ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.20.1
रामचापविसृष्टेन शरेणान्तकरेण तम्।
दृष्ट्वा विनिहतं भूमौ तारा ताराधिपानना ॥ ४.२०.१ ॥
ରାମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ଯମସଦୃଶ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ତାରା
4.20.2
सा समासाद्य भर्तारं पर्यष्वजत भामिनी।
इषुणाभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम् ॥ ४.२०.२ ॥
ସେ ସ୍ୱାମୀ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ବାଣରେ ଆହତ ହସ୍ତୀ ସଦୃଶ ବାଳିଙ୍କୁ ଦେଖି
4.20.3
वानरं पर्वतेन्द्राभं शोकसंतप्तमानसा।
तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयतातुरा ॥ ४.२०.३ ॥
ପର୍ବତରାଜ ସଦୃଶ ବାନର ପାଇଁ, ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ମନା ତାରା, ମୂଳୁ ଉପାଡ଼ା ଗଛ ପରି ଆତୁର ହୋଇ ବିଳାପ କଲେ
4.20.4
रणे दारुणविक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर।
किमिदानीं पुरोभागामद्य त्वं नाभिभाषसे ॥ ४.२०.४ ॥
ରଣରେ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ, ହେ ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଡେଇଁବା ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ! ଏବେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଥାଇ ଆଜି ତୁମେ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହଁ?
4.20.5
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम्।
नैवंविधाः शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः ॥ ४.२०.५ ॥
ଉଠ, ହେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର! ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କର। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ନ ଥାନ୍ତି।
4.20.6
अतीव खलु ते कान्ता वसुधा वसुधाधिप।
गतासुरपि तां गात्रैर्मां विहाय निषेवसे ॥ ४.२०.६ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି! ନିଶ୍ଚୟ ଏ ପୃଥିବୀ ତୁମକୁ ଅତି ପ୍ରିୟ; ପ୍ରାଣ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶରୀରରେ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ତାକୁ ହିଁ ସେବା କରୁଛ।
4.20.7
व्यक्तमद्य त्वया वीर धर्मतः सम्प्रवर्तता।
किष्किन्धेव पुरी रम्या स्वर्गमार्गे विनिर्मिता ॥ ४.२०.७ ॥
ହେ ବୀର! ଆଜି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଶାସନ କରି ଆପଣ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗରେ ନିର୍ମିତ ରମ୍ୟ ନଗରୀ ପରି କରିଥିଲେ।
4.20.8
यान्यस्माभिस्त्वया सार्धं वनेषु मधुगन्धिषु।
विहृतानि त्वया काले तेषामुपरमः कृतः ॥ ४.२०.८ ॥
ମଧୁଗନ୍ଧୀ ବନରେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ଯେଉଁ ବିହାର କରିଥିଲୁ, ସମୟ ଆସିବାରୁ ଆପଣ ସେସବୁର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଦେଲେ।
4.20.9
निरानन्दा निराशाहं निमग्ना शोकसागरे।
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने महायूथपयूथपे ॥ ४.२०.९ ॥
ହେ ମହାଯୂଥପଙ୍କ ଯୂଥପତି! ଆପଣ ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାରୁ ମୁଁ ଆନନ୍ଦହୀନ, ଆଶାହୀନ ହୋଇ ଶୋକସାଗରରେ ମଗ୍ନ ହୋଇଛି।
4.20.10
हृदयं सुस्थितं मह्यं दृष्ट्वा निपतितं भुवि।
यन्न शोकाभिसंतप्तं स्फुटतेऽद्य सहस्रधा ॥ ४.२०.१० ॥
ଆପଣଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ତପ୍ତ ମୋ ହୃଦୟ ଆଜି ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟିଗଲା ନାହିଁ, ଏହା ହିଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
4.20.11
सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः।
यत् तत् तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्तेयं प्लवगाधिप ॥ ४.२०.११ ॥
ହେ ବାନରାଧିପ! ଆପଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରିଥିଲେ; ତାହାରି ଫଳ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳିଛି।
4.20.12
निःश्रेयसपरा मोहात् त्वया चाहं विगर्हिता।
यैषाब्रुवं हितं वाक्यं वानरेन्द्र हितैषिणी ॥ ४.२०.१२ ॥
ହେ ବାନରେନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛା କରି ହିତବାକ୍ୟ କହିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ମୋହବଶରେ ଆପଣ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ।
4.20.13
रूपयौवनदृप्तानां दक्षिणानां च मानद।
नूनमप्सरसामार्य चित्तानि प्रमथिष्यसि ॥ ४.२०.१३ ॥
ହେ ମାନଦେ! ରୂପ ଓ ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ଭରା, ଦକ୍ଷ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମନକୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମଥି ଦେବ।
4.20.14
कालो निःसंशयो नूनं जीवितान्तकरस्तव।
