รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 4.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.30.1
गृहं प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः।
वर्षरात्रे स्थितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥ ४.३०.१ ॥
เมื่อสุครีพเข้าไปยังเรือนของตนแล้ว และท้องฟ้าพ้นจากเมฆทั้งหลาย พระรามประทับอยู่ในราตรีฤดูฝน ถูกความใคร่และความโศกเบียดเบียน
4.30.2
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम्।
शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥ ४.३०.२ ॥
ทรงเห็นท้องฟ้าขาวซีด และดวงจันทร์อันไร้มลทิน และทรงเห็นราตรีแห่งฤดูสารทที่ฉาบด้วยแสงจันทร์
4.30.3
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम्।
दृष्ट्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥ ४.३०.३ ॥
ทรงเห็นสุครีพหมกมุ่นอยู่กับความใคร่ ทรงเห็นธิดาของชนกที่สูญหาย และทรงเห็นกาลเวลาที่ผ่านไปแล้ว พระรามทรงเป็นทุกข์อย่างยิ่งและสลบไป
4.30.4
स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान् नृपः।
मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥ ४.३०.४ ॥
แต่พระราฆพผู้ปราดเปรื่อง เสด็จกลับคืนพระสติได้หลังจากครู่หนึ่ง จึงทรงระลึกถึงพระไวเทหีผู้ประทับอยู่ในพระหทัย
4.30.5
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसारावसंघुष्टं विललापार्तया गिरा ॥ ४.३०.५ ॥
ทรงเห็นท้องฟ้าใสสะอาด ปราศจากสายฟ้าและเมฆ และก้องด้วยเสียงนกกระเรียน พระรามทรงคร่ำครวญด้วยน้ำเสียงอาดูร
4.30.6
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते।
शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम् ॥ ४.३०.६ ॥
ประทับอยู่บนยอดภูเขาที่ประดับด้วยแร่ทองคำ ทรงเห็นท้องฟ้าแห่งฤดูสารท พระรามทรงระลึกถึงผู้เป็นที่รักในพระทัย
4.30.7
सारसारावसंनादैः सारसारावनादिनी।
याऽऽश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.७ ॥
นางผู้เปล่งเสียงไพเราะดังเสียงนกกระเรียนสารส ผู้เคยรื่นรมย์ในอาศรม บัดนี้นางจะรื่นรมย์ได้อย่างไรเมื่อไม่มีเรา
4.30.8
पुष्पितांश्चासनान् दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान्।
कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥ ४.३०.८ ॥
ทรงเห็นอาสนะที่มีดอกบาน บริสุทธิ์ดุจทอง นางผู้เยาว์จะรื่นรมย์ได้อย่างไร เมื่อนางมองเห็นเรา แต่เราไม่อาจมองเห็นนาง
4.30.9
या पुरा कलहंसानां कलेन कलभाषिणी।
बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे रमते कथम् ॥ ४.३०.९ ॥
นางผู้เคยพูดไพเราะดุจเสียงของหงส์งาม มีรูปงามทุกส่วน บัดนี้นางจะรื่นรมย์ได้อย่างไรเมื่อไม่มีเรา
4.30.10
निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम्।
पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥ ४.३०.१० ॥
เมื่อได้ยินเสียงร้องของนกจักรพากคู่ครองของตน นางผู้มีดวงตากว้างดุจดอกบัว นางจะเป็นอย่างไรเล่า
4.30.11
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च।
तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥ ४.३०.११ ॥
ทะเลสาบ แม่น้ำ สระน้ำ ป่าโปร่ง และป่าใหญ่ เมื่อเราเดินไปโดยปราศจากนาง ผู้มีดวงตาดุจลูกกวาง วันนี้เราหาความสุขมิได้
4.30.12
अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम्।
सुदूरं पीडयेत् कामः शरद्गुणनिरन्तरः ॥ ४.३०.१२ ॥
แม้เพราะการพรากจากเรา และเพราะความอ่อนโยนของนางด้วย นางผู้งดงามคงถูกความใคร่ซึ่งไม่ขาดสายด้วยคุณสมบัติแห่งฤดูสารท เบียดเบียนอย่างแสนสาหัส
4.30.13
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः।
विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥ ४.३०.१३ ॥
พระองค์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ โอรสของกษัตริย์ ทรงคร่ำครวญเช่นนี้และอื่นๆ ดุจนกที่ปรารถนาน้ำจากพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดา
4.30.14
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु।
ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥ ४.३०.१४ ॥
ลักษมณ์ผู้มีสิริรุ่งเรือง ผู้เสาะหาผลไม้บนไหล่เขาอันรื่นรมย์ ครั้นกลับมาแล้วก็ได้เห็นพี่ชายผู้เป็นเจ้า
4.30.15
स चिन्तया दुस्सहया परीतं
विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी।
भ्रातुर्विषादात् त्वरितोऽतिदीनः
समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच दीनम् ॥ ४.३०.१५ ॥
พระลักษมณ์ โอรสของพระสุมิตรา ผู้มีใจสูง เมื่อเห็นพี่ชายผู้ถูกความกังวลอันทนมิได้ครอบงำ นอนสลบอยู่คนเดียวในที่รกร้าง ก็รีบเข้าไปด้วยความเศร้าโศกต่อพี่ชาย แล้วกล่าวด้วยน้ำเสียงอ่อนแรง
4.30.16
किमार्य कामस्य वशंगतेन
किमात्मपौरुष्यपराभवेन ।
अयं ह्रिया संह्रियते समाधिः
किमत्र योगेन निवर्तते न ॥ ४.३०.१६ ॥
โอ้พี่ชายผู้ประเสริฐ เหตุใดท่านจึงตกอยู่ในอำนาจของความใคร่ เหตุใดท่านจึงพ่ายแพ้ต่อกำลังของตน ความสงบนี้ถูกความอับอายบดบัง เหตุใดจึงไม่กลับคืนมาด้วยการฝึกโยคะ
4.30.17
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं
समाधियोगानुगतं च कालम्।
सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्वः
स्वकर्महेतुं च कुरुष्व तात ॥ ४.३०.१७ ॥
ลูกรัก จงมุ่งมั่นกับการกระทำเพื่อให้จิตใจผ่องใส จงรักษาเวลาที่เหมาะกับการเข้าสู่สมาธิ จงใช้กำลังของพันธมิตร และด้วยจิตใจที่ไม่หวั่นไหว จงทำให้หน้าที่ของตนสำเร็จ
4.30.18
न जानकी मानववंशनाथ
त्वया सनाथा सुलभा परेण।
न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य
न दह्यते वीर वरार्ह कश्चित् ॥ ४.३०.१८ ॥
ข้าแต่เจ้าผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษยวงศ์ พระชานกีมีท่านเป็นที่พึ่ง จึงไม่อาจถูกผู้อื่นพรากไปได้โดยง่าย ไม่มีผู้ใดเข้าใกล้เปลวไฟที่ลุกโชนมีรัศมีเป็นยอดแล้วจะไม่ถูกเผา ข้าแต่วีรบุรุษผู้คู่ควรแก่ความประเสริฐ
4.30.19
सलक्षणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं
स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः।
हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं
ससामधर्मार्थसमाहितं च ॥ ४.३०.१९ ॥
