Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
गृहं प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः।
वर्षरात्रे स्थितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥ ४.३०.१ ॥
Cuando Sugrīva había entrado en su casa y el cielo quedó libre de nubes, Rāma permanecía en la noche lluviosa, atormentado por el deseo y la pena.
4.30.2
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम्।
शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥ ४.३०.२ ॥
Al ver el cielo pálido y el disco lunar sin mancha, y al ver la noche otoñal ungida de claridad lunar.
4.30.3
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम्।
दृष्ट्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥ ४.३०.३ ॥
Al ver a Sugrīva entregado al deseo, a la hija de Janaka perdida y el tiempo transcurrido, Rāma, sumamente afligido, quedó desvanecido.
4.30.4
स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान् नृपः।
मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥ ४.३०.४ ॥
Pero el sabio Rāghava, recobrando el sentido tras un momento, comenzó a pensar en Vaidehī, que moraba en su mente.
4.30.5
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसारावसंघुष्टं विललापार्तया गिरा ॥ ४.३०.५ ॥
Al ver el cielo despejado, sin relámpagos ni nubes, y resonando con los gritos de las grullas, Rāma se lamentó con voz angustiada.
4.30.6
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते।
शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ४.३०.६ ॥
Sentado en la cima de la montaña adornada con minerales dorados, al contemplar el cielo otoñal, Rāma fue con la mente hacia su amada.
4.30.7
सारसारावसंनादैः सारसारावनादिनी।
याऽऽश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.७ ॥
Ella, que hablaba con la dulce voz de las grullas sārasa y se deleitaba en el ermitaño, esa joven, ¿cómo podrá deleitarse ahora sin mí?
4.30.8
पुष्पितांश्चासनान् दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान्।
कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥ ४.३०.८ ॥
Al ver los asientos en flor, puros como el oro, ¿cómo puede deleitarse esa joven, viéndome no, sin verme?
4.30.9
या पुरा कलहंसानां कलेन कलभाषिणी।
बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.९ ॥
Ella, que antes hablaba dulcemente como el canto de los cisnes, hermosa en todos sus miembros, ¿cómo puede deleitarse ahora sin mí?
4.30.10
निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम्।
पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥ ४.३०.१० ॥
Al oír el canto de sus compañeros los chakravākas, ¿cómo estará ella, de ojos grandes como loto?
4.30.11
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च।
तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥ ४.३०.११ ॥
Lagos, ríos, estanques, bosques y arboledas — vagando sin ella, la de ojos de cervatillo, hoy no encuentro felicidad.
4.30.12
अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम्।
सुदूरं पीडयेत् कामः शरद्गुणनिरन्तरः ॥ ४.३०.१२ ॥
Ciertamente, por la separación de mí y por su delicadeza, el deseo, continuo con las cualidades del otoño, debe atormentar en gran medida a esa bella mujer.
4.30.13
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः।
विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥ ४.३०.१३ ॥
Así y de otros modos lamentaba el mejor de los hombres, el hijo del rey, como un pájaro que pide agua al señor de los dioses.
4.30.14
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु।
ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥ ४.३०.१४ ॥
Entonces Lakṣmaṇa, el glorioso, al volver de buscar frutos por las agradables laderas de la montaña, vio a su hermano mayor.
4.30.15
स चिन्तया दुस्सहया परीतं
विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी।
भ्रातुर्विषादात् त्वरितोऽतिदीनः
समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच दीनम् ॥ ४.३०.१५ ॥
Al ver a su hermano magnánimo, abrumado por una angustia insoportable, solo y aturdido en un lugar apartado, Lakṣmaṇa, hijo de Sumitrā, habló de prisa y con tristeza.
4.30.16
किमार्य कामस्य वशंगतेन
किमात्मपौरुष्यपराभवेन ।
अयं ह्रिया संह्रियते समाधिः
किमत्र योगेन निवर्तते न ॥ ४.३०.१६ ॥
¡Oh noble! ¿Por qué has caído bajo el poder del deseo? ¿Por qué por la derrota de tu propia virilidad? Esta serenidad es arrebatada por la vergüenza; ¿por qué no regresa aquí mediante el esfuerzo?
