ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
गृहं प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः।
वर्षरात्रे स्थितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥ ४.३०.१ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਬਰਸਾਤੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਮ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
4.30.2
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम्।
शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥ ४.३०.२ ॥
ਫਿੱਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦਰਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਦਾ ਲੇਪ ਲਾਈ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
4.30.3
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम्।
दृष्ट्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥ ४.३०.३ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੁਆਚੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਰਾਮ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
4.30.4
स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान् नृपः।
मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥ ४.३०.४ ॥
ਪਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਘਵ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
4.30.5
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसारावसंघुष्टं विललापार्तया गिरा ॥ ४.३०.५ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ-ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
4.30.6
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते।
शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ४.३०.६ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪਰਬਤ-ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
4.30.7
सारसारावसंनादैः सारसारावनादिनी।
याऽऽश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.७ ॥
ਸਾਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕੂਕ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਬਾਲਾ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ?
4.30.8
पुष्पितांश्चासनान् दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान्।
कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥ ४.३०.८ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਨਿਰਮਲ ਆਸਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਬਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ?
4.30.9
या पुरा कलहंसानां कलेन कलभाषिणी।
बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.९ ॥
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਹੰਸਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਸਰਬਾਂਗ ਸੁੰਦਰੀ ਉਹ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ?
4.30.10
निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम्।
पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥ ४.३०.१० ॥
ਸਾਥੀ ਚਕਰਵਾਕਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?
4.30.11
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च।
तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥ ४.३०.११ ॥
ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਬਾਉਲੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬਾਗ — ਉਸ ਮ੍ਰਿਗਨੈਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਟਕਦਿਆਂ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
4.30.12
अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम्।
सुदूरं पीडयेत् कामः शरद्गुणनिरन्तरः ॥ ४.३०.१२ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਕਾਮ ਉਸ ਭਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
4.30.13
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः।
विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥ ४.३०.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ ਪੰਛੀ।
4.30.14
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु।
ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥ ४.३०.१४ ॥
ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਫਲ ਲੱਭ ਕੇ ਮੁੜ ਆਏ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
4.30.15
स चिन्तया दुस्सहया परीतं
विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी।
भ्रातुर्विषादात् त्वरितोऽतिदीनः
समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच दीनम् ॥ ४.३०.१५ ॥
ਅਸਹਿ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਏ ਮਨਸਵੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਦੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।
4.30.16
किमार्य कामस्य वशंगतेन
किमात्मपौरुष्यपराभवेन ।
अयं ह्रिया संह्रियते समाधिः
किमत्र योगेन निवर्तते न ॥ ४.३०.१६ ॥
ਆਰਯ! ਕਾਮ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ? ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ? ਇਹ ਸਮਾਧੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਦਬੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੀ?
4.30.17
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं
समाधियोगानुगतं च कालम्।
सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्वः
स्वकर्महेतुं च कुरुष्व तात ॥ ४.३०.१७ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਰੱਖੋ; ਸਮਾਧੀ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ; ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਓ; ਨਿਰਬਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਾਹਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੋ।
4.30.18
न जानकी मानववंशनाथ
त्वया सनाथा सुलभा परेण।
न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य
न दह्यते वीर वरार्ह कश्चित् ॥ ४.३०.१८ ॥
ਮਾਨਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਥ! ਜਾਨਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਨਾਥ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਲਈ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ, ਹੇ ਵੀਰ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਯੋਗ!
