ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
गृहं प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः।
वर्षरात्रे स्थितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥ ४.३०.१ ॥
ସୁଗ୍ରୀବ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ପରେ ଏବଂ ଆକାଶ ମେଘରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା ପରେ, ବର୍ଷାରାତ୍ରିରେ କାମ ଓ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ରାମ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ।
4.30.2
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम्।
शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥ ४.३०.२ ॥
ଧଳା ଆକାଶ ଓ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ଦେଖି, ଏବଂ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଲେପରେ ଶରତ ରାତ୍ରି ଦେଖି।
4.30.3
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम्।
दृष्ट्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥ ४.३०.३ ॥
ସୁଗ୍ରୀବ କାମବୃତ୍ତିରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାର, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ହଜିଯାଇଥିବାର ଓ ସମୟ ବିତିଯାଇଥିବାର ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ରାମ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ।
4.30.4
स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान् नृपः।
मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥ ४.३०.४ ॥
କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଘବ କ୍ଷଣେ ପରେ ଚେତନା ଫେରି ମନରେ ଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ହିଁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
4.30.5
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसारावसंघुष्टं विललापार्तया गिरा ॥ ४.३०.५ ॥
ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଓ ବିଜୁଳି-ମେଘ ରହିତ ଦେଖି, ସାରସ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ, ରାମ ଆର୍ତ୍ତ ସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କଲେ।
4.30.6
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते।
शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ४.३०.६ ॥
ସୁନା ଧାତୁରେ ସଜ୍ଜିତ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବସି, ଶରତ ଆକାଶ ଦେଖି, ରାମ ମନରେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
4.30.7
सारसारावसंनादैः सारसारावनादिनी।
याऽऽश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.७ ॥
ସାରସ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧୁର ସ୍ୱର ପରି କଥା କହୁଥିବା, ଆଶ୍ରମରେ ରମୁଥିବା ସେ ବାଳା ଏବେ ମୋ ବିନା କେମିତି ରମୁଥିବ?
4.30.8
पुष्पितांश्चासनान् दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान्।
कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥ ४.३०.८ ॥
ଫୁଲିଥିବା, ସୁନା ପରି ନିର୍ମଳ ଆସନ ଦେଖି ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ନ ଦେଖି ସେ ବାଳା କେମିତି ରମୁଥିବ?
4.30.9
या पुरा कलहंसानां कलेन कलभाषिणी।
बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.९ ॥
ଯିଏ ପୂର୍ବେ କଳହଂସଙ୍କ ମଧୁର ସ୍ୱର ପରି ମିଠା କଥା କହୁଥିଲା, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ସେ ଏବେ ମୋ ବିନା କେମିତି ରମୁଥିବ?
4.30.10
निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम्।
पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥ ४.३०.१० ॥
ସାଥୀ ଚକ୍ରବାକଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପଦ୍ମ ପରି ବିଶାଳ ନୟନା ସେ କେମିତି ହେଉଥିବ?
4.30.11
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च।
तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥ ४.३०.११ ॥
ସରୋବର, ନଦୀ, ବାବୀ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ବନ — ସେ ମୃଗନୟନା ବିନା ବୁଲି ଆଜି ମୁଁ ସୁଖ ପାଉନି।
4.30.12
अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम्।
सुदूरं पीडयेत् कामः शरद्गुणनिरन्तरः ॥ ४.३०.१२ ॥
ମୋ ବିୟୋଗ ଓ ତା'ର କୋମଳତା ଯୋଗୁଁ, ଶରତ ଋତୁର ଗୁଣରେ ନିରନ୍ତର ବଢ଼ୁଥିବା କାମ ସେ ଭାମିନୀକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବ।
4.30.13
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः।
विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥ ४.३०.१३ ॥
ଏହିପରି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜପୁତ୍ର ବିଳାପ କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରୁ ଜଳ ମାଗୁଥିବା ପକ୍ଷୀ।
4.30.14
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु।
ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥ ४.३०.१४ ॥
ତା'ପରେ ରମଣୀୟ ପର୍ବତ ଢ଼ାଲରେ ଫଳ ଖୋଜି ଫେରିଥିବା ଶୋଭାମୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
4.30.15
स चिन्तया दुस्सहया परीतं
विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी।
भ्रातुर्विषादात् त्वरितोऽतिदीनः
समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच दीनम् ॥ ४.३०.१५ ॥
ଅସହ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଘେରାଯାଇ, ନିର୍ଜନରେ ଅଚେତନ ପଡ଼ିଥିବା ମନସ୍ୱୀ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଦୀନଭାବେ କହିଲେ।
4.30.16
किमार्य कामस्य वशंगतेन
किमात्मपौरुष्यपराभवेन ।
अयं ह्रिया संह्रियते समाधिः
किमत्र योगेन निवर्तते न ॥ ४.३०.१६ ॥
ଆର୍ଯ! କାମର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ କାହିଁକି? ନିଜ ପୌରୁଷର ପରାଭବରେ କାହିଁକି? ଏହି ସମାଧି ଲଜ୍ଜାରେ ସଂକୁଚିତ ହେଉଛି; ଯୋଗରେ ଏଠାରେ ତାହା କାହିଁକି ଫେରୁନାହିଁ?
