्यश्च राघव ॥ ४.१३.२२ ॥
येथे अलंकारांचे आवाज आणि स्पष्ट शब्दांचे स्वर ऐकू येतात; वाद्ये आणि गाण्याचा ध्वनीही; आणि हे राघवा, दिव्य सुगंधही आहे.
4.13.23
त्रेताग्नयोऽपि दीप्यन्ते धूमो ह्येष प्रदृश्यते।
वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान् कपोताङ्गारुणो घनः ॥ ४.१३.२३ ॥
त्रेताग्नीही प्रज्वलित आहेत; हा धूर दिसत आहे, जो वृक्षांची शेंडे वेढल्यासारखा, कबुतराच्या निखाऱ्यासारखा लाल आणि दाट आहे.
4.13.24
एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूमसंसक्तमस्तकाः।
मेघजालप्रतिच्छन्ना वैडूर्यगिरयो यथा ॥ ४.१३.२४ ॥
हे वृक्ष धुराने वेढलेल्या शिखरांसह चमकत आहेत; मेघजाळाने झाकलेल्या वैडूर्य पर्वतांसारखे.
4.13.25
कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तेषामुद्दिश्य राघव।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः संहताञ्जलिः ॥ ४.१३.२५ ॥
हे धर्मात्मा राघवा, भाऊ लक्ष्मणासह, संयमाने, हात जोडून त्यांना उद्देशून प्रणाम कर.
4.13.26
प्रणमन्ति हि ये तेषामृषीणां भावितात्मनाम्।
न तेषामशुभं किंचिच्छरीरे राम विद्यते ॥ ४.१३.२६ ॥
जे भावितात्मा ऋषींना प्रणाम करतात, हे राम, त्यांच्या शरीरात कोणतेही अशुभ राहत नाही.
4.13.27
ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृताञ्जलिः।
समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत् ॥ ४.१३.२७ ॥
मग राम भाऊ लक्ष्मणासह हात जोडून, त्या महात्मा ऋषींना उद्देशून नमस्कार करता झाला.
4.13.28
अभिवाद्य च धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः।
सुग्रीवो वानराश्चैव जम्मुः संहृष्टमानसाः ॥ ४.१३.२८ ॥
अभिवादन करून धर्मात्मा राम, भाऊ लक्ष्मण, सुग्रीव आणि वानर आनंदित मनाने निघाले.
4.13.29
ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात् सप्तजनाश्रमात्।
ददृशुस्तां दुराधर्षां किष्किन्धां वालिपालिताम् ॥ ४.१३.२९ ॥
ते त्या सप्तजन आश्रमापासून बराच दूरचा मार्ग चालून, वालीने रक्षिलेली दुर्धर्ष किष्किंधा पाहते झाले.
4.13.30
ततस्तु रामानुजरामवानराः
प्रगृह्य शस्त्राण्युदितोग्रतेजसः।
पुरीं सुरेशात्मजवीर्यपालितां
वधाय शत्रोः पुनरागतास्त्विह ॥ ४.१३.३० ॥
मग राम, रामाचा धाकटा भाऊ लक्ष्मण आणि वानर, शस्त्रे हाती घेऊन, उग्र तेजाने, देवेंद्रपुत्राच्या पराक्रमाने रक्षिलेल्या त्या नगरीत शत्रूच्या वधासाठी पुन्हा येथे आले.