4.30.19
सलक्षणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं
स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः।
हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं
ससामधर्मार्थसमाहितं च ॥ ४.३०.१९ ॥
ਸੁਲੱਖਣ, ਅਜੇਯ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬੋਲ ਕਹੇ—ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਪਥ੍ਯ, ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਮ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ।
4.30.20
निस्संशयं कार्यमवेक्षितव्यं
क्रियाविशेषोऽप्यनुवर्तितव्यः।
न तु प्रवृद्धस्य दुरासदस्य
कुमार वीर्यस्य फलं च चिन्त्यम् ॥ ४.३०.२० ॥
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਕਾਰਜ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਕੁਮਾਰ, ਬਹੁਤ ਵਧੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.30.21
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन्।
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥ ४.३०.२१ ॥
ਫਿਰ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
4.30.22
तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम्।
निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥ ४.३०.२२ ॥
ਸਹਸਰਾਖ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
4.30.23
दीर्घगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः।
विसृज्य सलिलं मेघाः परिशान्ता नृपात्मज ॥ ४.३०.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਲੰਮੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗਰਜ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇ ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
4.30.24
नीलोत्पलदलश्यामाः श्यामीकृत्वा दिशो दश।
विमदा इव मातङ्गाः शान्तवेगाः पयोधराः ॥ ४.३०.२४ ॥
ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ, ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰਕੇ, ਮਦ-ਹੀਣ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਵੇਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਬੱਦਲ।
4.30.25
जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः।
चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः ॥ ४.३०.२५ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਕੁਟਜ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ, ਵਿਚਰ ਕੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਹਵਾ, ਹੇ ਸੌਮਯ, ਫਿਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।
4.30.26
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण।
नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ ॥ ४.३०.२६ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਬੱਦਲਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
4.30.27
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः।
अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः ॥ ४.३०.२७ ॥
ਮਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਨਿਰਮਲ, ਵਿਚਿੱਤਰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿੱਪੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
4.30.28
शाखासु सप्तच्छदपादपानां
प्रभासु तारार्कनिशाकराणाम्।
लीलासु चैवोत्तमवारणानां
श्रियं विभज्याद्य शरत्प्रवृत्ता ॥ ४.३०.२८ ॥
ਸਪਤੱਛਦ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਿਆਂ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰੀੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਵੰਡ ਕੇ ਅੱਜ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।
4.30.29
सम्प्रत्यनेकाश्रयचित्रशोभा
लक्ष्मीः शरत्कालगुणोपपन्ना।
सूर्याग्रहस्तप्रतिबोधितेषु
पद्माकरेष्वभ्यधिकं विभाति ॥ ४.३०.२९ ॥
ਹੁਣ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੱਛਮੀ, ਅਨੇਕ ਆਸਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਿੱਤਰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਕਮਲ-ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
4.30.30
सप्तच्छदानां कुसुमोपगन्धी
षट्पादवृन्दैरनुगीयमानः।
मत्तद्विपानां पवनानुसारी
दर्पं विनेष्यन्नधिकं विभाति ॥ ४.३०.३० ॥
ਸਪਤੱਛਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ, ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਾਂਗ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।
4.30.31
अभ्यागतैश्चारुविशालपक्षैः
स्मरप्रियैः पद्मरजोऽवकीर्णैः।
महानदीनां पुलिनोपयातैः
क्रीडन्ति हंसाः सह चक्रवाकैः ॥ ४.३०.३१ ॥
ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮੁੜ ਆਏ ਹੰਸ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਆ ਕੇ ਚਕਵਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ।
4.30.32
मदप्रगल्भेषु च वारणेषु
गवां समूहेषु च दर्पितेषु।
प्रसन्नतोयासु च निम्नगासु
विभाति लक्ष्मीर्बहुधा विभक्ता ॥ ४.३०.३२ ॥
ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੰਕਾਰੀ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਛਮੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੋਹ ਰਹੀ ਹੈ।