4.30.17
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं
समाधियोगानुगतं च कालम्।
सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्वः
स्वकर्महेतुं च कुरुष्व तात ॥ ४.३०.१७ ॥
¡Querido! Dedícate a la acción para la serenidad de la mente; sigue el tiempo propicio a la unión meditativa; toma la fuerza de tus aliados; con ánimo firme, sé causa de tu propio deber.
4.30.18
न जानकी मानववंशनाथ
त्वया सनाथा सुलभा परेण।
न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य
न दह्यते वीर वरार्ह कश्चित् ॥ ४.३०.१८ ॥
¡Señor de la estirpe humana! Jānakī está bajo tu protección, no es fácil de obtener para otro. Nadie que se acerca a una llama ardiente y coronada es consumido, ¡oh héroe, digno de lo mejor!
4.30.19
सलक्षणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं
स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः।
हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं
ससामधर्मार्थसमाहितं च ॥ ४.३०.१९ ॥
Rāma habló a Lakṣmaṇa, el de buenas señales e invencible, con palabras nacidas de su propia naturaleza: palabras benéficas y saludables, atentas a la buena política, unidas a la conciliación, el deber y el propósito.
4.30.20
निस्संशयं कार्यमवेक्षितव्यं
क्रियाविशेषोऽप्यनुवर्तितव्यः।
न तु प्रवृद्धस्य दुरासदस्य
कुमार वीर्यस्य फलं च चिन्त्यम् ॥ ४.३०.२० ॥
Sin duda la tarea debe examinarse, y también debe seguirse el modo particular de actuar. Pero, oh príncipe, también hay que considerar el resultado del poder de un enemigo que ha crecido mucho y es difícil de vencer.
4.30.21
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन्।
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥ ४.३०.२१ ॥
Entonces, pensando en Maithilī, Sītā de ojos como pétalos de loto, Rāma habló a Lakṣmaṇa con el rostro reseco.
4.30.22
तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम्।
निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥ ४.३०.२२ ॥
Sahasrākṣa (Indra), habiendo saciado la tierra con agua y hecho crecer las cosechas, se mantiene firme, con su tarea cumplida.
4.30.23
दीर्घगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः।
विसृज्य सलिलं मेघाः परिशान्ता नृपात्मज ॥ ४.३०.२३ ॥
Oh príncipe, las nubes de rugido largo y profundo, que avanzan delante de montañas y árboles, han liberado su agua y ahora se han calmado.
4.30.24
नीलोत्पलदलश्यामाः श्यामीकृत्वा दिशो दश।
विमदा इव मातङ्गाः शान्तवेगाः पयोधराः ॥ ४.३०.२४ ॥
Oscuras como pétalos de loto azul, habiendo oscurecido las diez direcciones, como elefantes sin celo, con su fuerza calmada, las nubes portadoras de agua.
4.30.25
जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः।
चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः ॥ ४.३०.२५ ॥
Cargados de agua, de gran impetu, perfumados de flores de kuṭaja y arjuna, los vientos de lluvia, tras vagar y cesar, oh gentil, se han levantado de nuevo.
4.30.26
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण।
नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ ॥ ४.३०.२६ ॥
Oh Lakṣmaṇa, sin mácula, el sonido de las nubes, los elefantes, los pavos reales y las cascadas se ha apaciguado de pronto.
4.30.27
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः।
अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः ॥ ४.३०.२७ ॥
Empapadas por grandes nubes, límpidas, con cumbres variopintas, las montañas brillan como si estuvieran untadas de rayos de luna.
4.30.28
शाखासु सप्तच्छदपादपानां
प्रभासु तारार्कनिशाकराणाम्।
लीलासु चैवोत्तमवारणानां
श्रियं विभज्याद्य शरत्प्रवृत्ता ॥ ४.३०.२८ ॥
Habiendo repartido su esplendor entre las ramas de los árboles saptacchada, las luces de las estrellas, el sol y la luna, y los juegos de los nobles elefantes, el otoño ha llegado hoy.
4.30.29
सम्प्रत्यनेकाश्रयचित्रशोभा
लक्ष्मीः शरत्कालगुणोपपन्ना।
सूर्याग्रहस्तप्रतिबोधितेषु
पद्माकरेष्वभ्यधिकं विभाति ॥ ४.३०.२९ ॥
Ahora la gloria del otoño, dotada de sus muchas formas y de hermosura maravillosa, resplandece sobremanera en los estanques de loto despertados por los primeros rayos del sol.