พระรามได้กล่าวถ้อยคำอันเกิดจากธรรมชาติของพระองค์ แก่พระลักษมณ์ผู้มีลักษณะอันดีและไม่มีใครข่มได้ ถ้อยคำอันเป็นประโยชน์และเป็นสิ่งที่ควรปฏิบัติ ยึดมั่นในนโยบายอันชอบธรรม และประกอบด้วยการประนีประนอม หน้าที่ และประโยชน์
4.30.20
निस्संशयं कार्यमवेक्षितव्यं
क्रियाविशेषोऽप्यनुवर्तितव्यः।
न तु प्रवृद्धस्य दुरासदस्य
कुमार वीर्यस्य फलं च चिन्त्यम् ॥ ४.३०.२० ॥
ไม่ต้องสงสัย ต้องพิจารณากิจการ และต้องดำเนินตามวิธีการที่เหมาะสมด้วย แต่ข้าแต่กุมาร ต้องพิจารณาถึงผลของอำนาจของศัตรูที่เติบใหญ่แล้วและยากจะเอาชนะได้ด้วย
4.30.21
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन्।
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥ ४.३०.२१ ॥
ครั้งนั้น พระรามทรงระลึกถึงพระแม่ไมถิลีผู้มีดวงตาดุจกลีบบัว ตรัสกับพระลักษมณ์ด้วยพระพักตร์ที่แห้งผาก
4.30.22
तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम्।
निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥ ४.३०.२२ ॥
พระอินทร์ผู้มีพันเนตร เมื่อได้ให้แผ่นดินชุ่มชื่นด้วยน้ำ และทำให้ธัญพืชเจริญงอกงามแล้ว ก็ยืนมั่นอยู่ เพราะกิจของพระองค์สำเร็จแล้ว
4.30.23
दीर्घगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः।
विसृज्य सलिलं मेघाः परिशान्ता नृपात्मज ॥ ४.३०.२३ ॥
ดูกรเจ้าชาย เมฆทั้งหลายที่คำรามก้องกังวานลึก เคลื่อนนำหน้าภูเขาและต้นไม้ ได้ปล่อยน้ำลงมาจนหมดแล้ว บัดนี้ก็สงบลง
4.30.24
नीलोत्पलदलश्यामाः श्यामीकृत्वा दिशो दश।
विमदा इव मातङ्गाः शान्तवेगाः पयोधराः ॥ ४.३०.२४ ॥
เมฆที่มีน้ำเต็มท้องเหล่านั้นมีสีดำดุจกลีบบัวนีล ทำให้ทิศทั้งสิบมืดลง เหมือนช้างที่หมดมัน กำลังของมันสงบลงแล้ว
4.30.25
जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः।
चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः ॥ ४.३०.२५ ॥
ดูกรผู้อ่อนโยน ลมฝนที่แบกน้ำเต็มท้อง มีกำลังแรงกล้า หอมด้วยดอกกุฏชะและดอกอรชุน ได้พัดไปจนสิ้นสุดและหยุดแล้ว บัดนี้ก็พัดกลับมาใหม่
4.30.26
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण।
नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ ॥ ४.३०.२६ ॥
ดูกรลักษมณ์ ผู้ไร้บาป เสียงของเมฆ ช้าง นกยูง และน้ำตก ได้เงียบสงบลงโดยฉับพลัน
4.30.27
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः।
अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः ॥ ४.३०.२७ ॥
ภูเขาทั้งหลายที่เมฆใหญ่หลั่งฝนรดจนชุ่ม มียอดสีสันงดงาม สะอาดบริสุทธิ์ ส่องประกายราวกับถูกแต้มด้วยแสงจันทร์
4.30.28
शाखासु सप्तच्छदपादपानां
प्रभासु तारार्कनिशाकराणाम्।
लीलासु चैवोत्तमवारणानां
श्रियं विभज्याद्य शरत्प्रवृत्ता ॥ ४.३०.२८ ॥
ฤดูสารทได้มาถึงแล้ว หลังจากแบ่งปันความงามของตนไปยังกิ่งของต้นสัปตัจฉทะ แสงของดวงดาว พระอาทิตย์และพระจันทร์ และท่วงท่าอันร่าเริงของช้างชั้นเลิศ
4.30.29
सम्प्रत्यनेकाश्रयचित्रशोभा
लक्ष्मीः शरत्कालगुणोपपन्ना।
सूर्याग्रहस्तप्रतिबोधितेषु
पद्माकरेष्वभ्यधिकं विभाति ॥ ४.३०.२९ ॥