4.30.17
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं
समाधियोगानुगतं च कालम्।
सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्वः
स्वकर्महेतुं च कुरुष्व तात ॥ ४.३०.१७ ॥
ହେ ତାତ! ମନର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ; ସମାଧି ଯୋଗ ଅନୁସାରେ ସମୟ ପାଳନ କର; ସହାୟକଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଦୀନତାହୀନ ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର କାରଣ ହୁଅ।
4.30.18
न जानकी मानववंशनाथ
त्वया सनाथा सुलभा परेण।
न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य
न दह्यते वीर वरार्ह कश्चित् ॥ ४.३०.१८ ॥
ମାନବବଂଶର ନାଥ! ଜାନକୀ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସନାଥା; ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ସହଜରେ ମିଳିବା ଭଳି ନୁହେଁ। ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପାଖକୁ ଯାଇ କେହି ଦଗ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ବୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ!
4.30.19
सलक्षणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं
स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः।
हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं
ससामधर्मार्थसमाहितं च ॥ ४.३०.१९ ॥
ସୁଲକ୍ଷଣ, ଅଜେୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ—ଯାହା ହିତକର, ପଥ୍ୟ, ନୀତିରେ ନିବିଷ୍ଟ ଏବଂ ସାମ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।
4.30.20
निस्संशयं कार्यमवेक्षितव्यं
क्रियाविशेषोऽप्यनुवर्तितव्यः।
न तु प्रवृद्धस्य दुरासदस्य
कुमार वीर्यस्य फलं च चिन्त्यम् ॥ ४.३०.२० ॥
ସନ୍ଦେହ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କ୍ରିୟାର ବିଶେଷ ପଥ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ହେ କୁମାର, ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଥିବା ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁର ପରାକ୍ରମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
4.30.21
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन्।
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥ ४.३०.२१ ॥
ତା'ପରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ନୟନ ଥିବା ମୈଥିଲୀ (ସୀତା)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୁଷ୍କ ମୁଖରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.30.22
तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम्।
निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥ ४.३०.२२ ॥
ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଜଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
4.30.23
दीर्घगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः।
विसृज्य सलिलं मेघाः परिशान्ता नृपात्मज ॥ ४.३०.२३ ॥
ହେ ରାଜକୁମାର, ଦୀର୍ଘ ଓ ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନକାରୀ, ପର୍ବତ ଓ ବୃକ୍ଷର ଆଗରେ ଗତିକାରୀ ମେଘମାନେ ଜଳ ବର୍ଷାଇ ଏବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.30.24
नीलोत्पलदलश्यामाः श्यामीकृत्वा दिशो दश।
विमदा इव मातङ्गाः शान्तवेगाः पयोधराः ॥ ४.३०.२४ ॥
ନୀଳ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ, ଦଶଦିଗକୁ କଳା କରି, ମଦହୀନ ହାତୀ ପରି, ବେଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ମେଘମାନେ।
4.30.25
जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः।
चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः ॥ ४.३०.२५ ॥
ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାବେଗଯୁକ୍ତ, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧିତ, ବିଚରଣ କରି ବିରମିତ ବର୍ଷାବାୟୁ, ହେ ସୌମ୍ୟ, ପୁନଃ ଉଠିଛନ୍ତି।
4.30.26
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण।
नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ ॥ ४.३०.२६ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମେଘ, ହସ୍ତୀ, ମୟୂର ଓ ଝରଣାର ଶବ୍ଦ ହଠାତ୍ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