बलाद् येनावपन्नोऽसि सुग्रीवस्यावशो वशम् ॥ ४.२०.१४ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଜୀବନର ଅନ୍ତ ଆଣିବାକୁ କାଳ ଆସିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ବଳପୂର୍ବକ ସୁଗ୍ରୀବର ବଶରେ, ଅସହାୟ ହୋଇ ପଡ଼ିଛ।
4.20.15
अस्थाने वालिनं हत्वा युध्यमानं परेण च।
न संतप्यति काकुत्स्थः कृत्वा कर्मसुगर्हितम् ॥ ४.२०.१५ ॥
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବାଳିକୁ ଅକାରଣରେ ମାରି ମଧ୍ୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ) ଅନୁତାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏ କର୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦନୀୟ।
4.20.16
वैधव्यं शोकसंतापं कृपणाकृपणा सती।
अदुःखोपचिता पूर्वं वर्तयिष्याम्यनाथवत् ॥ ४.२०.१६ ॥
ବୈଧବ୍ୟର ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପ; ପୂର୍ବେ ଦୁଃଖ ନ ଜାଣିଥିବା ଏହି ସତୀ ଏବେ ଦୀନା ହୋଇ ଅନାଥା ପରି ବଞ୍ଚିବ।
4.20.17
लालितश्चाङ्गदो वीरः सुकुमारः सुखोचितः।
वत्स्यते कामवस्थां मे पितृव्ये क्रोधमूर्च्छिते ॥ ४.२०.१७ ॥
ଆଦରରେ ପାଳିତ, ସୁକୁମାର, ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ବୀର ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ପିଉସାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପରାଧୀନ ଭାବେ ରହିବ।
4.20.18
कुरुष्व पितरं पुत्र सुदृष्टं धर्मवत्सलम्।
दुर्लभं दर्शनं तस्य तव वत्स भविष्यति ॥ ४.२०.१८ ॥
ହେ ପୁତ୍ର! ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଓ ସୁଦର୍ଶନ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖିନିଅ; ହେ ବତ୍ସ! ଏବେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ହେବ।
4.20.19
समाश्वासय पुत्रं त्वं संदेशं संदिशस्व मे।
मूर्ध्न्नि चैनं समाघ्राय प्रवासं प्रस्थितो ह्यसि ॥ ४.२०.१९ ॥
ତୁମେ ପୁଅକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ମୋତେ ତୁମର ସନ୍ଦେଶ କୁହ। ତାର ମୁଣ୍ଡ ଆଘ୍ରାଣ କରି ତୁମେ ପ୍ରବାସକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଛ।
4.20.20
रामेण हि महत् कर्म कृतं त्वामभिनिघ्नता।
आनृण्यं तु गतं तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे ॥ ४.२०.२० ॥
ରାମ ତୁମକୁ ବଧ କରି ମହାନ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.20.21
सकामो भव सुग्रीव रुमां त्वं प्रतिपत्स्यसे।
भुङ्क्ष्व राज्यमनुद्विग्नः शस्तो भ्राता रिपुस्तव ॥ ४.२०.२१ ॥
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ତୁମେ ରୁମାକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇବ। ତୁମ ଶତ୍ରୁ ଭାଇ ହତ ହୋଇଛି; ନିଶ୍ଚିନ୍ତରେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର।
4.20.22
किं मामेवं प्रलपतीं प्रियां त्वं नाभिभाषसे।
इमाः पश्य वरा बाह्व्यो भार्यास्ते वानरेश्वर ॥ ४.२०.२२ ॥
ହେ ବାନରେଶ୍ୱର! ଏପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ତୁମ ପ୍ରିୟା ମୋ ସହିତ ତୁମେ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହଁ? ଦେଖ, ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାହୁ ପରି ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ।
4.20.23
तस्या विलपितं श्रुत्वा वानर्यः सर्वतश्च ताः।
परिगृह्याङ्गदं दीना दुःखार्ताः प्रतिचुक्रुशुः ॥ ४.२०.२३ ॥
ତାଙ୍କ ବିଳାପ ଶୁଣି ଚାରିପଟରୁ ବାନରୀମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଦୀନ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
4.20.24
किमङ्गदं साङ्गदवीरबाहो
विहाय यातोऽसि चिरं प्रवासम्।
न युक्तमेवं गुणसंनिकृष्टं
विहाय पुत्रं प्रियचारुवेषम् ॥ ४.२०.२४ ॥
ହେ ଅଙ୍ଗଦ! ଅଙ୍ଗଦ ଧାରଣ କରିଥିବା ବୀର, ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଦୀର୍ଘ ପ୍ରବାସକୁ ଗଲ? ଗୁଣବାନ, ପ୍ରିୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପର ପୁଅକୁ ଏପରି ଛାଡ଼ିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.20.25
यद्यप्रियं किंचिदसम्प्रधार्य
कृतं मया स्यात् तव दीर्घबाहो।
क्षमस्व मे तद्धरिवंशनाथ
व्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ ॥ ४.२०.२५ ॥
ହେ ଦୀର୍ଘବାହୁ! ଚିନ୍ତା ନ କରି ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କରିଥାଏ, ତେବେ ହେ ହରିବଂଶର ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ହେ ବୀର, ମସ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
4.20.26
तथा तु तारा करुणं रुदन्ती
भर्तुः समीपे सह वानरीभिः।
व्यवस्यत प्रायमनिन्द्यवर्णा
उपोपवेष्टुं भुवि यत्र वाली ॥ ४.२०.२६ ॥
ସେତେବେଳେ କରୁଣାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବର୍ଣ୍ଣର ତାରା, ବାନରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଳୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ସେଠାରେ ହିଁ ବସିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।