4.30.30
सप्तच्छदानां कुसुमोपगन्धी
षट्पादवृन्दैरनुगीयमानः।
मत्तद्विपानां पवनानुसारी
दर्पं विनेष्यन्नधिकं विभाति ॥ ४.३०.३० ॥
Perfumado con las flores de los árboles saptacchada, cantado por enjambres de abejas, siguiendo el viento, como si quisiera disipar el orgullo de los elefantes enloquecidos, resplandece sobremanera.
4.30.31
अभ्यागतैश्चारुविशालपक्षैः
स्मरप्रियैः पद्मरजोऽवकीर्णैः।
महानदीनां पुलिनोपयातैः
क्रीडन्ति हंसाः सह चक्रवाकैः ॥ ४.३०.३१ ॥
Los cisnes, de bellas y amplias alas, queridos y encantadores, cubiertos de polen de loto, regresados, llegan a las orillas arenosas de los grandes ríos y juegan junto a los chakravākas.
4.30.32
मदप्रगल्भेषु च वारणेषु
गवां समूहेषु च दर्पितेषु।
प्रसन्नतोयासु च निम्नगासु
विभाति लक्ष्मीर्बहुधा विभक्ता ॥ ४.३०.३२ ॥
En los elefantes ardorosos de celo, en los rebaños orgullosos de vacas y en los ríos de aguas claras que corren hacia abajo, Lakṣmī resplandece, dividida de muchas maneras.
4.30.33
नभः समीक्ष्याम्बुधरैर्विमुक्तं
विमुक्तबर्हाभरणा वनेषु।
प्रियास्वरक्ता विनिवृत्तशोभा
गतोत्सवा ध्यानपरा मयूराः ॥ ४.३०.३३ ॥
Al contemplar el cielo liberado por las nubes, los pavos reales de los bosques, habiendo abandonado los adornos de sus plumas, sin apego a sus amadas, con su belleza disminuida y sin fiesta, se han sumido en la meditación.
4.30.34
मनोज्ञगन्धैः प्रियकैरनल्पैः
पुष्पातिभारावनताग्रशाखैः।
सुवर्णगौरैर्नयनाभिरामै-
रुद्योतितानीव वनान्तराणि ॥ ४.३०.३४ ॥
Los interiores de los bosques parecen iluminados por los árboles priyaka, de agradable fragancia, abundantes, con las puntas de sus ramas inclinadas por el peso de las flores, de un dorado claro y agradables a la vista.
4.30.35
प्रियान्वितानां नलिनीप्रियाणां
वने प्रियाणां कुसुमोद्गतानाम्।
मदोत्कटानां मदलालसानां
गजोत्तमानां गतयोऽद्य मन्दाः ॥ ४.३०.३५ ॥
Las marchas de los mejores elefantes, feroces por el celo y ansiosos de deseo, amantes de los estanques de loto, queridos en el bosque, acompañados de sus amadas, son ahora lentas.
4.30.36
व्यक्तं नभः शस्त्रविधौतवर्णं
कृशप्रवाहानि नदीजलानि।
कह्लारशीताः पवनाः प्रवान्ति
तमो विमुक्ताश्च दिशः प्रकाशाः ॥ ४.३०.३६ ॥
El cielo está despejado, con su color pulido como un arma bruñida. Las aguas de los ríos fluyen en delgadas corrientes. Soplan vientos frescos como lotos, y los rumbos, libres de tinieblas, resplandecen.
4.30.37
सूर्यातपक्रामणनष्टपङ्का
भूमिश्चिरोद्घाटितसान्द्ररेणुः।
अन्योन्यवैरेण समायुताना-
मुद्योगकालोऽद्य नराधिपानाम् ॥ ४.३०.३७ ॥
El lodo ha desaparecido, secado por el calor del sol, y la tierra, desde hace tiempo, está cubierta de polvo espeso. Para los reyes reunidos por enemistad mutua, ha llegado ahora el tiempo del esfuerzo bélico.