4.30.27
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः।
अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः ॥ ४.३०.२७ ॥
ମହାମେଘରେ ସିକ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ବିଚିତ୍ର ଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ପର୍ବତସବୁ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଲିପ୍ତ ପରି ଦିଶୁଛନ୍ତି।
4.30.28
शाखासु सप्तच्छदपादपानां
प्रभासु तारार्कनिशाकराणाम्।
लीलासु चैवोत्तमवारणानां
श्रियं विभज्याद्य शरत्प्रवृत्ता ॥ ४.३०.२८ ॥
ସପ୍ତଛଦ ବୃକ୍ଷର ଶାଖାରେ, ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭାରେ, ଉତ୍ତମ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କ ଲୀଳାରେ ଶୋଭା ବାଣ୍ଟି ଆଜି ଶରତ୍ କାଳ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
4.30.29
सम्प्रत्यनेकाश्रयचित्रशोभा
लक्ष्मीः शरत्कालगुणोपपन्ना।
सूर्याग्रहस्तप्रतिबोधितेषु
पद्माकरेष्वभ्यधिकं विभाति ॥ ४.३०.२९ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଶରତ୍ କାଳର ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଅନେକ ଆଶ୍ରୟରେ ବିଚିତ୍ର ଶୋଭାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଥମ କିରଣରେ ଜାଗ୍ରତ ପଦ୍ମସରୋବରରେ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
4.30.30
सप्तच्छदानां कुसुमोपगन्धी
षट्पादवृन्दैरनुगीयमानः।
मत्तद्विपानां पवनानुसारी
दर्पं विनेष्यन्नधिकं विभाति ॥ ४.३०.३० ॥
ସପ୍ତଛଦ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭ୍ରମର ବୃନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଗୀତମୁଖର, ପବନକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ମତ୍ତ ହସ୍ତୀଙ୍କ ଦର୍ପ ଦୂର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଭଳି ତାହା ଅଧିକ ଶୋଭେ।
4.30.31
अभ्यागतैश्चारुविशालपक्षैः
स्मरप्रियैः पद्मरजोऽवकीर्णैः।
महानदीनां पुलिनोपयातैः
क्रीडन्ति हंसाः सह चक्रवाकैः ॥ ४.३०.३१ ॥
ସୁନ୍ଦର ବିଶାଳ ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ, ପଦ୍ମରେଣୁରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ପ୍ରିୟ, ଫେରି ଆସିଥିବା ହଂସମାନେ ମହାନଦୀମାନଙ୍କ ବାଲିଚରକୁ ଆସି ଚକ୍ରବାକ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି।
4.30.32
मदप्रगल्भेषु च वारणेषु
गवां समूहेषु च दर्पितेषु।
प्रसन्नतोयासु च निम्नगासु
विभाति लक्ष्मीर्बहुधा विभक्ता ॥ ४.३०.३२ ॥
ମଦରେ ଉଦ୍ଧତ ହାତୀମାନଙ୍କରେ, ଗର୍ବିତ ଗୋସମୂହରେ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳର ନିମ୍ନଗାମୀ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବହୁପ୍ରକାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
4.30.33
नभः समीक्ष्याम्बुधरैर्विमुक्तं
विमुक्तबर्हाभरणा वनेषु।
प्रियास्वरक्ता विनिवृत्तशोभा
गतोत्सवा ध्यानपरा मयूराः ॥ ४.३०.३३ ॥
ମେଘମୁକ୍ତ ଆକାଶ ଦେଖି ବନର ମୟୂରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୁଚ୍ଛର ଅଳଙ୍କାର ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ନ ରହି, ଶୋଭା ହ୍ରାସ ପାଇ, ଉତ୍ସବ ହରାଇ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.30.34
मनोज्ञगन्धैः प्रियकैरनल्पैः
पुष्पातिभारावनताग्रशाखैः।
सुवर्णगौरैर्नयनाभिरामै-
रुद्योतितानीव वनान्तराणि ॥ ४.३०.३४ ॥
ମନୋହର ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ, ପ୍ରଚୁର, ପୁଷ୍ପଭାରରେ ଅଗ୍ରଶାଖା ନଇଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଗୌର, ନୟନାଭିରାମ ପ୍ରିୟକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନର ଭିତର ଭାଗ ଯେପରି ଆଲୋକିତ ହୋଇଛି।
4.30.35
प्रियान्वितानां नलिनीप्रियाणां
वने प्रियाणां कुसुमोद्गतानाम्।
मदोत्कटानां मदलालसानां
गजोत्तमानां गतयोऽद्य मन्दाः ॥ ४.३०.३५ ॥
ପ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା, ପଦ୍ମସରୋବର ପ୍ରିୟ, ବନରେ ପ୍ରିୟ, ଫୁଲରୁ ଉଠିଥିବା କୁହାଯାଉଥିବା, ମଦରେ ଉଗ୍ର, ମଦଲାଳସାଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନଙ୍କ ଗତି ଆଜି ମନ୍ଦ ହୋଇଛି।
