वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.14.1
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम्।
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ ४.१४.१ ॥
ते सर्वजण त्वरेने वालीच्या किष्किंधा नगरीत जाऊन, वृक्षांनी स्वतःला झाकून घनदाट अरण्यात उभे राहिले.
4.14.2
विसार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद् भृशम् ॥ ४.१४.२ ॥
वनप्रिय, विशाल मानेचा सुग्रीव सर्वत्र नजर फिरवून अत्यंत क्रोध उत्पन्न करता झाला.
4.14.3
ततस्तु निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत्।
परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ ४.१४.३ ॥
मग तो भयंकर गर्जना करून युद्धासाठी आव्हान देता झाला; परिवारांनी वेढलेला, आपल्या नादांनी जणू आकाश भेदीत होता.
4.14.4
गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरःसरः।
अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्ततः ॥ ४.१४.४ ॥
गर्जणाऱ्या महामेघासारखा, वायुवेगाने पुढे सरकत, मग उगवत्या सूर्यासारखा, दर्पी सिंहाच्या चालीने तो पुढे आला.
4.14.5
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्।
हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम् ॥ ४.१४.५ ॥
कार्यकुशल राम पाहून सुग्रीव हे वचन बोलला.
4.14.6
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम्।
प्रतिज्ञा या कृता वीर त्वया वालिवधे पुरा ॥ ४.१४.६ ॥
हे वीरा, ध्वज आणि यंत्रांनी समृद्ध अशा वालीच्या किष्किंधा नगरीत आम्ही पोहोचलो आहोत. वालीवधाविषयी तू पूर्वी जी प्रतिज्ञा केलीस, ती हीच.
4.14.7
सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः।
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः ॥ ४.१४.७ ॥
"काळ आल्यावर जसा वेल फळांनी भरलेला करावा, तसेच लवकर (तुझे वचन) सफल कर." सुग्रीवाने असे म्हटल्यावर धर्मात्मा तो राघव (उत्तर देत म्हणाला).
4.14.8
तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः।
कृताभिज्ञानचिह्नस्त्वमनया गजसाह्वया ॥ ४.१४.८ ॥
शत्रुसूदन (राम) सुग्रीवाला म्हणाला - "या 'गजसाह्वया' वेलीमुळे तू ओळखीचे चिन्ह केलेला आहेस.
4.14.9
लक्ष्मणेन समुत्पाट्य एषा कण्ठे कृता तव।
शोभसेऽप्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया ॥ ४.१४.९ ॥
लक्ष्मणाने ही उपटून तुझ्या गळ्यात घातली. हे वीरा, गळ्याला बिलगलेल्या या वेलीमुळे तू अधिकच शोभतोस.
4.14.10
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया।
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर ॥ ४.१४.१० ॥
आकाशात नक्षत्रमाळेसह सूर्य जसा विपरीत वाटतो, तसाच (तू दिसतोस). हे वानरा, आज वालीपासून उत्पन्न झालेली तुझी भीती आणि वैर (नाहीसे होईल).
4.14.11
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे।
मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ॥ ४.१४.११ ॥
युद्धात एकच बाण सोडून मी (त्याला मुक्त करीन). हे सुग्रीवा, भावाचे रूप धारण केलेल्या त्या शत्रूला मला दाखव.
4.14.12
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु चेष्टते।
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन् स विनिवर्तते ॥ ४.१४.१२ ॥
वाली मारला जाऊनही वनात धुळीत तडफडत असताना, तो दृष्टिपथात आला तर तो जिवंत होऊन परत येईल.
4.14.13
ततो दोषेण मागच्छेत् सद्यो गर्हेच्च मां भवान्।
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः ॥ ४.१४.१३ ॥
तेव्हा (वाली) दोषामुळे येऊ नये; आपण लगेच माझी निंदा करा. आपल्यासमोरच मी बाणाने ती सात साल झाडे फोडली होती.
4.14.14
तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं रणे।
अनृतं नोक्तपूर्वं मे चिरं कृच्छ्रेऽपि तिष्ठता ॥ ४.१४.१४ ॥
त्याच बलाने आज रणात वालीला मारले गेले आहे हे जाणा. संकटात दीर्घकाल राहूनही मी पूर्वी कधी असत्य बोललो नाही.
4.14.15
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथंचन।
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि संभ्रमम् ॥ ४.१४.१५ ॥
धर्माच्या लोभाने वेढलेला मी कोणत्याही प्रकारे (असत्य) बोलणार नाही; माझी प्रतिज्ञा सफल करीन. घाबरणे सोडा.
4.14.16
प्रसूतं कलमक्षेत्रं वर्षेणेव शतक्रतुः।
तदाह्वाननिमित्तं च वालिनो हेममालिनः ॥ ४.१४.१६ ॥
इंद्र जसा पावसाने पीक उगवतो, तसे सोन्याची माळ घातलेल्या वालीला आव्हान देण्यासाठी (त्याने ते केले).
4.14.17
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद् येन वानरः।
जितकाशी जयश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरात् ॥ ४.१४.१७ ॥
हे सुग्रीवा! तो आवाज कर, ज्यामुळे तो वानर बाहेर येईल—जो स्वतःला विजयी समजतो आणि विजयाची बढाई मारतो, आणि ज्याला तू नगरातून अपमानित केलेस.
4.14.18
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः।
रिपूणां धर्षितं श्रुत्वा मर्षयन्ति न संयुगे ॥ ४.१४.१८ ॥
युद्धप्रिय असलेला तो वाली विलंब न करता बाहेर येईल; शत्रूचा अपमान ऐकून युद्धात कोणी ते सहन करत नाहीत.
4.14.19
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः।
स तु रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ॥ ४.१४.१९ ॥
स्वतःचे पराक्रम जाणणारा, विशेषतः स्त्रियांसमोर, सोन्यासारखा पिंगट सुग्रीव, रामाचे बोल ऐकून (संतापला).
4.14.20
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम्।
तत्र शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः ॥ ४.१४.२० ॥
भयंकर नादाने आकाश फाडल्यासारखा तो गर्जला. त्या शब्दाने घाबरलेल्या गाई तेज हरवून पळू लागल्या.
4.14.21
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः।
द्रवन्ति च मृगाः शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः।
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः ॥ ४.१४.२१ ॥
राजदोषाने पीडित कुलस्त्रियांप्रमाणे व्याकुळ झालेली हरणे वेगाने पळू लागली; युद्धात मोडलेल्या घोड्यांप्रमाणे धावली. पुण्य संपलेल्या ग्रहांप्रमाणे पक्षी भूमीवर कोसळू लागले.
4.14.22
ततः स जीमूतकृतप्रणादो
नादं ह्यमुञ्चत् त्वरया प्रतीतः।
सूर्यात्मजः शौर्यविवृद्धतेजाः
सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः ॥ ४.१४.२२ ॥
तेव्हा मेघगर्जनेसारखा गर्जणारा तो सूर्यपुत्र, शौर्याने वाढलेल्या तेजाने, हर्षाने त्वरेने गर्जला; वाऱ्याने चंचल लाटा असलेल्या समुद्रासारखा.