บัดนี้ ความงามของฤดูสารทซึ่งมีรูปลักษณ์หลากหลายและน่าอัศจรรย์ ส่องแสงเจิดจ้ายิ่งนักในสระบัว ที่ถูกปลุกให้ตื่นด้วยแสงอาทิตย์ยามเช้า
4.30.30
सप्तच्छदानां कुसुमोपगन्धी
षट्पादवृन्दैरनुगीयमानः।
मत्तद्विपानां पवनानुसारी
दर्पं विनेष्यन्नधिकं विभाति ॥ ४.३०.३० ॥
ลมที่พัดไปตามช้างเมามันนั้น หอมด้วยดอกสัปตัจฉทะ มีฝูงผึ้งขับขานตามมา ราวกับจะขจัดความทะนงของช้างเมา มันส่องแสงเจิดจ้ายิ่งนัก
4.30.31
अभ्यागतैश्चारुविशालपक्षैः
स्मरप्रियैः पद्मरजोऽवकीर्णैः।
महानदीनां पुलिनोपयातैः
क्रीडन्ति हंसाः सह चक्रवाकैः ॥ ४.३०.३१ ॥
ฝูงหงส์ที่มีปีกงดงามกว้างใหญ่ น่ารักและเป็นที่รักใคร่ของผู้ใคร่ ถูกละอองเกสรบัวโปรยปราย กลับมาถึงหาดทรายของแม่น้ำใหญ่ แล้วเล่นสนุกร่วมกับนกจักรวาก
4.30.32
मदप्रगल्भेषु च वारणेषु
गवां समूहेषु च दर्पितेषु।
प्रसन्नतोयासु च निम्नगासु
विभाति लक्ष्मीर्बहुधा विभक्ता ॥ ४.३०.३२ ॥
ในช้างที่ตื่นเมาจนกล้า ในฝูงโคที่ลำพองใจ และในลำธารที่น้ำใสไหลลงต่ำ พระลักษมีส่องแสงอยู่ แบ่งออกเป็นหลายส่วน
4.30.33
नभः समीक्ष्याम्बुधरैर्विमुक्तं
विमुक्तबर्हाभरणा वनेषु।
प्रियास्वरक्ता विनिवृत्तशोभा
गतोत्सवा ध्यानपरा मयूराः ॥ ४.३०.३३ ॥
นกยูงในป่า เมื่อแหงนดูท้องฟ้าที่เมฆได้ปล่อยให้โปร่งแล้ว ก็ปลดเครื่องประดับขนหางออก ไม่ผูกพันกับนางนกที่รัก ความงามเสื่อมลง ความรื่นเริงหายไป กลับจมอยู่ในความครุ่นคิด
4.30.34
मनोज्ञगन्धैः प्रियकैरनल्पैः
पुष्पातिभारावनताग्रशाखैः।
सुवर्णगौरैर्नयनाभिरामै-
रुद्योतितानीव वनान्तराणि ॥ ४.३०.३४ ॥
ป่าชั้นในดูราวกับได้รับแสงสว่างจากต้นปริยกะ ที่มีกลิ่นหอมชวนรื่นรมย์ ดอกบานสะพรั่งมากมาย กิ่งปลายโน้มลงด้วยน้ำหนักของดอก มีสีทองอร่ามน่าดูชม
4.30.35
प्रियान्वितानां नलिनीप्रियाणां
वने प्रियाणां कुसुमोद्गतानाम्।
मदोत्कटानां मदलालसानां
गजोत्तमानां गतयोऽद्य मन्दाः ॥ ४.३०.३५ ॥
การเดินของช้างชั้นเลิศทั้งหลาย ผู้ดุร้ายด้วยมันและกระหายความรัก ชอบสระบัว เป็นที่รักในป่า มีนางช้างคู่ใจอยู่เคียงข้าง บัดนี้ย่างก้าวช้าลงแล้ว
4.30.36
व्यक्तं नभः शस्त्रविधौतवर्णं
कृशप्रवाहानि नदीजलानि।
कह्लारशीताः पवनाः प्रवान्ति
तमो विमुक्ताश्च दिशः प्रकाशाः ॥ ४.३०.३६ ॥
ท้องฟ้าโปร่งใส มีสีเหมือนดาบที่ถูกขัดจนเป็นประกาย สายน้ำในแม่น้ำไหลเป็นธารเล็กบาง ลมเย็นเหมือนดอกบัวพัดมา และทิศทั้งหลายพ้นจากความมืด ส่องสว่างไปทั่ว
4.30.37
सूर्यातपक्रामणनष्टपङ्का
भूमिश्चिरोद्घाटितसान्द्ररेणुः।
अन्योन्यवैरेण समायुताना-
मुद्योगकालोऽद्य नराधिपानाम् ॥ ४.३०.३७ ॥
โคลนแห้งหายไป เพราะความร้อนของแสงอาทิตย์ พื้นดินที่เปิดเผยมานานมีฝุ่นหนาปกคลุม บัดนี้เป็นเวลาที่พระราชาทั้งหลายที่ผูกพันกันด้วยความเป็นศัตรู จะเตรียมการรบ
4.30.38
शरद्गुणाप्यायितरूपशोभाः
प्रहर्षिताः पांसुसमुत्थिताङ्गाः।
मदोत्कटाः सम्प्रति युद्धलुब्धा
वृषा गवां मध्यगता नदन्ति ॥ ४.३०.३८ ॥
เหล่าวัวตัวผู้ที่มีรูปร่างและความงามอิ่มเอิบด้วยคุณของฤดูสารท ร่าเริงยินดี ร่างกายเปรอะฝุ่นที่ฟุ้งขึ้น ตื่นมันจัด ปรารถนาการต่อสู้ ยืนอยู่กลางฝูงโคแล้วร้องคำราม