4.30.36
व्यक्तं नभः शस्त्रविधौतवर्णं
कृशप्रवाहानि नदीजलानि।
कह्लारशीताः पवनाः प्रवान्ति
तमो विमुक्ताश्च दिशः प्रकाशाः ॥ ४.३०.३६ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ମାଜି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିବା ପରି ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ। ନଦୀର ଜଳ ପତଳା ସ୍ରୋତରେ ବହୁଛି। ପଦ୍ମ ପରି ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଛି, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରମୁକ୍ତ ଦିଗସବୁ ଆଲୋକିତ।
4.30.37
सूर्यातपक्रामणनष्टपङ्का
भूमिश्चिरोद्घाटितसान्द्ररेणुः।
अन्योन्यवैरेण समायुताना-
मुद्योगकालोऽद्य नराधिपानाम् ॥ ४.३०.३७ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରେ କାଦୁଅ ଶୁଖି ଲିଭିଗଲା; ବହୁଦିନ ଧରି ଭୂମିରେ ଘନ ଧୂଳି ଉଡ଼ୁଛି। ପରସ୍ପର ବୈରରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ-ଉଦ୍ୟୋଗର ସମୟ ଆସିଛି।
4.30.38
शरद्गुणाप्यायितरूपशोभाः
प्रहर्षिताः पांसुसमुत्थिताङ्गाः।
मदोत्कटाः सम्प्रति युद्धलुब्धा
वृषा गवां मध्यगता नदन्ति ॥ ४.३०.३८ ॥
ଶରଦ ଋତୁର ଗୁଣରେ ପୁଷ୍ଟ ରୂପ ଓ ଶୋଭାବିଶିଷ୍ଟ, ଆନନ୍ଦିତ, ଧୂଳିରେ ଅଙ୍ଗ ଉଠାଇଥିବା, ମଦରେ ଉଗ୍ର ଏବଂ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧଲୋଭୀ ଷଣ୍ଢମାନେ ଗାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
4.30.39
समन्मथा तीव्रतरानुरागा
कुलान्विता मन्दगतिः करेणुः।
मदान्वितं सम्परिवार्य यान्तं
वनेषु भर्तारमनुप्रयाति ॥ ४.३०.३९ ॥
କାମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ତୀବ୍ର ଅନୁରାଗଯୁକ୍ତା, ଯୂଥ ସହିତ, ମନ୍ଥରଗତି ହସ୍ତିନୀ, ମଦରେ ଚାଲୁଥିବା ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ଘେରି ବନମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଯାଏ।
4.30.40
त्यक्त्वा वराण्यात्मविभूषितानि
बर्हाणि तीरोपगता नदीनाम्।
निर्भर्त्स्यमाना इव सारसौघैः
प्रयान्ति दीना विमना मयूराः ॥ ४.३०.४० ॥
ନଦୀ କୂଳକୁ ଆସିଥିବା ମୟୂରମାନେ ନିଜକୁ ଶୋଭାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ପୁଚ୍ଛ ଛାଡ଼ି, ସାରସ ଝାଙ୍କରେ ତିରସ୍କୃତ ପରି ଦୀନ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ମନରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
4.30.41
वित्रास्य कारण्डवचक्रवाकान्
महारवैर्भिन्नकटा गजेन्द्राः।
सरस्सुबद्धाम्बुजभूषणेषु
विक्षोभ्य विक्षोभ्य जलं पिबन्ति ॥ ४.३०.४१ ॥
ମହାଗର୍ଜନରେ କାରଣ୍ଡବ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମଦଜଳରେ ଭିଜା ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ ଗଜେନ୍ଦ୍ରମାନେ ପଦ୍ମଭୂଷିତ ସରୋବରରେ ବାରମ୍ବାର ଜଳ ଆଲୋଡ଼ି ପାନ କରନ୍ତି।
4.30.42
व्यपेतपङ्कासु सवालुकासु
प्रसन्नतोयासु सगोकुलासु।
ससारसारावविनादितासु
नदीषु हंसा निपतन्ति हृष्टाः ॥ ४.३०.४२ ॥
କାଦୁଅ ଦୂର ହୋଇଥିବା, ବାଲିତଟ ଥିବା, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳର, ଗୋଧନ ସହିତ, ସାରସ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରବରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦିତ ହଂସମାନେ ଓହ୍ଲାନ୍ତି।
4.30.43
नदीघनप्रस्रवणोदकाना-
मतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम्।
प्लवंगमानां च गतोत्सवानां
ध्रुवं रवाः सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ ४.३०.४३ ॥
ନଦୀ, ଘନ ମେଘ, ଝରଣାର ଜଳ, ଅତି ପ୍ରବଳ ପବନରେ ନାଚୁଥିବା ମୟୂର, ଏବଂ ଉତ୍ସବ ସରିଥିବା ବାନରମାନଙ୍କ ରବ — ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱର ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଛି।
4.30.44
अनेकवर्णाः सुविनष्टकाया
नवोदितेष्वम्बुधरेषु नष्टाः।
क्षुधार्दिता घोरविषा बिलेभ्य-
श्चिरोषिता विप्रसरन्ति सर्पाः ॥ ४.३०.४४ ॥
ଅନେକ ରଙ୍ଗର, ଶରୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ, ନୂଆ ଉଠିଥିବା ମେଘରେ ଲୁଚିଥିବା, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ବିଷଧର ସାପମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଗର୍ତ୍ତରେ ରହି ଏବେ ବାହାରୁଛନ୍ତି।