4.30.38
शरद्गुणाप्यायितरूपशोभाः
प्रहर्षिताः पांसुसमुत्थिताङ्गाः।
मदोत्कटाः सम्प्रति युद्धलुब्धा
वृषा गवां मध्यगता नदन्ति ॥ ४.३०.३८ ॥
Con la belleza y la forma nutridas por las virtudes del otoño, alegres, con los miembros alzados entre el polvo, feroces de celo y ahora ansiosos de batalla, los toros de pie entre las vacas mugen.
4.30.39
समन्मथा तीव्रतरानुरागा
कुलान्विता मन्दगतिः करेणुः।
मदान्वितं सम्परिवार्य यान्तं
वनेषु भर्तारमनुप्रयाति ॥ ४.३०.३९ ॥
Llena de deseo, con una pasión cada vez más intensa, acompañada de su manada, la elefanta de paso lento rodea a su compañero en celo, que avanza, y lo sigue por los bosques.
4.30.40
त्यक्त्वा वराण्यात्मविभूषितानि
बर्हाणि तीरोपगता नदीनाम्।
निर्भर्त्स्यमाना इव सारसौघैः
प्रयान्ति दीना विमना मयूराः ॥ ४.३०.४० ॥
Los pavos reales, llegados a las orillas de los ríos, abandonan sus hermosas plumas que los adornan y se marchan afligidos y abatidos, como si fueran reprendidos por bandadas de grullas.
4.30.41
वित्रास्य कारण्डवचक्रवाकान्
महारवैर्भिन्नकटा गजेन्द्राः।
सरस्सुबद्धाम्बुजभूषणेषु
विक्षोभ्य विक्षोभ्य जलं पिबन्ति ॥ ४.३०.४१ ॥
Espantando a los patos kāraṇḍava y a las aves cakravāka con sus grandes bramidos, los elefantes principescos, con las mejillas empapadas del fluido de celo, beben removiendo el agua una y otra vez en los lagos adornados con loto.
4.30.42
व्यपेतपङ्कासु सवालुकासु
प्रसन्नतोयासु सगोकुलासु।
ससारसारावविनादितासु
नदीषु हंसा निपतन्ति हृष्टाः ॥ ४.३०.४२ ॥
En los ríos cuyo lodo se ha disipado, con orillas arenosas, aguas claras, rebaños de vacas, resonando con los gritos de las grullas, descienden los cisnes jubilosos.
4.30.43
नदीघनप्रस्रवणोदकाना-
मतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम्।
प्लवंगमानां च गतोत्सवानां
ध्रुवं रवाः सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ ४.३०.४३ ॥
Los ruidos de los ríos, las densas nubes, las aguas de las fuentes, los pavos reales que danzan en los vientos impetuosos, y los monos cuya fiesta ha terminado, sin duda han cesado ya por completo.
4.30.44
अनेकवर्णाः सुविनष्टकाया
नवोदितेष्वम्बुधरेषु नष्टाः।
क्षुधार्दिता घोरविषा बिलेभ्य-
श्चिरोषिता विप्रसरन्ति सर्पाः ॥ ४.३०.४४ ॥
Las serpientes de muchos colores, con sus cuerpos muy debilitados, ocultas entre las nubes recién levantadas, atormentadas por el hambre y de veneno terrible, salen de sus agujeros tras haber permanecido mucho tiempo en ellos.
4.30.45
चञ्चच्चन्द्रकरस्पर्शहर्षोन्मीलिततारका।
अहो रागवती संध्या जहाति स्वयमम्बरम् ॥ ४.३०.४५ ॥
Con las estrellas abiertas por la alegría del roce de los rayos brillantes de la luna, ¡ah! el crepúsculo enrojecido de pasión abandona por sí mismo el cielo.
4.30.46
रात्रिः शशाङ्कोदितसौम्यवक्त्रा
तारागणोन्मीलितचारुनेत्रा।
ज्योत्स्नांशुकप्रावरणा विभाति
नारीव शुक्लांशुकसंवृताङ्गी ॥ ४.३०.४६ ॥
La noche, de rostro apacible al alzarse la luna, de hermosos ojos abiertos por la multitud de estrellas, resplandece envuelta en un manto de luz lunar, como una mujer cubierta con vestiduras blancas.
4.30.47
विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वा
प्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः ।
नभः समाक्रामति शीघ्रवेगा
वातावधूता ग्रथितेव माला ॥ ४.३०.४७ ॥
La hermosa hilera de grullas, alegre tras comer los granos maduros de arroz, cruza veloz el cielo, como una guirnalda ensartada y sacudida por el viento.
