વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.20.1
रामचापविसृष्टेन शरेणान्तकरेण तम्।
दृष्ट्वा विनिहतं भूमौ तारा ताराधिपानना ॥ ४.२०.१ ॥
રામના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા યમ સમાન બાણથી તેને ભૂમિ પર પડેલો જોઈને, ચંદ્રમુખી તારા
4.20.2
सा समासाद्य भर्तारं पर्यष्वजत भामिनी।
इषुणाभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम् ॥ ४.२०.२ ॥
તે ભામિની પતિ પાસે જઈને તેને આલિંગન આપવા લાગી; બાણથી ઘવાયેલા હાથી સમાન વાલીને જોઈને
4.20.3
वानरं पर्वतेन्द्राभं शोकसंतप्तमानसा।
तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयतातुरा ॥ ४.२०.३ ॥
પર્વતરાજ સમાન વાનર માટે, શોકથી સંતપ્ત મનવાળી તારા, મૂળમાંથી ઉખડેલા વૃક્ષ જેવી વ્યાકુળ થઈને વિલાપ કરવા લાગી
4.20.4
रणे दारुणविक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर।
किमिदानीं पुरोभागामद्य त्वं नाभिभाषसे ॥ ४.२०.४ ॥
યુદ્ધમાં ભયંકર પરાક્રમી, હે વીરશ્રેષ્ઠ, કૂદનારાઓમાં ઉત્તમ! અત્યારે મારી સામે હોવા છતાં આજે તું કેમ બોલતો નથી?
4.20.5
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम्।
नैवंविधाः शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः ॥ ४.२०.५ ॥
ઊઠ, હે વાનરોમાં વાઘ! ઉત્તમ શય્યાનો સ્વીકાર કર. આવા શ્રેષ્ઠ રાજાઓ ભૂમિ પર સૂતા નથી.
4.20.6
अतीव खलु ते कान्ता वसुधा वसुधाधिप।
गतासुरपि तां गात्रैर्मां विहाय निषेवसे ॥ ४.२०.६ ॥
હે પૃથ્વીપતિ! ખરેખર આ ધરતી તને અતિશય પ્રિય છે; પ્રાણ ગયા છતાં શરીરથી તેને આલિંગીને, મને છોડીને તું તેની જ સેવા કરે છે.
4.20.7
व्यक्तमद्य त्वया वीर धर्मतः सम्प्रवर्तता।
किष्किन्धेव पुरी रम्या स्वर्गमार्गे विनिर्मिता ॥ ४.२०.७ ॥
હે વીર! ધર્મ પ્રમાણે શાસન કરતાં તમે કિષ્કિંધાને સ્વર્ગમાર્ગ પર બનેલી રમણીય નગરી જેવી બનાવી હતી, એ આજે સ્પષ્ટ છે.
4.20.8
यान्यस्माभिस्त्वया सार्धं वनेषु मधुगन्धिषु।
विहृतानि त्वया काले तेषामुपरमः कृतः ॥ ४.२०.८ ॥
મધની સુગંધવાળાં વનોમાં તમારી સાથે અમે જે વિહાર કર્યા હતા, તે બધાનો સમય આવતાં તમે અંત લાવી દીધો.
4.20.9
निरानन्दा निराशाहं निमग्ना शोकसागरे।
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने महायूथपयूथपे ॥ ४.२०.९ ॥
હે મહાયૂથપોના યૂથપતિ! તમે પંચત્વ પામ્યા ત્યારથી હું આનંદ વિનાની, આશા વિનાની શોકસાગરમાં ડૂબી ગઈ છું.
4.20.10
हृदयं सुस्थितं मह्यं दृष्ट्वा निपतितं भुवि।
यन्न शोकाभिसंतप्तं स्फुटतेऽद्य सहस्रधा ॥ ४.२०.१० ॥
તમને ધરતી પર પડેલા જોઈને પણ શોકથી તપ્ત મારું હૃદય આજે હજાર ટુકડામાં ફાટી ગયું નથી, એ જ આશ્ચર્ય છે.
4.20.11
सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः।
यत् तत् तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्तेयं प्लवगाधिप ॥ ४.२०.११ ॥
હે વાનરાધિપ! તમે સુગ્રીવની પત્ની હરી લીધી અને તેને દેશનિકાલ કર્યો; તેનું જ આ ફળ આજે તમને મળ્યું છે.
4.20.12
निःश्रेयसपरा मोहात् त्वया चाहं विगर्हिता।
यैषाब्रुवं हितं वाक्यं वानरेन्द्र हितैषिणी ॥ ४.२०.१२ ॥
હે વાનરેન્દ્ર! હું તમારા કલ્યાણની ઇચ્છાથી હિતકારી વચનો કહેતી હતી, પરંતુ મોહને લીધે તમે મારી નિંદા કરી.
4.20.13
रूपयौवनदृप्तानां दक्षिणानां च मानद।
नूनमप्सरसामार्य चित्तानि प्रमथिष्यसि ॥ ४.२०.१३ ॥
હે માનદા! રૂપ અને યૌવનના ગર્વથી ભરેલી, ચતુર અપ્સરાઓનાં મન તું ચોક્કસ મથી નાખીશ.
4.20.14
कालो निःसंशयो नूनं जीवितान्तकरस्तव।
बलाद् येनावपन्नोऽसि सुग्रीवस्यावशो वशम् ॥ ४.२०.१४ ॥
ચોક્કસ તારો જીવનનો અંત લાવનાર કાળ આવી ગયો છે; તેથી તું બળજબરીથી, લાચાર થઈને સુગ્રીવના વશમાં પડ્યો છે.