4.30.45
चञ्चच्चन्द्रकरस्पर्शहर्षोन्मीलिततारका।
अहो रागवती संध्या जहाति स्वयमम्बरम् ॥ ४.३०.४५ ॥
ଝଳମଳ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ସ୍ପର୍ଶର ହର୍ଷରେ ତାରାମାନେ ଫୁଟି ଉଠିଛନ୍ତି; ଅହୋ! ଅନୁରାଗବତୀ ସନ୍ଧ୍ୟା ନିଜେ ଆକାଶ ଛାଡ଼ୁଛି।
4.30.46
रात्रिः शशाङ्कोदितसौम्यवक्त्रा
तारागणोन्मीलितचारुनेत्रा।
ज्योत्स्नांशुकप्रावरणा विभाति
नारीव शुक्लांशुकसंवृताङ्गी ॥ ४.३०.४६ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ସୌମ୍ୟମୁଖୀ ରାତ୍ରି, ତାରାଗଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ସୁନ୍ଦର ନୟନା, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତା, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରାବୃତ ଅଙ୍ଗ ନାରୀ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.30.47
विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वा
प्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः ।
नभः समाक्रामति शीघ्रवेगा
वातावधूता ग्रथितेव माला ॥ ४.३०.४७ ॥
ପାଚିଲା ଧାନ ଦାନା ଖାଇ ଆନନ୍ଦିତ ସୁନ୍ଦର ସାରସ ପଙ୍କ୍ତି ଶୀଘ୍ର ବେଗରେ ଆକାଶ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ବାୟୁରେ ଦୋଳିତ ଗୁନ୍ଥା ମାଳା ପରି।
4.30.48
सुप्तैकहंसं कुमुदैरुपेतं
महाह्रदस्थं सलिलं विभाति।
घनैर्विमुक्तं निशि पूर्णचन्द्रं
तारागणाकीर्णमिवान्तरिक्षम् ॥ ४.३०.४८ ॥
ଗୋଟିଏ ନିଦ୍ରିତ ହଂସ ଓ କୁମୁଦ ସହିତ ମହାହ୍ରଦର ଜଳ, ମେଘମୁକ୍ତ ରାତ୍ରିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ ପରି ଶୋଭେ।
4.30.49
प्रकीर्णहंसाकुलमेखलानां
प्रबुद्धपद्मोत्पलमालिनीनाम्।
वाप्युत्तमानामधिकाद्य लक्ष्मी-
र्वराङ्गनानामिव भूषितानाम् ॥ ४.३०.४९ ॥
ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହଂସ ଦ୍ୱାରା ଆକୁଳ ମେଖଳାଧାରିଣୀ, ପ୍ରଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ମାଳାଧାରିଣୀ ଉତ୍ତମ ବାପୀମାନଙ୍କର ଶୋଭା ଅଳଙ୍କୃତା ଉତ୍ତମ ନାରୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପରି; ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅଧିକ।
4.30.50
वेणुस्वरव्यञ्जिततूर्यमिश्रः
प्रत्यूषकालेऽनिलसम्प्रवृत्तः।
सम्मूर्छितो गर्गरगोवृषाणा-
मन्योन्यमापूरयतीव शब्दः ॥ ४.३०.५० ॥
ପ୍ରଭାତ କାଳରେ ପବନରେ ଉଠିଥିବା ଶବ୍ଦ, ବଂଶୀ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରକାଶିତ ବାଦ୍ୟମିଶ୍ରିତ, ଗର୍ଗର ବାଦ୍ୟ ଓ ଗାଈ-ଷଣ୍ଢଙ୍କ ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶି ପରସ୍ପରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲା ପରି।
4.30.51
नवैर्नदीनां कुसुमप्रहासै-
र्व्याधूयमानैर्मृदुमारुतेन।
धौतामलक्षौमपटप्रकाशैः
कूलानि काशैरुपशोभितानि ॥ ४.३०.५१ ॥
ନଦୀମାନଙ୍କର ନୂଆ ଫୁଲର ହସ ପରି, ମୃଦୁ ପବନରେ ଦୋହଲୁଥିବା, ଧୋଇ ହୋଇଥିବା ନିର୍ମଳ ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା କାଶ ଘାସରେ ନଦୀକୂଳ ଶୋଭିତ ହେଉଛି ।
4.30.52
वनप्रचण्डा मधुपानशौण्डाः
प्रियान्विताः षट्चरणाः प्रहृष्टाः।
वनेषु मत्ताः पवनानुयात्रां
कुर्वन्ति पद्मासनरेणुगौराः ॥ ४.३०.५२ ॥
ବନରେ ଉଗ୍ର, ମଧୁପାନରେ ଆସକ୍ତ, ପ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ଷଟ୍ପଦ ଭ୍ରମରମାନେ, ପଦ୍ମପରାଗରେ ଗୌର ହୋଇ, ମତ୍ତ ହୋଇ ପବନର ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ।
4.30.53
जलं प्रसन्नं कुसुमप्रहासं
क्रौञ्चस्वनं शालिवनं विपक्वम्।
मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्रः
शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम् ॥ ४.३०.५३ ॥
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ, ଫୁଲର ହସ, କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱର, ପାଚିଲା ଧାନ କ୍ଷେତ, ମୃଦୁ ପବନ ଓ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷାକାଳ ଶେଷ ହୋଇଛି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି ।
4.30.54
मीनोपसंदर्शितमेखलानां
नदीवधूनां गतयोऽद्य मन्दाः।
कान्तोपभुक्तालसगामिनीनां
