वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.26.1
ततः शोकाभिसंतप्तं सुग्रीवं क्लिन्नवाससम्।
शाखामृगमहामात्राः परिवार्योपतस्थिरे ॥ ४.२६.१ ॥
तेव्हा शोकाने पीडित, ओल्या वस्त्रांनी असलेल्या सुग्रीवाला वानरांच्या प्रमुख मंत्र्यांनी वेढून त्याच्याजवळ उपस्थिती दिली.
4.26.2
अभिगम्य महाबाहुं राममक्लिष्टकारिणम्।
स्थिताः प्राञ्जलयः सर्वे पितामहमिवर्षयः ॥ ४.२६.२ ॥
महाबाहू, सहजतेने कर्म करणाऱ्या रामाजवळ जाऊन सर्वजण हात जोडून उभे राहिले, जसे ऋषी पितामह ब्रह्मदेवासमोर उभे राहतात.
4.26.3
ततः काञ्चनशैलाभस्तरुणार्कनिभाननः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ४.२६.३ ॥
तेव्हा सोन्याच्या पर्वतासारखा तेजस्वी, उगवत्या सूर्यासारख्या मुखाचा वायुपुत्र हनुमान हात जोडून हे वचन बोलला.
4.26.4
भवत्प्रसादात् काकुत्स्थ पितृपैतामहं महत्।
वानराणां सुदंष्ट्राणां सम्पन्नबलशालिनाम् ॥ ४.२६.४ ॥
हे काकुत्स्था, तुझ्या कृपेने सुदृढ दाढा असलेल्या, पूर्ण बलशाली वानरांचे मोठे पैतृक राज्य प्राप्त झाले आहे.
4.26.5
महात्मनां सुदुष्प्रापं प्राप्तं राज्यमिदं प्रभो।
भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम् ॥ ४.२६.५ ॥
हे प्रभो, महात्म्यांनाही मिळवणे अत्यंत कठीण असलेले हे राज्य प्राप्त झाले आहे. आपल्या अनुज्ञेने या शुभ नगरात प्रवेश करावा.
4.26.6
संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृद्गणः।
स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च यथाविधि ॥ ४.२६.६ ॥
हा सुग्रीव आपल्या मित्रगणांसह सर्व कार्यांची व्यवस्था करील; विधिपूर्वक नाना सुगंध आणि औषधींनी स्नान करून.
4.26.7
अर्चयिष्यति माल्यैश्च रत्नैश्च त्वां विशेषतः।
इमां गिरिगुहां रम्यामभिगन्तुं त्वमर्हसि ॥ ४.२६.७ ॥
तो माळा आणि रत्नांनी तुझा विशेष सत्कार करील; या रमणीय पर्वतगुहेत तू प्रवेश करावास.
4.26.8
कुरुष्व स्वामिसम्बन्धं वानरान् सम्प्रहर्षय।
एवमुक्तो हनुमता राघवः परवीरहा ॥ ४.२६.८ ॥
स्वामीशी नाते जोड; वानरांना आनंदित कर. हनुमंताने असे सांगितल्यावर शत्रुवीरांचा संहार करणारा राघव...
4.26.9
प्रत्युवाच हनूमन्तं बुद्धिमान् वाक्यकोविदः।
चतुर्दश समाः सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम् ॥ ४.२६.९ ॥
बुद्धिमान आणि वाक्कुशल राम हनुमंताला उत्तरला: "हे सौम्या, चौदा वर्षे मी गावात किंवा नगरात प्रवेश करणार नाही."
4.26.10
न प्रवेक्ष्यामि हनुमन् पितुर्निर्देशपालकः।
सुसमृद्धां गुहां दिव्यां सुग्रीवो वानरर्षभः ॥ ४.२६.१० ॥
हे हनुमंता, पित्याच्या आज्ञेचे पालन करणारा मी प्रवेश करणार नाही. वानरश्रेष्ठ सुग्रीव या समृद्ध दिव्य गुहेत...