4.20.15
अस्थाने वालिनं हत्वा युध्यमानं परेण च।
न संतप्यति काकुत्स्थः कृत्वा कर्मसुगर्हितम् ॥ ४.२०.१५ ॥
યુદ્ધ કરતા વાલીને અકારણ મારીને પણ કાકુત્સ્થ (રામ) પસ્તાતા નથી; આ કર્મ અત્યંત નિંદનીય છે.
4.20.16
वैधव्यं शोकसंतापं कृपणाकृपणा सती।
अदुःखोपचिता पूर्वं वर्तयिष्याम्यनाथवत् ॥ ४.२०.१६ ॥
વૈધવ્યનો શોક અને સંતાપ; પહેલાં દુઃખ ન જાણનારી આ સતી હવે દીન થઈને અનાથની જેમ જીવશે.
4.20.17
लालितश्चाङ्गदो वीरः सुकुमारः सुखोचितः।
वत्स्यते कामवस्थां मे पितृव्ये क्रोधमूर्च्छिते ॥ ४.२०.१७ ॥
લાડમાં ઉછરેલો, સુકુમાર, સુખનો આદી વીર અંગદ ક્રોધથી મૂર્છિત કાકાના આશ્રયે પરાધીન દશામાં રહેશે.
4.20.18
कुरुष्व पितरं पुत्र सुदृष्टं धर्मवत्सलम्।
दुर्लभं दर्शनं तस्य तव वत्स भविष्यति ॥ ४.२०.१८ ॥
હે પુત્ર! ધર્મપ્રિય અને સુદર્શન તારા પિતાને બરાબર જોઈ લે; વત્સ! હવે તેમનું દર્શન તને દુર્લભ થઈ જશે.
4.20.19
समाश्वासय पुत्रं त्वं संदेशं संदिशस्व मे।
मूर्ध्न्नि चैनं समाघ्राय प्रवासं प्रस्थितो ह्यसि ॥ ४.२०.१९ ॥
તું પુત્રને આશ્વાસન આપ, મને તારો સંદેશ કહે. તેનું માથું સૂંઘીને તું પ્રવાસે પ્રસ્થાન કરી રહ્યો છે.
4.20.20
रामेण हि महत् कर्म कृतं त्वामभिनिघ्नता।
आनृण्यं तु गतं तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे ॥ ४.२०.२० ॥
રામે તને હણીને મહાન કાર્ય કર્યું છે. સુગ્રીવ પોતાના વચનના ઋણમાંથી મુક્ત થયો છે.
4.20.21
सकामो भव सुग्रीव रुमां त्वं प्रतिपत्स्यसे।
भुङ्क्ष्व राज्यमनुद्विग्नः शस्तो भ्राता रिपुस्तव ॥ ४.२०.२१ ॥
હે સુગ્રીવ, તારી કામના પૂર્ણ થાય. તું રુમાને ફરી પામીશ. તારો શત્રુ ભાઈ હણાયો છે; નિશ્ચિંત થઈને રાજ્ય ભોગવ.
4.20.22
किं मामेवं प्रलपतीं प्रियां त्वं नाभिभाषसे।
इमाः पश्य वरा बाह्व्यो भार्यास्ते वानरेश्वर ॥ ४.२०.२२ ॥
હે વાનરેશ્વર! આ રીતે વિલાપ કરતી તારી પ્રિય એવી મારી સાથે તું કેમ બોલતો નથી? જો, તારા શ્રેષ્ઠ બાહુ જેવી આ ભાર્યાઓ.
4.20.23
तस्या विलपितं श्रुत्वा वानर्यः सर्वतश्च ताः।
परिगृह्याङ्गदं दीना दुःखार्ताः प्रतिचुक्रुशुः ॥ ४.२०.२३ ॥
તેનો વિલાપ સાંભળીને ચારે બાજુની વાનરીઓ અંગદને વીંટળાઈ વળી, દુઃખથી પીડિત થઈને દીનતાથી રડી પડી.
4.20.24
किमङ्गदं साङ्गदवीरबाहो
विहाय यातोऽसि चिरं प्रवासम्।
न युक्तमेवं गुणसंनिकृष्टं
विहाय पुत्रं प्रियचारुवेषम् ॥ ४.२०.२४ ॥
હે અંગદ! અંગદો ધારણ કરનાર વીર, તું આટલા લાંબા પ્રવાસે કેમ ગયો? ગુણવાન, પ્રિય અને સુંદર રૂપના પુત્રને આ રીતે છોડી જવું ઉચિત નથી.
4.20.25
यद्यप्रियं किंचिदसम्प्रधार्य
कृतं मया स्यात् तव दीर्घबाहो।
क्षमस्व मे तद्धरिवंशनाथ
व्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ ॥ ४.२०.२५ ॥
હે દીર્ઘબાહુ! વિચાર્યા વિના મારાથી તમારું કંઈ અપ્રિય થયું હોય, તો હે હરિવંશના સ્વામી, મને ક્ષમા કરો. હે વીર, મસ્તકથી હું તમારા ચરણોમાં પ્રણામ કરું છું.
4.20.26
तथा तु तारा करुणं रुदन्ती
भर्तुः समीपे सह वानरीभिः।
व्यवस्यत प्रायमनिन्द्यवर्णा
उपोपवेष्टुं भुवि यत्र वाली ॥ ४.२०.२६ ॥
ત્યારે કરુણાપૂર્વક રડતી, નિર્દોષ વર્ણવાળી તારા, વાનરીઓ સાથે પતિની પાસે, જ્યાં વાલી ભૂમિ પર પડ્યો હતો ત્યાં જ બેસવાનો નિશ્ચય કરી.