4.30.39
समन्मथा तीव्रतरानुरागा
कुलान्विता मन्दगतिः करेणुः।
मदान्वितं सम्परिवार्य यान्तं
वनेषु भर्तारमनुप्रयाति ॥ ४.३०.३९ ॥
นางช้างเพศเมียที่เต็มไปด้วยความใคร่ มีความปรารถนาที่รุนแรงยิ่งขึ้น อยู่ในฝูงของตน เคลื่อนไปอย่างช้า ๆ ล้อมคู่ผัวที่กำลังเมามันเดินไป แล้วติดตามเขาไปในป่า
4.30.40
त्यक्त्वा वराण्यात्मविभूषितानि
बर्हाणि तीरोपगता नदीनाम्।
निर्भर्त्स्यमाना इव सारसौघैः
प्रयान्ति दीना विमना मयूराः ॥ ४.३०.४० ॥
นกยูงที่มาถึงฝั่งแม่น้ำ ละทิ้งขนหางอันงดงามที่ประดับตัวเอง แล้วจากไปด้วยความทุกข์และหมดกำลังใจ ราวกับถูกฝูงนกกระเรียนดุด่า
4.30.41
वित्रास्य कारण्डवचक्रवाकान्
महारवैर्भिन्नकटा गजेन्द्राः।
सरस्सुबद्धाम्बुजभूषणेषु
विक्षोभ्य विक्षोभ्य जलं पिबन्ति ॥ ४.३०.४१ ॥
ช้างใหญ่ทั้งหลายมีแก้มชุ่มด้วยมันมด ร้องคำรามอย่างดังทำให้เป็ดการัณฑวะและนกจักรวากตกใจ แล้วกวนน้ำในสระที่ประดับด้วยดอกบัวซ้ำแล้วซ้ำอีก จึงดื่มน้ำ
4.30.42
व्यपेतपङ्कासु सवालुकासु
प्रसन्नतोयासु सगोकुलासु।
ससारसारावविनादितासु
नदीषु हंसा निपतन्ति हृष्टाः ॥ ४.३०.४२ ॥
ในแม่น้ำที่โคลนจางหายไป มีหาดทรายและน้ำใส มีฝูงโคอยู่ด้วย และเสียงนกกระเรียนก้องอยู่ทั่ว หงส์ทั้งหลายที่ยินดีก็ลงมาจับ
4.30.43
नदीघनप्रस्रवणोदकाना-
मतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम्।
प्लवंगमानां च गतोत्सवानां
ध्रुवं रवाः सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ ४.३०.४३ ॥
เสียงของแม่น้ำ เมฆหนาแน่น น้ำจากลำธาร นกยูงที่รำไปตามลมแรง และลิงทั้งหลายที่พ้นช่วงเทศกาลแล้ว เสียงเหล่านี้บัดนี้คงสงบลงโดยสิ้นเชิงเป็นแน่
4.30.44
अनेकवर्णाः सुविनष्टकाया
नवोदितेष्वम्बुधरेषु नष्टाः।
क्षुधार्दिता घोरविषा बिलेभ्य-
श्चिरोषिता विप्रसरन्ति सर्पाः ॥ ४.३०.४४ ॥
งูหลากสีที่กายซูบผอมมาก ซ่อนอยู่ในเมฆที่เพิ่งก่อตัวขึ้นใหม่ ถูกความหิวทรมานและมีพิษร้ายแรง จึงออกมาจากรูที่อาศัยอยู่นานแสนนาน
4.30.45
चञ्चच्चन्द्रकरस्पर्शहर्षोन्मीलिततारका।
अहो रागवती संध्या जहाति स्वयमम्बरम् ॥ ४.३०.४५ ॥
ดาวทั้งหลายผลิบานด้วยความยินดีเมื่อถูกแสงจันทร์ที่สุกใสแตะต้อง โอ! สนธยาที่แดงด้วยความกำหนัดกำลังละทิ้งท้องฟ้าด้วยตนเอง
4.30.46
रात्रिः शशाङ्कोदितसौम्यवक्त्रा
तारागणोन्मीलितचारुनेत्रा।
ज्योत्स्नांशुकप्रावरणा विभाति
नारीव शुक्लांशुकसंवृताङ्गी ॥ ४.३०.४६ ॥
ราตรีที่มีใบหน้างามขึ้นพร้อมจันทร์ มีดวงตาอันงามผลิบานด้วยฝูงดาว คลุมด้วยผ้าแสงจันทร์ รุ่งเรืองอยู่ดุจสตรีที่กายคลุมด้วยผ้าขาว
4.30.47
विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वा
प्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः ।
नभः समाक्रामति शीघ्रवेगा
वातावधूता ग्रथितेव माला ॥ ४.३०.४७ ॥
ฝูงนกกระเรียนอันงดงาม ยินดีหลังกินเมล็ดข้าวสุกงอม บินผ่านท้องฟ้าอย่างรวดเร็ว เหมือนพวงมาลัยที่ร้อยเรียงกันและถูกลมพัดไหว
4.30.48
सुप्तैकहंसं कुमुदैरुपेतं
महाह्रदस्थं सलिलं विभाति।
घनैर्विमुक्तं निशि पूर्णचन्द्रं
