বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 4.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.21.1
ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात्।
शनैराश्वासयामास हनुमान् हरियूथपः ॥ ४.२१.१ ॥
তখন আকাশ থেকে খসে পড়া তারার মতো ভূমিতে পতিত তারাকে বানরযূথপতি হনুমান ধীরে ধীরে সান্ত্বনা দিতে লাগলেন।
4.21.2
गुणदोषकृतं जन्तुः स्वकर्म फलहेतुकम्।
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम् ॥ ४.२१.२ ॥
জীব নিজের গুণ ও দোষজনিত স্বকর্মের ফলরূপে মৃত্যুর পর শুভ-অশুভ সবই অবিচলিতভাবে লাভ করে।
4.21.3
शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनानुकम्पसे।
कश्च कस्यानुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे ॥ ४.२१.३ ॥
হে শোচনীয়া! কাকে ও কার জন্য শোক করছ? দীনের প্রতি দয়া করছ; কিন্তু এই বুদ্বুদের মতো দেহে কে কার জন্য শোচনীয়?
4.21.4
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया।
आयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय ॥ ४.२१.४ ॥
এই কুমার অঙ্গদ জীবিত পুত্রবতী মাতার দ্বারা রক্ষণীয়; ভবিষ্যতে তার জন্য যা করণীয় ও সমর্থ কার্য, তা চিন্তা করো।
4.21.5
जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम्।
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डिते नेह लौकिकम् ॥ ४.२१.५ ॥
তুমি জানো যে প্রাণীদের আগমন ও গমন এইভাবে অনিশ্চিত; অতএব হে পণ্ডিতা, এখানে লৌকিক নয়, শুভ কর্মই করা উচিত।
4.21.6
यस्मिन् हरिसहस्राणि शतानि नियुतानि च।
वर्तयन्ति कृताशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः ॥ ४.२१.६ ॥
যার আশ্রয়ে হাজার, শত ও লক্ষ বানর আশা নিয়ে জীবনধারণ করত, সেই এ এখন দৈবনির্দিষ্ট অন্তে উপনীত হয়েছে।
4.21.7
यदयं न्यायदृष्टार्थः सामदानक्षमापरः।
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि ॥ ४.२१.७ ॥
ন্যায়ে লক্ষ্য সাধনকারী, সাম-দান ও ক্ষমায় নিপুণ ইনি ধর্মের দ্বারা জিত লোকে চলে গেছেন; অতএব এঁর জন্য তোমার শোক করা উচিত নয়।
4.21.8
सर्वे च हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः।
हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते ॥ ४.२१.८ ॥
হে অনিন্দিতা! এখানে সব বানর-শ্রেষ্ঠ আছেন, আর তোমার পুত্র অঙ্গদও আছে; বানর-ঋক্ষদের রাজ্য এখন তোমার আশ্রয়ে।
4.21.9
ताविमौ शोकसंतप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि।
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदः शास्तु मेदिनीम् ॥ ४.२१.९ ॥
হে ভামিনী! শোকে সন্তপ্ত এই দুজনকে ধীরে ধীরে নিয়ে চলো; তোমার দ্বারা গৃহীত এই অঙ্গদ পৃথিবী শাসন করুক।
4.21.10
संततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम्।
राज्ञस्तत् क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः ॥ ४.२१.१० ॥
বংশপরম্পরায় যেমন দেখা গেছে এবং এখন যা করণীয়, রাজার জন্য সবই করা হোক; এটাই কালের সিদ্ধান্ত।
4.21.11
संस्कार्यो हरिराजस्तु अङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि ॥ ४.२१.११ ॥
বানররাজের সংস্কার করা হোক, এবং অঙ্গদের অভিষেক হোক; সিংহাসনে আসীন পুত্রকে দেখে তুমি শান্তি পাবে।
4.21.12
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता।
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ ४.२१.१२ ॥
তার কথা শুনে, স্বামীর বিপদে পীড়িত তারা সেখানে দাঁড়ানো হনুমানকে উত্তর দিলেন।
4.21.13
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतः शतम्।
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम् ॥ ४.२१.१३ ॥
অঙ্গদের মতো একশো পুত্র একদিকে থাকলেও, এই নিহত বীরের দেহ আলিঙ্গন করাই শ্রেয়।
4.21.14
न चाहं हरिराज्यस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा।
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवः सर्वकार्येष्वनन्तरः ॥ ४.२१.१४ ॥
আমি বানররাজ্যের উপর বা অঙ্গদের উপর ক্ষমতাশালী নই। তার খুড়া সুগ্রীবই সব কাজে পরবর্তী উত্তরাধিকারী।
4.21.15
नह्येषा बुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति।
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम ॥ ४.२१.१५ ॥
হনুমান, অঙ্গদের বিষয়ে এই চিন্তা গ্রহণ করা উচিত নয়। হে বানরশ্রেষ্ঠ, পুত্রের প্রকৃত বন্ধু পিতা, মাতা নয়।
4.21.16
नहि मम हरिराजसंश्रयात्
क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा।
अभिमुखहतवीरसेवितं
शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम् ॥ ४.२१.१६ ॥
বানররাজের আশ্রয়ে থাকার চেয়ে আমার পক্ষে ইহলোক বা পরলোকে আর কিছুই উপযুক্ত নয়। সম্মুখ যুদ্ধে নিহত বীরদের সেবিত এই শয্যাই আমার সেবনের যোগ্য।