4.30.48
सुप्तैकहंसं कुमुदैरुपेतं
महाह्रदस्थं सलिलं विभाति।
घनैर्विमुक्तं निशि पूर्णचन्द्रं
तारागणाकीर्णमिवान्तरिक्षम् ॥ ४.३०.४८ ॥
El agua del gran lago, con un solo cisne dormido y adornada de nenúfares, resplandece como el cielo nocturno libre de nubes, con la luna llena y cuajado de estrellas.
4.30.49
प्रकीर्णहंसाकुलमेखलानां
प्रबुद्धपद्मोत्पलमालिनीनाम्।
वाप्युत्तमानामधिकाद्य लक्ष्मी-
र्वराङ्गनानामिव भूषितानाम् ॥ ४.३०.४९ ॥
El esplendor de los excelentes estanques, cuyos cinturones están esparcidos y agitados por los cisnes, y que llevan guirnaldas de loto y nenúfares abiertos, es como el de mujeres excelentes adornadas, superior incluso al esplendor anterior.
4.30.50
वेणुस्वरव्यञ्जिततूर्यमिश्रः
प्रत्यूषकालेऽनिलसम्प्रवृत्तः।
सम्मूर्छितो गर्गरगोवृषाणा-
मन्योन्यमापूरयतीव शब्दः ॥ ४.३०.५० ॥
Al amanecer, un sonido puesto en movimiento por el viento, mezclado con los sones de instrumentos expresados por notas de flauta, se mezcla con los tambores gargara y el mugido de vacas y toros, como si cada uno llenara al otro.
4.30.51
नवैर्नदीनां कुसुमप्रहासै-
र्व्याधूयमानैर्मृदुमारुतेन।
धौतामलक्षौमपटप्रकाशैः
कूलानि काशैरुपशोभितानि ॥ ४.३०.५१ ॥
Las orillas de los ríos están adornadas con hierba kāśa, que se mece con la suave brisa y brilla como tela de seda lavada e inmaculada, como si los ríos sonrieran con flores nuevas.
4.30.52
वनप्रचण्डा मधुपानशौण्डाः
प्रियान्विताः षट्चरणाः प्रहृष्टाः।
वनेषु मत्ताः पवनानुयात्रां
कुर्वन्ति पद्मासनरेणुगौराः ॥ ४.३०.५२ ॥
Feroces en los bosques, ávidos de beber miel, dichosos y acompañados de sus parejas, las abejas de seis patas, blancas por el polen de loto, embriagadas, siguen al viento por los bosques.
4.30.53
जलं प्रसन्नं कुसुमप्रहासं
क्रौञ्चस्वनं शालिवनं विपक्वम्।
मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्रः
शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम् ॥ ४.३०.५३ ॥
Las aguas claras, la sonrisa de las flores, el canto de las aves krauñca, los campos de arroz maduros, el viento suave y la luna sin mancha anuncian que la estación de las lluvias ha terminado.
4.30.54
मीनोपसंदर्शितमेखलानां
नदीवधूनां गतयोऽद्य मन्दाः।
कान्तोपभुक्तालसगामिनीनां
प्रभातकालेष्विव कामिनीनाम् ॥ ४.३०.५४ ॥
Los pasos de las esposas de los ríos, cuyos cinturones muestran los peces, son lentos hoy, como los de las mujeres enamoradas que caminan lánguidamente al amanecer, disfrutadas por sus amantes.
4.30.55
सचक्रवाकानि सशैवलानि
काशैर्दुकूलैरिव संवृतानि।
सपत्ररेखाणि सरोचनानि
वधूमुखानीव नदीमुखानि ॥ ४.३०.५५ ॥
Los rostros de los ríos, cubiertos de gansos chakravāka, musgo, hierba kāśa y tela de seda, marcados con líneas de hojas y adornados con oropimente amarillo, parecen rostros de novias.
4.30.56
प्रफुल्लबाणासनचित्रितेषु
प्रहृष्टषट्पादनिकूजितेषु।
गृहीतचापोद्यतदण्डचण्डः
प्रचण्डचापोऽद्य वनेषु कामः ॥ ४.३०.५६ ॥
En los bosques pintados con el arco de flores y resonantes con el zumbido alegre de las abejas, Kāma ha tomado hoy su arco feroz.