तारागणाकीर्णमिवान्तरिक्षम् ॥ ४.३०.४८ ॥
น้ำในทะเลสาบใหญ่ มีหงส์ตัวเดียวหลับอยู่ และมีดอกบัวสายเต็มไปหมด ส่องแสงเหมือนท้องฟ้าในยามราตรีที่ปลอดเมฆ มีพระจันทร์เต็มดวงและดาวนับหมื่นประดับอยู่
4.30.49
प्रकीर्णहंसाकुलमेखलानां
प्रबुद्धपद्मोत्पलमालिनीनाम्।
वाप्युत्तमानामधिकाद्य लक्ष्मी-
र्वराङ्गनानामिव भूषितानाम् ॥ ४.३०.४९ ॥
ความงามของสระน้ำอันประเสริฐ ที่มีหงส์กระจายอยู่และสายคาดเอวสั่นไหว และสวมพวงมาลัยของดอกบัวที่บานแล้วและดอกอุบล ดุจความงามของสตรีผู้ประเสริฐที่ประดับตกแต่งแล้ว ซึ่งยิ่งกว่าความงามเดิมเสียอีก
4.30.50
वेणुस्वरव्यञ्जिततूर्यमिश्रः
प्रत्यूषकालेऽनिलसम्प्रवृत्तः।
सम्मूर्छितो गर्गरगोवृषाणा-
मन्योन्यमापूरयतीव शब्दः ॥ ४.३०.५० ॥
ในยามรุ่งอรุณ เสียงที่ลมพัดให้เคลื่อนไป ปนกับเสียงเครื่องดนตรีที่ออกมาเป็นเสียงขลุ่ย ผสานกับเสียงกลองการครและเสียงวัวและโคตัวผู้ ดูราวกับว่าแต่ละเสียงเติมเต็มซึ่งกันและกัน
4.30.51
नवैर्नदीनां कुसुमप्रहासै-
र्व्याधूयमानैर्मृदुमारुतेन।
धौतामलक्षौमपटप्रकाशैः
कूलानि काशैरुपशोभितानि ॥ ४.३०.५१ ॥
ริมฝั่งแม่น้ำประดับด้วยหญ้ากาศที่โยกไหวตามลมอ่อน แวววาวดุจผ้าไหมขาวบริสุทธิ์ที่ซักแล้ว ราวกับแม่น้ำกำลังยิ้มด้วยดอกไม้ใหม่
4.30.52
वनप्रचण्डा मधुपानशौण्डाः
प्रियान्विताः षट्चरणाः प्रहृष्टाः।
वनेषु मत्ताः पवनानुयात्रां
कुर्वन्ति पद्मासनरेणुगौराः ॥ ४.३०.५२ ॥
ผึ้งหกขาทั้งหลายดุร้ายในป่า ติดในการดื่มน้ำผึ้ง ยินดีอยู่กับคู่ของตน มีสีเหลืองดุจละอองเกสรดอกบัว มึนเมาอยู่ในป่า บินตามลมไปตามพงไพร
4.30.53
जलं प्रसन्नं कुसुमप्रहासं
क्रौञ्चस्वनं शालिवनं विपक्वम्।
मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्रः
शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम् ॥ ४.३०.५३ ॥
น้ำใส ดอกไม้ที่ดูเหมือนหัวเราะ เสียงนกเครียน ทุ่งข้าวสาลีที่สุกงอม ลมอ่อน และพระจันทร์ที่ปราศจากมลทิน ล้วนประกาศว่าฤดูฝนได้ผ่านพ้นไปแล้ว
4.30.54
मीनोपसंदर्शितमेखलानां
नदीवधूनां गतयोऽद्य मन्दाः।
कान्तोपभुक्तालसगामिनीनां
प्रभातकालेष्विव कामिनीनाम् ॥ ४.३०.५४ ॥
ย่างก้าวของแม่น้ำซึ่งเปรียบเหมือนสตรี มีสายคาดเอวที่ปลาเผยให้เห็น บัดนี้ช้าลง ดุจสตรีผู้เดินเนิบช้าในยามรุ่งอรุณ เมื่อถูกคนรักชื่นชมแล้ว
4.30.55
सचक्रवाकानि सशैवलानि
काशैर्दुकूलैरिव संवृतानि।
सपत्ररेखाणि सरोचनानि
वधूमुखानीव नदीमुखानि ॥ ४.३०.५५ ॥
ใบหน้าของแม่น้ำ มีเป็ดเหลืองและตะไคร่น้ำ ปกคลุมด้วยหญ้ากาศและผ้าไหม มีลายจากใบไม้ และประดับด้วยสีเหลืองอ่อน ดูดุจใบหน้าของเจ้าสาวทั้งหลาย
4.30.56
प्रफुल्लबाणासनचित्रितेषु
प्रहृष्टषट्पादनिकूजितेषु।
गृहीतचापोद्यतदण्डचण्डः
प्रचण्डचापोऽद्य वनेषु कामः ॥ ४.३०.५६ ॥
ในป่าที่งดงามด้วยคันธนูดอกไม้ และดังก้องด้วยเสียงผึ้งยินดี บัดนี้กามเทพได้ถือคันธนูอันดุร้ายขึ้นแล้ว
4.30.57
लोकं सुवृष्ट्या परितोषयित्वा
नदीस्तटाकानि च पूरयित्वा।
निष्पन्नसस्यां वसुधां च कृत्वा
त्यक्त्वा नभस्तोयधराः प्रणष्टाः ॥ ४.३०.५७ ॥
เมฆที่พาน้ำมาได้ให้โลกเปี่ยมด้วยฝนดี เติมแม่น้ำและสระให้เต็ม ทำให้แผ่นดินมีพืชผลงอกงาม แล้วก็ละทิ้งท้องฟ้าและหายไปแล้ว