4.26.11
प्रविष्टो विधिवद् वीरः क्षिप्रं राज्येऽभिषिच्यताम्।
एवमुक्त्वा हनूमन्तं रामः सुग्रीवमब्रवीत् ॥ ४.२६.११ ॥
तो वीर विधिपूर्वक प्रवेश करून लवकरच राज्यावर अभिषिक्त होवो. हनुमंताला असे सांगून राम सुग्रीवाला म्हणाला:
4.26.12
वृत्तज्ञो वृत्तसम्पन्नमुदारबलविक्रमम्।
इममप्यङ्गदं वीरं यौवराज्येऽभिषेचय ॥ ४.२६.१२ ॥
सदाचार जाणणारा, सदाचारसंपन्न, उदार बल-पराक्रम असलेला हा वीर अंगदालाही युवराजपदावर अभिषिक्त कर.
4.26.13
ज्येष्ठस्य हि सुतो ज्येष्ठः सदृशो विक्रमेण च।
अङ्गदोऽयमदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम् ॥ ४.२६.१३ ॥
ज्येष्ठाचा पुत्रच ज्येष्ठ आहे, आणि पराक्रमातही तो त्याच्यासारखाच आहे. हा अंगद अदीनात्मा आहे, युवराजपदाचा योग्य अधिकारी आहे.
4.26.14
पूर्वोऽयं वार्षिको मासः श्रावणः सलिलागमः।
प्रवृत्ताः सौम्य चत्वारो मासा वार्षिक संज्ञिताः ॥ ४.२६.१४ ॥
हा वर्षा ऋतूचा पहिला महिना श्रावण आहे; पाण्याचे आगमन झाले आहे. हे सौम्या, वर्षाकाल म्हणून ओळखले जाणारे चार महिने सुरू झाले आहेत.
4.26.15
नायमुद्योगसमयः प्रविश त्वं पुरीं शुभाम्।
अस्मिन् वत्स्याम्यहं सौम्य पर्वते सहलक्ष्मणः ॥ ४.२६.१५ ॥
हा युद्धाचा किंवा मोहिमेचा काळ नाही; तू शुभ नगरीत प्रवेश कर. हे सौम्या, मी लक्ष्मणासह याच पर्वतावर राहीन.
4.26.16
इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता।
प्रभूतसलिला सौम्य प्रभूतकमलोत्पला ॥ ४.२६.१६ ॥
ही पर्वतगुहा रमणीय आणि विशाल आहे; येथे योग्य वारे वाहतात. हे सौम्या, हे पाण्याने भरलेले असून कमळे आणि नीलकमळांनी समृद्ध आहे.
4.26.17
कार्तिके समनुप्राप्ते त्वं रावणवधे यत।
एष नः समयः सौम्य प्रविश त्वं स्वमालयम् ॥ ४.२६.१७ ॥
कार्तिक महिना आल्यावर रावणवधासाठी तू प्रयत्न कर. हे सौम्या, हाच आपला ठरलेला काळ आहे; आता आपल्या निवासस्थानी प्रवेश कर.
4.26.19
अभिषिञ्चस्व राज्ये च सुहृदः सम्प्रहर्षय।
प्रविवेश पुरीं रम्यां किष्किन्धां वालिपालिताम्।
तं वानरसहस्राणि प्रविष्टं वानरेश्वरम् ॥ ४.२६.१९ ॥
राज्यावर अभिषिक्त हो आणि मित्रांना आनंदित कर. (सुग्रीव) वालीने पालन केलेल्या रमणीय किष्किंधा नगरीत प्रवेश केला. त्या वानरेश्वराने प्रवेश केला तेव्हा हजारो वानरही त्याच्यासह आत गेले.
4.26.20
अभिवार्य प्रविष्टानि सर्वतः प्लवगेश्वरम्।
ततः प्रकृतयः सर्वा दृष्ट्वा हरिगणेश्वरम् ॥ ४.२६.२० ॥
चोहीकडून वेढा घालून प्रवेश केलेल्या वानरांनी वानरेश्वराला घेरले. तेव्हा सर्व प्रजाजनांनी वानरगणांच्या स्वामीला पाहिले.
