वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.21.1
ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात्।
शनैराश्वासयामास हनुमान् हरियूथपः ॥ ४.२१.१ ॥
तेव्हा आकाशातून खाली पडलेल्या ताऱ्याप्रमाणे भूमीवर पडलेल्या ताराला वानरयूथपती हनुमान हळूहळू धीर देऊ लागला.
4.21.2
गुणदोषकृतं जन्तुः स्वकर्म फलहेतुकम्।
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम् ॥ ४.२१.२ ॥
प्राणी आपल्या गुण-दोषांनी केलेल्या स्वकर्माच्या फलाने मृत्यूनंतर शुभ-अशुभ सर्व अविचलपणे प्राप्त करतो.
4.21.3
शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनानुकम्पसे।
कश्च कस्यानुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे ॥ ४.२१.३ ॥
हे शोचनीये! तू कोणत्या शोचनीयासाठी शोक करतेस? दीनांवर दया करतेस, पण या बुडबुड्यासारख्या देहात कोण कोणासाठी शोक करण्यास योग्य आहे?
4.21.4
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया।
आयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय ॥ ४.२१.४ ॥
हा कुमार अंगद जिवंत पुत्र असलेल्या मातेकडून सांभाळला जावा; आणि भविष्यात त्याच्यासाठी जे समर्थपणे करण्यासारखे आहे, त्याचा विचार कर.
4.21.5
जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम्।
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डिते नेह लौकिकम् ॥ ४.२१.५ ॥
तुला माहीत आहे की प्राण्यांचे येणे आणि जाणे असे अनिश्चित आहे; म्हणून, हे पंडिते, येथे लौकिक नव्हे, तर शुभ कर्मच करावे.
4.21.6
यस्मिन् हरिसहस्राणि शतानि नियुतानि च।
वर्तयन्ति कृताशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः ॥ ४.२१.६ ॥
ज्याच्या आश्रयाने हजारो, शेकडो आणि लाखो वानर आशेने जगत होते, तोच हा आता दैवाने ठरवलेल्या अंताला पोहोचला आहे.
4.21.7
यदयं न्यायदृष्टार्थः सामदानक्षमापरः।
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि ॥ ४.२१.७ ॥
न्यायाने ध्येय साधलेले, साम-दान आणि क्षमेत निपुण असलेले हे धर्माने जिंकलेल्या लोकात गेले आहेत; म्हणून त्यांच्यासाठी तू शोक करू नये.
4.21.8
सर्वे च हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः।
हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते ॥ ४.२१.८ ॥
हे निर्दोष स्त्रिये! येथे सर्व वानरश्रेष्ठ आहेत आणि तुझा पुत्र अंगदही आहे; वानर-ऋक्षांचे राज्य आता तुझ्या आश्रयाखाली आहे.
4.21.9
ताविमौ शोकसंतप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि।
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदः शास्तु मेदिनीम् ॥ ४.२१.९ ॥
हे भामिनी! शोकाने संतप्त झालेल्या या दोघांना हळूहळू घेऊन जा; तुझ्याकडून स्वीकारलेला हा अंगद पृथ्वीवर राज्य करो.
4.21.10
संततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम्।
राज्ञस्तत् क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः ॥ ४.२१.१० ॥
वंशपरंपरेत जसे पाहिले गेले आणि आता जे करणे योग्य आहे, ते सर्व राजासाठी करावे; हाच काळाचा निश्चय आहे.
4.21.11
संस्कार्यो हरिराजस्तु अङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि ॥ ४.२१.११ ॥
वानरराजाचे संस्कार करावेत आणि अंगदाचा राज्याभिषेक व्हावा; सिंहासनावर बसलेल्या पुत्राला पाहून तुला शांती लाभेल.
4.21.12
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता।
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ ४.२१.१२ ॥
त्याचे बोलणे ऐकून, पतीच्या संकटाने व्यथित झालेली तारा, तेथे उभ्या असलेल्या हनुमानाला उत्तर देऊ लागली.
4.21.13
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतः शतम्।
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम् ॥ ४.२१.१३ ॥
अंगदासारखे शंभर पुत्र एका बाजूला असले तरी, मारल्या गेलेल्या या वीराच्या देहाला आलिंगन देणेच श्रेष्ठ आहे.
4.21.14
न चाहं हरिराज्यस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा।
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवः सर्वकार्येष्वनन्तरः ॥ ४.२१.१४ ॥
मी वानरराज्यावर किंवा अंगदावर अधिकार गाजवणारी नाही. त्याचा काका सुग्रीवच सर्व कार्यांत पुढचा आहे.
4.21.15
नह्येषा बुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति।
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम ॥ ४.२१.१५ ॥
हनुमाना, अंगदाबाबत हा विचार स्वीकारणे योग्य नाही. हे वानरश्रेष्ठा, मुलाचा खरा बंधू पिताच असतो, माता नव्हे.
4.21.16
नहि मम हरिराजसंश्रयात्
क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा।
अभिमुखहतवीरसेवितं
शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम् ॥ ४.२१.१६ ॥
वानरराजाच्या आश्रयापेक्षा माझ्यासाठी इहलोकी वा परलोकी दुसरे काहीही योग्य नाही. समोर तोंड करून लढताना मारल्या गेलेल्या वीरांनी सेवलेली ही शय्याच मला सेवण्यास योग्य आहे.