प्रभातकालेष्विव कामिनीनाम् ॥ ४.३०.५४ ॥
ମାଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ନଦୀ-ବଧୂମାନଙ୍କ ଗତି ଆଜି ମନ୍ଥର; ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୁକ୍ତ, ଆଳସ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା କାମିନୀମାନଙ୍କ ଗତି ପରି ।
4.30.55
सचक्रवाकानि सशैवलानि
काशैर्दुकूलैरिव संवृतानि।
सपत्ररेखाणि सरोचनानि
वधूमुखानीव नदीमुखानि ॥ ४.३०.५५ ॥
ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ, ଶୈବାଳ, କାଶ ଘାସ ଓ ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ପତ୍ରରେଖା ଓ ଗୋରୋଚନାରେ ସଜ୍ଜିତ ନଦୀମୁଖଗୁଡ଼ିକ ବଧୂମାନଙ୍କ ମୁଖ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି ।
4.30.56
प्रफुल्लबाणासनचित्रितेषु
प्रहृष्टषट्पादनिकूजितेषु।
गृहीतचापोद्यतदण्डचण्डः
प्रचण्डचापोऽद्य वनेषु कामः ॥ ४.३०.५६ ॥
ଫୁଟିଥିବା ବାଣାସନରେ ଚିତ୍ରିତ, ଆନନ୍ଦିତ ଭ୍ରମରଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ ବନରେ ଆଜି କାମଦେବ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧନୁ ଧରି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.30.57
लोकं सुवृष्ट्या परितोषयित्वा
नदीस्तटाकानि च पूरयित्वा।
निष्पन्नसस्यां वसुधां च कृत्वा
त्यक्त्वा नभस्तोयधराः प्रणष्टाः ॥ ४.३०.५७ ॥
ଉତ୍ତମ ବର୍ଷାରେ ଜଗତକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀ ପୂରାଇ, ପୃଥିବୀକୁ ପାଚିଲା ଫସଲରେ ଭରି, ଆକାଶର ଜଳଧର ମେଘ ବିଦାୟ ନେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.30.58
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः।
नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥ ४.३०.५८ ॥
ଶରତ ନଦୀମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜର ବାଲିଚର ଦେଖାଉଛନ୍ତି; ନୂଆ ମିଳନରେ ଲଜ୍ଜିତ ନାରୀମାନେ ଯେପରି ନିଜ କଟି ଦେଖାଉଛନ୍ତି।
4.30.59
प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुरराभिविनादिताः।
चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥ ४.३०.५९ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳର ଏହି ଜଳାଶୟ କୁରର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଡାକରେ ମୁଖରିତ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଝାଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.30.60
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज।
उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥ ४.३०.६० ॥
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ହେ ସୌମ୍ୟ, ପରସ୍ପର ବୈରରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ି ଜୟ ଇଚ୍ଛୁକ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟୋଗର ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
4.30.61
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज।
न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं च तथाविधम् ॥ ४.३०.६१ ॥
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହା ରାଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଯାତ୍ରା। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କଠାରେ ସେପରି ଉଦ୍ୟୋଗ ଦେଖୁନାହିଁ।
4.30.62
असनाः सप्तपर्णाश्च कोविदाराश्च पुष्पिताः।
दृश्यन्ते बन्धुजीवाश्च श्यामाश्च गिरिसानुषु ॥ ४.३०.६२ ॥
ଅସନ, ସପ୍ତପର୍ଣ ଓ କୋବିଦାର ଗଛ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛି; ବନ୍ଧୁଜୀବ ଓ ଶ୍ୟାମ ଗଛ ପର୍ବତ ଢାଲରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
4.30.63
हंससारसचक्राह्वैः कुररैश्च समन्ततः।
पुलिनान्यवकीर्णानि नदीनां पश्य लक्ष्मण ॥ ४.३०.६३ ॥
ହଂସ, ସାରସ, ଚକ୍ରବାକ ଓ କୁରର ପକ୍ଷୀରେ ନଦୀର ବାଲିଚର ଚାରିଆଡ଼େ ଭରିଯାଇଛି; ଦେଖ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
4.30.64
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः।
मम शोकाभितप्तस्य तथा सीतामपश्यतः ॥ ४.३०.६४ ॥
ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ମୋ ପାଇଁ, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବର୍ଷାର ଚାରି ମାସ ଶହେ ବର୍ଷ ପରି ବିତିଗଲା।