4.26.21
प्रणम्य मूर्ध्ना पतिता वसुधायं समाहिताः।
सुग्रीवः प्रकृतीः सर्वाः सम्भाष्योत्थाप्य वीर्यवान् ॥ ४.२६.२१ ॥
मस्तक नमवून भूमीवर पडलेले सर्व प्रजाजन एकाग्र होते. पराक्रमी सुग्रीवाने सर्व प्रजाजनांशी बोलून त्यांना उठवले.
4.26.22
भ्रातुरन्तःपुरं सौम्यं प्रविवेश महाबलः।
प्रविष्टं भीमविक्रान्तं सुग्रीवं वानरर्षभम् ॥ ४.२६.२२ ॥
महाबली सुग्रीवाने भावाच्या सुंदर अंतःपुरात प्रवेश केला. भयंकर पराक्रमी वानरश्रेष्ठ सुग्रीव प्रवेशल्यावर.
4.26.23
अभ्यषिञ्चन्त सुहृदः सहस्राक्षमिवामराः।
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम् ॥ ४.२६.२३ ॥
देवांनी इंद्राचा अभिषेक केला तसे मित्रांनी त्याचा अभिषेक केला. त्याच्यासाठी सोन्याने सजवलेले पांढरे छत्र आणले.
4.26.24
शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।
तथा रत्नानि सर्वाणि सर्वबीजौषधानि च ॥ ४.२६.२४ ॥
सोन्याच्या दांड्याचे, यश देणारे दोन पांढरे चामर, तसेच सर्व रत्ने, सर्व बीजे आणि औषधी.
4.26.25
सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान् कुसुमानि च।
शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम् ॥ ४.२६.२५ ॥
दुधाळ झाडांचे कोंब आणि फुले, पांढरी वस्त्रे आणि पांढरे अनुलेपन.
4.26.26
सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।
चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान् बहून् ॥ ४.२६.२६ ॥
सुगंधी माळा, भूमीवर उमललेली कमळे, दिव्य चंदने आणि अनेक प्रकारचे बहुविध सुगंध.
4.26.27
अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुं मधुसर्पिषी।
दधि चर्म च वैयाघ्रं परार्घ्यौ चाप्युपानहौ ॥ ४.२६.२७ ॥
अक्षता, सोने, प्रियंगू, मध आणि तूप, दही, चर्म, वाघाचे कातडे आणि अत्यंत मौल्यवान दोन पादत्राणे.
4.26.28
समालम्भनमादाय गोरोचनमनःशिलाम्।
आजग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्याश्च षोडश ॥ ४.२६.२८ ॥
समालंभन साहित्य, गोरोचन आणि मनःशिला घेऊन आनंदाने तेथे सोळा श्रेष्ठ कन्या आल्या.
4.26.29
ततस्ते वानरश्रेष्ठमभिषेक्तुं यथाविधि।
रत्नैर्वस्त्रैश्च भक्ष्यैश्च तोषयित्वा द्विजर्षभान् ॥ ४.२६.२९ ॥
नंतर वानरश्रेष्ठाचा यथाविधी अभिषेक करण्यासाठी त्यांनी रत्ने, वस्त्रे आणि भक्ष्य पदार्थांनी श्रेष्ठ द्विजांना तृप्त केले.
4.26.30
ततः कुशपरिस्तीर्णं समिद्धं जातवेदसम्।
मन्त्रपूतेन हविषा हुत्वा मन्त्रविदो जनाः ॥ ४.२६.३० ॥
नंतर कुश अंथरलेल्या प्रज्वलित अग्नीत मंत्रज्ञ लोकांनी मंत्रपूत हविषाची आहुती दिली.
4.26.31
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।
प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते ॥ ४.२६.३१ ॥
नंतर सोन्याच्या आसनावर, उत्तम अंथरुणांनी आच्छादलेल्या, विचित्र माळांनी सुशोभित केलेल्या रमणीय प्रासादाच्या शिखरावर.