4.30.58
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः।
नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥ ४.३०.५८ ॥
แม่น้ำฤดูสารท ค่อย ๆ เผยให้เห็นหาดทรายของตน ดุจสตรีที่เขินอายในการร่วมรักครั้งใหม่ ค่อย ๆ เผยสะโพกของตน
4.30.59
प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुरराभिविनादिताः।
चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥ ४.३०.५९ ॥
โอ้ผู้อ่อนโยน ทะเลสาบเหล่านี้มีน้ำใส ดังก้องด้วยเสียงนกเหยี่ยวแม่น้ำ และเต็มไปด้วยฝูงเป็ดหงส์ จึงส่องแสงสุกใส
4.30.60
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज।
उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥ ४.३०.६० ॥
โอ้เจ้าชายผู้อ่อนโยน ถึงเวลาที่กษัตริย์ทั้งหลายจะเริ่มเคลื่อนไหวแล้ว บรรดากษัตริย์ผู้ผูกพยาบาทกัน ต่างปรารถนาชัยชนะด้วยกันทั้งสิ้น
4.30.61
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज।
न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं च तथाविधम् ॥ ४.३०.६१ ॥
โอ้เจ้าชาย นี่คือการเดินทัพครั้งแรกของบรรดากษัตริย์ แต่ข้าพเจ้าไม่เห็นความพยายามเช่นนั้นในสุครีพ
4.30.62
असनाः सप्तपर्णाश्च कोविदाराश्च पुष्पिताः।
दृश्यन्ते बन्धुजीवाश्च श्यामाश्च गिरिसानुषु ॥ ४.३०.६२ ॥
ต้นอสนะ ต้นสปรรณะ และต้นโกวิทาระกำลังออกดอกบาน และเห็นต้นพันธุชีวะกับต้นศยามะบนเชิงเขา
4.30.63
हंससारसचक्राह्वैः कुररैश्च समन्ततः।
पुलिनान्यवकीर्णानि नदीनां पश्य लक्ष्मण ॥ ४.३०.६३ ॥
ฝูงหงส์ นกสารสะ นกจักรวาก และนกกุระ ปกคลุมหาดทรายของแม่น้ำโดยรอบ ดูเถิด ลักษมณ์
4.30.64
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः।
मम शोकाभितप्तस्य तथा सीतामपश्यतः ॥ ४.३०.६४ ॥
สำหรับข้าพเจ้าผู้ถูกความโศกเผาผลาญ และไม่ได้เห็นสีดา ฤดูฝนสี่เดือนได้ผ่านไปราวกับหนึ่งร้อยปี
4.30.65
चक्रवाकीव भर्तारं पृष्ठतोऽनुगता वनम्।
विषमं दण्डकारण्यमुद्यानमिव चाङ्गना ॥ ४.३०.६५ ॥
ดั่งนางจักรวากีที่ติดตามคู่ของนาง นางได้ตามข้าพเจ้าเข้าสู่ป่า และนางมองป่าทัณฑกะอันขรุขระราวกับเป็นสวนดอกไม้
4.30.66
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते।
कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥ ४.३०.६६ ॥
ข้าพเจ้าต้องพลัดพรากจากที่รัก ถูกความทุกข์กัดกร่อน ถูกริบราชสมบัติและถูกขับไล่ แต่พระราชาสุครีพไม่แสดงความเมตตาต่อข้าพเจ้า ลักษมณ์
4.30.67
अनाथो हृतराज्योऽहं रावणेन च धर्षितः।
दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥ ४.३०.६७ ॥
ข้าพเจ้าไร้ที่พึ่ง ถูกริบราชสมบัติ ถูกทศกัณฑ์ย่ำยี ทุกข์ยาก ห่างไกลจากบ้าน และถูกความรักครอบงำ แต่ท่านกลับมาขอที่พึ่งจากข้าพเจ้า
4.30.68
इत्येतैः कारणैः सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः।
अहं वानरराजस्य परिभूतः परंतपः ॥ ४.३०.६८ ॥
ด้วยเหตุผลเหล่านี้ ผู้อ่อนโยน ข้าพเจ้าจึงถูกสุครีพผู้มีจิตชั่วร้าย ซึ่งเป็นพระราชาแห่งวานร ดูหมิ่น โอ้ผู้เผาข้าศึก