4.30.57
लोकं सुवृष्ट्या परितोषयित्वा
नदीस्तटाकानि च पूरयित्वा।
निष्पन्नसस्यां वसुधां च कृत्वा
त्यक्त्वा नभस्तोयधराः प्रणष्टाः ॥ ४.३०.५७ ॥
Tras haber complacido al mundo con buenas lluvias, llenado los ríos y estanques, y hecho la tierra rica en cosechas maduras, las nubes portadoras de agua del cielo se han marchado y desaparecido.
4.30.58
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः।
नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥ ४.३०.५८ ॥
Los ríos del otoño muestran poco a poco sus bancos de arena, como mujeres tímidas por una nueva unión que muestran sus caderas.
4.30.59
प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुरराभिविनादिताः।
चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥ ४.३०.५९ ॥
Oh amable, estos lagos de aguas limpias, resonantes con los gritos de los gaviotines y colmados de bandadas de ánsares rojizos, resplandecen.
4.30.60
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज।
उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥ ४.३०.६० ॥
Oh príncipe, oh amable, ha llegado el tiempo de la acción para los reyes, unidos por enemistad mutua y ansiosos de victoria.
4.30.61
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज।
न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं च तथाविधम् ॥ ४.३०.६१ ॥
Oh príncipe, esta es la primera marcha de los reyes, pero no veo en Sugrīva tal esfuerzo.
4.30.62
असनाः सप्तपर्णाश्च कोविदाराश्च पुष्पिताः।
दृश्यन्ते बन्धुजीवाश्च श्यामाश्च गिरिसानुषु ॥ ४.३०.६२ ॥
Se ven árboles asana, saptaparṇa y kovidāra en flor, y bandhujīva y śyāma en las laderas de las montañas.
4.30.63
हंससारसचक्राह्वैः कुररैश्च समन्ततः।
पुलिनान्यवकीर्णानि नदीनां पश्य लक्ष्मण ॥ ४.३०.६३ ॥
Cisnes, grullas sārasa, cakravākas y águilas pescadoras cubren por todas partes las orillas arenosas de los ríos. Mira, Lakṣmaṇa.
4.30.64
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः।
मम शोकाभितप्तस्य तथा सीतामपश्यतः ॥ ४.३०.६४ ॥
Para mí, atormentado por el dolor y sin ver a Sītā, los cuatro meses de lluvias han pasado como cien años.
4.30.65
चक्रवाकीव भर्तारं पृष्ठतोऽनुगता वनम्।
विषमं दण्डकारण्यमुद्यानमिव चाङ्गना ॥ ४.३०.६५ ॥
Como la hembra del cakravāka sigue a su compañero, me siguió al bosque, y consideró el áspero bosque de Daṇḍaka como si fuera un jardín.
4.30.66
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते।
कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥ ४.३०.६६ ॥
Privado de mi amada, atormentado por el dolor, despojado de mi reino y desterrado, el rey Sugrīva no me muestra compasión, Lakṣmaṇa.
4.30.67
अनाथो हृतराज्योऽहं रावणेन च धर्षितः।
दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥ ४.३०.६७ ॥
Soy un desamparado, privado de mi reino, agredido por Rāvaṇa, desdichado, lejos de mi hogar y enfermo de amor; sin embargo, él ha venido buscando mi refugio.
4.30.68
इत्येतैः कारणैः सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः।
अहं वानरराजस्य परिभूतः परंतपः ॥ ४.३०.६८ ॥
Por estas razones, amable amigo, he sido despreciado por Sugrīva, el rey de los monos de mente perversa, oh abrasador de enemigos.
4.30.69
स कालं परिसंख्याय सीतायाः परिमार्गणे।
कृतार्थः समयं कृत्वा दुर्मतिर्नाववुध्यते ॥ ४.३०.६९ ॥
Habiendo calculado el plazo para la búsqueda de Sītā y hecho su promesa, el de mente torpe, ya cumplido su propósito, ya no lo recuerda.