4.30.33
नभः समीक्ष्याम्बुधरैर्विमुक्तं
विमुक्तबर्हाभरणा वनेषु।
प्रियास्वरक्ता विनिवृत्तशोभा
गतोत्सवा ध्यानपरा मयूराः ॥ ४.३०.३३ ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਨਾਂ ਦੇ ਮੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਅਨੁਰਾਗ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੋਭਾ ਘਟ ਗਈ, ਉਤਸਵ ਗਵਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
4.30.34
मनोज्ञगन्धैः प्रियकैरनल्पैः
पुष्पातिभारावनताग्रशाखैः।
सुवर्णगौरैर्नयनाभिरामै-
रुद्योतितानीव वनान्तराणि ॥ ४.३०.३४ ॥
ਮਨੋਹਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ, ਭਰਪੂਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਅਗਲੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਝੁਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਗੋਰੇ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪ੍ਰਿਯਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
4.30.35
प्रियान्वितानां नलिनीप्रियाणां
वने प्रियाणां कुसुमोद्गतानाम्।
मदोत्कटानां मदलालसानां
गजोत्तमानां गतयोऽद्य मन्दाः ॥ ४.३०.३५ ॥
ਪਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਕਹੇ ਗਏ, ਮਦ ਨਾਲ ਉਗਰ, ਮਦ-ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅੱਜ ਮੱਠੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
4.30.36
व्यक्तं नभः शस्त्रविधौतवर्णं
कृशप्रवाहानि नदीजलानि।
कह्लारशीताः पवनाः प्रवान्ति
तमो विमुक्ताश्च दिशः प्रकाशाः ॥ ४.३०.३६ ॥
ਸ਼ਸਤਰ ਮਾਂਜ ਕੇ ਚਮਕਾਏ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਤਲੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
4.30.37
सूर्यातपक्रामणनष्टपङ्का
भूमिश्चिरोद्घाटितसान्द्ररेणुः।
अन्योन्यवैरेण समायुताना-
मुद्योगकालोऽद्य नराधिपानाम् ॥ ४.३०.३७ ॥
ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਚਿੱਕੜ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਘਣੀ ਧੂੜ ਉੱਡ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਵੈਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਹੁਣ ਯੁੱਧ-ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
4.30.38
शरद्गुणाप्यायितरूपशोभाः
प्रहर्षिताः पांसुसमुत्थिताङ्गाः।
मदोत्कटाः सम्प्रति युद्धलुब्धा
वृषा गवां मध्यगता नदन्ति ॥ ४.३०.३८ ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੇ, ਖ਼ੁਸ਼, ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਉੱਚੇ ਕੀਤੇ, ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਦੇ ਲੋਭੀ ਬਲਦ ਗਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਗਰਜ ਰਹੇ ਹਨ।
4.30.39
समन्मथा तीव्रतरानुरागा
कुलान्विता मन्दगतिः करेणुः।
मदान्वितं सम्परिवार्य यान्तं
वनेषु भर्तारमनुप्रयाति ॥ ४.३०.३९ ॥
ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਵਧਦੇ ਤੀਬਰ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ, ਝੁੰਡ ਸਮੇਤ, ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਹਥਣੀ, ਮਦ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4.30.40
त्यक्त्वा वराण्यात्मविभूषितानि
बर्हाणि तीरोपगता नदीनाम्।
निर्भर्त्स्यमाना इव सारसौघैः
प्रयान्ति दीना विमना मयूराः ॥ ४.३०.४० ॥
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਮੋਰ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਪੰਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰਸ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਫਟਕਾਰ ਵਾਂਗ ਦੀਨ ਤੇ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
4.30.41
वित्रास्य कारण्डवचक्रवाकान्
महारवैर्भिन्नकटा गजेन्द्राः।
सरस्सुबद्धाम्बुजभूषणेषु
विक्षोभ्य विक्षोभ्य जलं पिबन्ति ॥ ४.३०.४१ ॥
ਵੱਡੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰੰਡਵ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਮਦਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਗੰਡਸਥਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗਜਰਾਜ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਹਿਲਾ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
4.30.42
व्यपेतपङ्कासु सवालुकासु
प्रसन्नतोयासु सगोकुलासु।
ससारसारावविनादितासु
नदीषु हंसा निपतन्ति हृष्टाः ॥ ४.३०.४२ ॥
ਕੀਚੜ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਾਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਹੰਸ ਉਤਰਦੇ ਹਨ।
4.30.43
नदीघनप्रस्रवणोदकाना-
मतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम्।
प्लवंगमानां च गतोत्सवानां
ध्रुवं रवाः सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ ४.३०.४३ ॥
ਨਦੀਆਂ, ਸੰਘਣੇ ਬੱਦਲ, ਝਰਨਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਮੋਰ, ਅਤੇ ਉਤਸਵ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ — ਹੁਣ ਯਕੀਨਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
4.30.44
अनेकवर्णाः सुविनष्टकाया
नवोदितेष्वम्बुधरेषु नष्टाः।