4.26.32
प्राङ्मुखं विधिवन्मन्त्रैः स्थापयित्वा वरासने।
नदीनदेभ्यः संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः ॥ ४.२६.३२ ॥
पूर्वाभिमुख होऊन, विधिपूर्वक मंत्रांसह त्यांना उत्तम आसनावर बसवून, नद्या, नद आणि तीर्थांमधून चोहोबाजूंनी जल एकत्र करून.
4.26.33
आहृत्य च समुद्रेभ्यः सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।
अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलं जलम् ॥ ४.२६.३३ ॥
सर्व समुद्रांतून जल आणून, वानरश्रेष्ठांनी सोन्याच्या कलशांत निर्मल जल ठेवून.
4.26.34
शुभैर्ऋषभशृङ्गैश्च कलशैश्चैव काञ्चनैः।
शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च ॥ ४.२६.३४ ॥
शुभ ऋषभशृंगाकार टोकांनी आणि सोन्याच्या कलशांसह, शास्त्रविहित विधीने आणि महर्षींनी सांगितलेल्या विधीने.
4.26.35
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनूमाञ्जाम्बवांस्तथा ॥ ४.२६.३५ ॥
गज, गवाक्ष, गवय, शरभ, गंधमादन, मैंद, द्विविद, तसेच हनुमान आणि जांबवान.
4.26.36
अभ्यषिञ्चत सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।
सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा ॥ ४.२६.३६ ॥
स्वच्छ सुगंधी जलाने सुग्रीवाचा अभिषेक केला, जसे वसूंनी सहस्राक्ष वासवाचा अभिषेक केला.
4.26.37
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे सर्वे वानरपुङ्गवाः।
प्रचुक्रुशुर्महात्मानो हृष्टाः शतसहस्रशः ॥ ४.२६.३७ ॥
सुग्रीवाचा अभिषेक झाल्यावर, सर्व श्रेष्ठ वानर महात्मे आनंदाने शेकडो हजारांच्या संख्येने जयघोष करू लागले.
4.26.38
रामस्य तु वचः कुर्वन् सुग्रीवो वानरेश्वरः।
अङ्गदं सम्परिष्वज्य यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ४.२६.३८ ॥
रामाचे वचन पाळत वानरेश्वर सुग्रीवाने अंगदाला आलिंगन देऊन युवराजपदावर अभिषेक केला.
4.26.39
अङ्गदे चाभिषिक्ते तु सानुक्रोशाः प्लवंगमाः।
साधु साध्विति सुग्रीवं महात्मानो ह्यपूजयन् ॥ ४.२६.३९ ॥
अंगद अभिषिक्त झाल्यावर दयाळू वानरांनी 'साधु! साधु!' म्हणत सुग्रीवाचा गौरव केला.
4.26.40
रामं चैव महात्मानं लक्ष्मणं च पुनः पुनः।
प्रीताश्च तुष्टुवुः सर्वे तादृशे तत्र वर्तिनि ॥ ४.२६.४० ॥
तेथील त्या स्थितीत सर्वजण आनंदित होऊन महात्मा राम आणि लक्ष्मण यांची वारंवार स्तुती करू लागले.
4.26.41
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता।
बभूव नगरी रम्या किष्किन्धा गिरिगह्वरे ॥ ४.२६.४१ ॥
डोंगराच्या गुहेत असलेली किष्किंधा नगरी आनंदी, सुदृढ लोकांनी भरलेली आणि पताका-ध्वजांनी शोभिवंत होऊन रमणीय झाली.
4.26.42
निवेद्य रामाय तदा महात्मने
महाभिषेकं कपिवाहिनीपतिः।
रुमां च भार्यामुपलभ्य वीर्यवा-
नवाप राज्यं त्रिदशाधिपो यथा ॥ ४.२६.४२ ॥
तेव्हा वानरसेनापती महात्मा रामाला महाभिषेकाची वार्ता कळवून, पत्नी रुमा परत मिळवून, पराक्रमी सुग्रीवाने इंद्राप्रमाणे राज्य प्राप्त केले.