4.30.65
चक्रवाकीव भर्तारं पृष्ठतोऽनुगता वनम्।
विषमं दण्डकारण्यमुद्यानमिव चाङ्गना ॥ ४.३०.६५ ॥
ଚକ୍ରବାକୀ ଯେପରି ନିଜ ସାଥୀର ପଛେ ଯାଏ, ସେପରି ସେ ବନରେ ମୋ ପଛେ ଆସିଲା; ବିଷମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ସେ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଭାବିଲା।
4.30.66
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते।
कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥ ४.३०.६६ ॥
ପ୍ରିୟାଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ନିର୍ବାସିତ ମୋ ପ୍ରତି ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ କରୁଣା କରୁନାହାଁନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
4.30.67
अनाथो हृतराज्योऽहं रावणेन च धर्षितः।
दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥ ४.३०.६७ ॥
ମୁଁ ଅନାଥ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ଦୀନ, ଘରଠାରୁ ଦୂରରେ, ପ୍ରେମରେ ବ୍ୟାକୁଳ; ତଥାପି ସେ ମୋ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଛି।
4.30.68
इत्येतैः कारणैः सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः।
अहं वानरराजस्य परिभूतः परंतपः ॥ ४.३०.६८ ॥
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ସୌମ୍ୟ, ଦୁରାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି, ହେ ଶତ୍ରୁତାପକ।
4.30.69
स कालं परिसंख्याय सीतायाः परिमार्गणे।
कृतार्थः समयं कृत्वा दुर्मतिर्नाववुध्यते ॥ ४.३०.६९ ॥
ସେ ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣର ସମୟ ଗଣି, ଚୁକ୍ତି କରି, କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ହେଲେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ତାହା ବୁଝେ ନାହିଁ।
4.30.70
स किष्किन्धां प्रविश्य त्वं ब्रूहि वानरपुङ्गवम्।
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ ४.३०.७० ॥
ତୁମେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋ ବଚନରେ, ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୂର୍ଖ, ଗ୍ରାମ୍ୟସୁଖାସକ୍ତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କୁହ।
4.30.71
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम्।
आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥ ४.३०.७१ ॥
ଯେଉଁ ଯାଚକ ଓ ପୂର୍ବ ଉପକାରୀମାନଙ୍କୁ ଆଶା ଦେଇ ତାହା ନଷ୍ଟ କରେ, ସେ ଜଗତରେ ଅଧମ ପୁରୁଷ।
4.30.72
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम्।
सत्येन परिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३०.७२ ॥
କହିଥିବା ବାକ୍ୟ ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, ଯେ ସତ୍ୟରେ ତାହା ପାଳନ କରେ, ସେ ବୀର, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
4.30.73
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये।
तान् मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान् नोपभुञ्जते ॥ ४.३०.७३ ॥
ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଯେଉଁମାନେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଅସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି କୃତଘ୍ନମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ମାଂସଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
4.30.74
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे।
द्रष्टुमिच्छसि चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥ ४.३०.७४ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣପୃଷ୍ଠ ଧନୁର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ଯାହା ବିଜୁଳି ସମୂହ ପରି।
4.30.75
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे।
निर्घोषमिव वज्रस्य पुनः संश्रोतुमिच्छसि ॥ ४.३०.७५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ମୋ ଧନୁର ଜ୍ୟା-ନିର୍ଘୋଷ, ଯାହା ବଜ୍ରର ଗର୍ଜନ ପରି ଭୟଙ୍କର, ତୁମେ ପୁଣି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