क्षुधार्दिता घोरविषा बिलेभ्य-
श्चिरोषिता विप्रसरन्ति सर्पाः ॥ ४.३०.४४ ॥
ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਨਵੇਂ ਉਠੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੁਣ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ।
4.30.45
चञ्चच्चन्द्रकरस्पर्शहर्षोन्मीलिततारका।
अहो रागवती संध्या जहाति स्वयमम्बरम् ॥ ४.३०.४५ ॥
ਚਮਕਦੀਆਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਛੋਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਾਰੇ ਖਿੜ ਗਏ ਹਨ; ਅਹੋ! ਅਨੁਰਾਗ ਭਰੀ ਸੰਧਿਆ ਆਪ ਹੀ ਅੰਬਰ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ।
4.30.46
रात्रिः शशाङ्कोदितसौम्यवक्त्रा
तारागणोन्मीलितचारुनेत्रा।
ज्योत्स्नांशुकप्रावरणा विभाति
नारीव शुक्लांशुकसंवृताङ्गी ॥ ४.३०.४६ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਉਦੈ ਨਾਲ ਸੌਮ੍ਯ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਰਾਤ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਾਂਦਨੀ ਦਾ ਵਸਤਰ ਲਪੇਟੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰ ਨਾਲ ਢਕੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਸੋਹਦੀ ਹੈ।
4.30.47
विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वा
प्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः ।
नभः समाक्रामति शीघ्रवेगा
वातावधूता ग्रथितेव माला ॥ ४.३०.४७ ॥
ਪੱਕੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਦਾਣੇ ਖਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਸੋਹਣੀ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਈ ਪਰੋਈ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ।
4.30.48
सुप्तैकहंसं कुमुदैरुपेतं
महाह्रदस्थं सलिलं विभाति।
घनैर्विमुक्तं निशि पूर्णचन्द्रं
तारागणाकीर्णमिवान्तरिक्षम् ॥ ४.३०.४८ ॥
ਇੱਕ ਸੁੱਤਾ ਹੰਸ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੋਹਦਾ ਹੈ।
4.30.49
प्रकीर्णहंसाकुलमेखलानां
प्रबुद्धपद्मोत्पलमालिनीनाम्।
वाप्युत्तमानामधिकाद्य लक्ष्मी-
र्वराङ्गनानामिव भूषितानाम् ॥ ४.३०.४९ ॥
ਖਿੱਲਰੇ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਆਕੁਲ ਮੇਖਲਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਨੀਲਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀਆਂ ਉੱਤਮ ਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਸਜੀਆਂ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।
4.30.50
वेणुस्वरव्यञ्जिततूर्यमिश्रः
प्रत्यूषकालेऽनिलसम्प्रवृत्तः।
सम्मूर्छितो गर्गरगोवृषाणा-
मन्योन्यमापूरयतीव शब्दः ॥ ४.३०.५० ॥
ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਬੰਸਰੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਾਲੀ, ਗਰਗਰ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ-ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
4.30.51
नवैर्नदीनां कुसुमप्रहासै-
र्व्याधूयमानैर्मृदुमारुतेन।
धौतामलक्षौमपटप्रकाशैः
कूलानि काशैरुपशोभितानि ॥ ४.३०.५१ ॥
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਰਗੇ, ਕੋਮਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੇ, ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਨਿਰਮਲ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਕਾਸ ਘਾਹ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।
4.30.52
वनप्रचण्डा मधुपानशौण्डाः
प्रियान्विताः षट्चरणाः प्रहृष्टाः।
वनेषु मत्ताः पवनानुयात्रां
कुर्वन्ति पद्मासनरेणुगौराः ॥ ४.३०.५२ ॥
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਵਲੇ, ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਪ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਛੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਭੌਰੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਗੋਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ।
4.30.53
जलं प्रसन्नं कुसुमप्रहासं
क्रौञ्चस्वनं शालिवनं विपक्वम्।
मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्रः
शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम् ॥ ४.३०.५३ ॥
ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ, ਕੋਮਲ ਹਵਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦ ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
4.30.54
मीनोपसंदर्शितमेखलानां
नदीवधूनां गतयोऽद्य मन्दाः।
कान्तोपभुक्तालसगामिनीनां
प्रभातकालेष्विव कामिनीनाम् ॥ ४.३०.५४ ॥
ਮੱਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਕਮਰ-ਪੇਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀ-ਵਧੂਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅੱਜ ਮੱਠੀ ਹੈ; ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਆਲਸ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਮਨੀਆਂ ਵਾਂਗ।
4.30.55
सचक्रवाकानि सशैवलानि
काशैर्दुकूलैरिव संवृतानि।
सपत्ररेखाणि सरोचनानि
वधूमुखानीव नदीमुखानि ॥ ४.३०.५५ ॥
ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ, ਸ਼ੈਵਾਲ, ਕਾਸ ਘਾਹ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਰੋਚਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਧੂਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
4.30.56
प्रफुल्लबाणासनचित्रितेषु
प्रहृष्टषट्पादनिकूजितेषु।
गृहीतचापोद्यतदण्डचण्डः
प्रचण्डचापोऽद्य वनेषु कामः ॥ ४.३०.५६ ॥
ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਬਾਣਾਸਨ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਿਤ, ਖੁਸ਼ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਕਾਮਦੇਵ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
4.30.57
लोकं सुवृष्ट्या परितोषयित्वा
नदीस्तटाकानि च पूरयित्वा।
निष्पन्नसस्यां वसुधां च कृत्वा
त्यक्त्वा नभस्तोयधराः प्रणष्टाः ॥ ४.३०.५७ ॥
ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਤਲਾਬ ਭਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੱਕੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁਆਚ ਗਏ ਹਨ।
4.30.58
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः।
नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥ ४.३०.५८ ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।
4.30.59
प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुरराभिविनादिताः।
चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥ ४.३०.५९ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਇਹ ਜਲ-ਭੰਡਾਰ ਕੁਰਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਕਵਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਹਨ।
4.30.60
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज।
उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥ ४.३०.६० ॥
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਆਪਸੀ ਵੈਰ ਨਾਲ ਬੱਝੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
4.30.61
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज।
न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं च तथाविधम् ॥ ४.३०.६१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿੱਚ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਉੱਦਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ।
4.30.62
असनाः सप्तपर्णाश्च कोविदाराश्च पुष्पिताः।
दृश्यन्ते बन्धुजीवाश्च श्यामाश्च गिरिसानुषु ॥ ४.३०.६२ ॥
ਅਸਨ, ਸਪਤਪਰਣ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਬੰਧੁਜੀਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਦਰੱਖਤ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
4.30.63
हंससारसचक्राह्वैः कुररैश्च समन्ततः।
पुलिनान्यवकीर्णानि नदीनां पश्य लक्ष्मण ॥ ४.३०.६३ ॥
ਹੰਸ, ਸਾਰਸ, ਚਕਰਵਾਕ ਤੇ ਕੁਰਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਵੇਖ ਲਕਸ਼ਮਣ।
4.30.64
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः।
मम शोकाभितप्तस्य तथा सीतामपश्यतः ॥ ४.३०.६४ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਬੀਤ ਗਏ।
4.30.65
चक्रवाकीव भर्तारं पृष्ठतोऽनुगता वनम्।
विषमं दण्डकारण्यमुद्यानमिव चाङ्गना ॥ ४.३०.६५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਚਕਰਵਾਕੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਬਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਈ; ਔਖੇ ਦੰਡਕਾਰਣ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਗੀਚੇ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ।
4.30.66
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते।
कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥ ४.३०.६६ ॥
ਪਿਆਰੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਰਾਜ ਖੁੱਸਿਆ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ।
4.30.67
अनाथो हृतराज्योऽहं रावणेन च धर्षितः।
दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥ ४.३०.६७ ॥
ਮੈਂ ਅਨਾਥ ਹਾਂ, ਰਾਜ ਖੁੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹਾਂ, ਦੀਨ ਹਾਂ, ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਹਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆਇਆ ਹੈ।
4.30.68
इत्येतैः कारणैः सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः।
अहं वानरराजस्य परिभूतः परंतपः ॥ ४.३०.६८ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਨਰਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮੈਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
4.30.69
स कालं परिसंख्याय सीतायाः परिमार्गणे।
कृतार्थः समयं कृत्वा दुर्मतिर्नाववुध्यते ॥ ४.३०.६९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗਿਣ ਕੇ, ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ।
4.30.70
स किष्किन्धां प्रविश्य त्वं ब्रूहि वानरपुङ्गवम्।
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ ४.३०.७० ॥
ਤੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਸ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖ।
4.30.71
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम्।
आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥ ४.३०.७१ ॥
ਜੋ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਆਸ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ।
4.30.72
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम्।
सत्येन परिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३०.७२ ॥
ਜੋ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਬਚਨ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪ, ਜੋ ਸੱਚ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀਰ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੈ।
4.30.73
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये।
तान् मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान् नोपभुञ्जते ॥ ४.३०.७३ ॥
ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਜੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਕ੍ਰਿਤਘਣਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
4.30.74
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे।
द्रष्टुमिच्छसि चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥ ४.३०.७४ ॥
ਯਕੀਨਨ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਰਗਾ ਹੈ।
4.30.75
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे।
निर्घोषमिव वज्रस्य पुनः संश्रोतुमिच्छसि ॥ ४.३०.७५ ॥
ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਟੰਕਾਰ, ਜੋ ਵਜਰ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
4.30.76
काममेवंगतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे।
त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥ ४.३०.७६ ॥
ਉਸਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੇ ਵੀਰ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
4.30.77
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरंजय।
समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥ ४.३०.७७ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
4.30.78
वर्षाः समयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः।
व्यतीतांश्चतुरो मासान् विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३०.७८ ॥
ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਕਰਕੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ ਪਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ।
4.30.79
सामात्यपरिषत्क्रीडन् पानमेवोपसेवते।
शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥ ४.३०.७९ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੋਗ ਨਾਲ ਦੀਨ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
4.30.80
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वीर महाबल।
मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैनमिदं वचः ॥ ४.३०.८० ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖ। ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸ।
4.30.81
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३०.८१ ॥
ਜਿਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਵਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਾਹ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਠਹਿਰਾਏ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿ; ਵਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਨਾ ਤੁਰ।
4.30.82
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया।
त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥ ४.३०.८२ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਸੱਚ ਤੋਂ ਭਟਕੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਾਂਗਾ।
4.30.83
यदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ।
तत् तद् ब्रूहि नरश्रेष्ठ त्वर कालव्यतिक्रमः ॥ ४.३०.८३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਤੈਅ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਆਖ। ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਛੇਤੀ ਕਰ; ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਨਾ ਜਾਵੇ।
4.30.84
कुरुष्व सत्यं मम वानरेश्वर
प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम्।
मा वालिनं प्रेतगतो यमक्षये
त्वमद्य पश्येर्मम चोदितः शरैः ॥ ४.३०.८४ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਵਚਨ ਸੱਚ ਕਰ; ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ। ਵਾਲੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਮਲੋਕ ਨਾ ਜਾ; ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਵੀ ਉਹ ਵੇਖੇਗਾ।
4.30.85
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं
लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्।
चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा
हरीश्वरे मानववंशवर्धनः ॥ ४.३०.८५ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਉਗ੍ਰਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੀਬਰ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।