4.30.70
स किष्किन्धां प्रविश्य त्वं ब्रूहि वानरपुङ्गवम्।
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ ४.३०.७० ॥
Entra en Kiṣkindhā y, por mi palabra, dile a Sugrīva, el mejor de los monos, necio y apegado a los placeres rústicos:
4.30.71
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम्।
आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥ ४.३०.७१ ॥
Quien, tras dar esperanza a los suplicantes que han venido y a quienes antes le prestaron ayuda, destruye esa esperanza, es el más vil de los hombres en el mundo.
4.30.72
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम्।
सत्येन परिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३०.७२ ॥
Quien cumple con verdad la palabra pronunciada, sea buena o mala, ese héroe es el mejor de los hombres.
4.30.73
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये।
तान् मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान् नोपभुञ्जते ॥ ४.३०.७३ ॥
Quienes, cumplidos sus propios fines, no ayudan a los amigos cuyos fines siguen sin cumplirse: aun muertos, esos desagradecidos no son devorados por las criaturas carnívoras.
4.30.74
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे।
द्रष्टुमिच्छसि चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥ ४.३०.७४ ॥
Sin duda deseas ver la forma del arco de espalda dorada que tenso en la batalla, semejante a un enjambre de relámpagos.
4.30.75
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे।
निर्घोषमिव वज्रस्य पुनः संश्रोतुमिच्छसि ॥ ४.३०.७५ ॥
Deseas volver a oír el terrible estruendo de la cuerda de mi arco, encolerizado en la batalla, semejante al fragor del rayo.
4.30.76
काममेवंगतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे।
त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥ ४.३०.७६ ॥
Aunque su valor sea así conocido, ¡oh héroe, oh príncipe!, mientras tú seas mi ayudante no tendré inquietud.
4.30.77
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरंजय।
समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥ ४.३०.७७ ॥
¡Oh conquistador de ciudades enemigas!, el señor de los simios, habiendo cumplido su propósito, no recuerda el tiempo fijado para el cual se emprendió esta empresa.
4.30.78
वर्षाः समयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः।
व्यतीतांश्चतुरो मासान् विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३०.७८ ॥
El señor de los simios había prometido la estación de las lluvias como tiempo fijado, pero han pasado cuatro meses, y él, divirtiéndose, no lo advierte.
4.30.79
सामात्यपरिषत्क्रीडन् पानमेवोपसेवते।
शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥ ४.३०.७९ ॥
Sugrīva, divirtiéndose con sus ministros y su asamblea, sólo se entrega a la bebida, y no muestra compasión hacia nosotros, afligidos por el dolor.
4.30.80
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वीर महाबल।
मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैनमिदं वचः ॥ ४.३०.८० ॥
¡Oh héroe, oh poderoso! Ve y dile a Sugrīva esto: habla con él estas palabras, para que conozca la forma de mi ira.
4.30.81
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३०.८१ ॥
El camino por el que Vālin fue muerto y se fue no es estrecho. ¡Oh Sugrīva, mantente firme en el momento acordado; no sigas el camino de Vālin!
4.30.82
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया।
त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥ ४.३०.८२ ॥
En la batalla yo, solo, maté a Vālin con una sola flecha. Pero a ti, que has transgredido la verdad, te mataré junto con tus parientes.
4.30.83
यदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ।
तत् तद् ब्रूहि नरश्रेष्ठ त्वर कालव्यतिक्रमः ॥ ४.३०.८३ ॥
Cuando el asunto ha sido así decidido, di lo que sea beneficioso. ¡Oh mejor de los hombres, apresúrate; que no pase el tiempo!
4.30.84
कुरुष्व सत्यं मम वानरेश्वर
प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम्।
मा वालिनं प्रेतगतो यमक्षये
त्वमद्य पश्येर्मम चोदितः शरैः ॥ ४.३०.८४ ॥
¡Oh señor de los monos, cumple tu promesa hacia mí, atendiendo al dharma eterno! No vayas a la morada de Yama como un espíritu difunto, como Vālin; hoy, impulsado por mis flechas, también lo verás.
4.30.85
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं
लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्।
चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा
हरीश्वरे मानववंशवर्धनः ॥ ४.३०.८५ ॥
Él, el acrecentador del linaje humano, de fulgor feroz, vio a su hermano mayor lamentarse afligido, y su ira creció intensamente; entonces formó una resolución severa contra el señor de los monos.