4.30.76
काममेवंगतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे।
त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥ ४.३०.७६ ॥
ତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଏପରି ଜଣାଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବୀର, ହେ ରାଜକୁମାର, ତୁମେ ସହାୟକ ଥିବାରୁ ମୋର କୌଣସି ଚିନ୍ତା ରହିବ ନାହିଁ।
4.30.77
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरंजय।
समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥ ४.३०.७७ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ଯେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଯିବାରୁ ବାନରରାଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ମନେ ରଖୁନାହାନ୍ତି।
4.30.78
वर्षाः समयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः।
व्यतीतांश्चतुरो मासान् विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३०.७८ ॥
ବାନରରାଜ ବର୍ଷାଋତୁକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଚାରି ମାସ ବିତିଗଲା ଏବଂ ବିହାର କରୁଥିବାରୁ ସେ ତାହା ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି।
4.30.79
सामात्यपरिषत्क्रीडन् पानमेवोपसेवते।
शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥ ४.३०.७९ ॥
ସୁଗ୍ରୀବ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଭାସଦଙ୍କ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରି କେବଳ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିପ୍ତ ଅଛନ୍ତି; ଶୋକରେ ଦୀନ ଆମ ପ୍ରତି ସେ ଦୟା ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ।
4.30.80
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वीर महाबल।
मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैनमिदं वचः ॥ ४.३०.८० ॥
ହେ ବୀର, ମହାବଳ, ତୁମେ ଯାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କୁହ। ମୋ କ୍ରୋଧର ରୂପ କେମିତି, ଏହି ବାକ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଅ।
4.30.81
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३०.८१ ॥
ଯେଉଁ ପଥରେ ବାଳି ନିହତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲା, ସେ ପଥ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଅଟଳ ରୁହ; ବାଳିର ପଥରେ ଯାଅ ନାହିଁ।
4.30.82
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया।
त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥ ४.३०.८२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଳିଙ୍କୁ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ବଧ କରିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରୁ ବିଚଳିତ ତୁମକୁ ମୁଁ ତୁମ ବନ୍ଧୁଜନ ସହିତ ବଧ କରିବି।
4.30.83
यदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ।
तत् तद् ब्रूहि नरश्रेष्ठ त्वर कालव्यतिक्रमः ॥ ४.३०.८३ ॥
ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥିର ହେଲା ପରେ ଯାହା ହିତକର, ତାହା କୁହ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ; ସମୟ ଗଡ଼ିଯାଉ ନାହିଁ।
4.30.84
कुरुष्व सत्यं मम वानरेश्वर
प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम्।
मा वालिनं प्रेतगतो यमक्षये
त्वमद्य पश्येर्मम चोदितः शरैः ॥ ४.३०.८४ ॥
ହେ ବାନରେଶ୍ୱର, ମୋତେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସତ୍ୟ କର; ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ବିଚାର କର। ବାଳି ପରି ପ୍ରେତରୂପରେ ଯମଲୋକ ଯାଅ ନାହିଁ; ଆଜି ମୋ ବାଣରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଦେଖିବ।
4.30.85
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं
लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्।
चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा
हरीश्वरे मानववंशवर्धनः ॥ ४.३०.८५ ॥
ମାନବବଂଶ ବର୍ଦ୍ଧନକାରୀ ସେହି ଉଗ୍ରତେଜସ୍ୱୀ, ଦୀନ ହୋଇ ବିଳାପ କରୁଥିବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧ ତୀବ୍ର ହେଲା; ତା'ପରେ ବାନରେଶ୍ୱର ପ୍ରତି କଠୋର ସଂକଳ୍ପ କଲେ।