4.30.69
स कालं परिसंख्याय सीतायाः परिमार्गणे।
कृतार्थः समयं कृत्वा दुर्मतिर्नाववुध्यते ॥ ४.३०.६९ ॥
เมื่อกำหนดเวลาสำหรับการค้นหาสีดาไว้แล้วและได้ให้สัญญาไว้ เขาผู้มีจิตใจชั่วนั้น เมื่อสมหวังแล้วก็ไม่ใส่ใจต่อสัญญานั้นอีก
4.30.70
स किष्किन्धां प्रविश्य त्वं ब्रूहि वानरपुङ्गवम्।
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ ४.३०.७० ॥
ท่านจงเข้าไปยังกิษกินธา และตามคำของข้าพเจ้า จงบอกสุครีพผู้เป็นยอดแห่งวานร ผู้โง่เขลาและหลงใหลในความสุขแบบชาวบ้านว่า
4.30.71
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम्।
आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥ ४.३०.७१ ॥
ผู้ใดให้ความหวังแก่ผู้ที่มาขอความช่วยเหลือ และแก่ผู้ที่เคยช่วยเหลือตนมาก่อน แล้วทำลายความหวังนั้นเสีย ผู้นั้นเป็นคนต่ำช้าที่สุดในโลก
4.30.72
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम्।
सत्येन परिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ ४.३०.७२ ॥
ผู้ใดยึดมั่นในถ้อยคำที่ได้กล่าวไว้ ไม่ว่าจะเป็นความดีหรือความชั่ว ด้วยความจริง วีรบุรุษผู้นั้นคือยอดแห่งบุรุษ
4.30.73
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये।
तान् मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान् नोपभुञ्जते ॥ ४.३०.७३ ॥
ผู้ที่สมหวังแล้วแต่ไม่ช่วยเหลือมิตรผู้ยังไม่สมหวัง แม้ผู้อกตัญญูเช่นนั้นตายไปแล้ว สัตว์กินเนื้อก็ไม่แม้แต่จะกัดกินซากของเขา
4.30.74
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे।
द्रष्टुमिच्छसि चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥ ४.३०.७४ ॥
แน่นอน ท่านปรารถนาจะเห็นรูปลักษณ์ของคันธนูทองของข้าพเจ้า ที่ข้าพเจ้าง้างขึ้นในการรบ ซึ่งงดงามดุจกลุ่มสายฟ้า
4.30.75
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे।
निर्घोषमिव वज्रस्य पुनः संश्रोतुमिच्छसि ॥ ४.३०.७५ ॥
ท่านปรารถนาจะได้ยินอีกครั้งซึ่งเสียงสายธนูอันน่าสะพรึงกลัวของข้าพเจ้า เมื่อข้าพเจ้าโกรธในสงคราม ดุจเสียงคำรามของสายฟ้า
4.30.76
काममेवंगतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे।
त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥ ४.३०.७६ ॥
แม้ความกล้าหาญของเขาจะเป็นที่รู้กันดีเช่นนี้ โอ้วีรบุรุษ โอ้เจ้าชาย ตราบใดที่ท่านเป็นผู้ช่วยเหลือข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็จะไม่มีความกังวลใดเลย
4.30.77
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरंजय।
समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥ ४.३०.७७ ॥
โอ้ผู้พิชิตเมืองของศัตรู ยอดแห่งวานรผู้สำเร็จความประสงค์แล้ว ย่อมไม่ระลึกถึงเวลาที่กำหนดไว้ อันเป็นเหตุให้การกระทำนี้เริ่มขึ้น
4.30.78
वर्षाः समयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः।
व्यतीतांश्चतुरो मासान् विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३०.७८ ॥
เจ้าแห่งวานรได้สัญญาว่าฤดูฝนเป็นเวลาที่กำหนดไว้ แต่สี่เดือนได้ผ่านไปแล้ว และเขาผู้เพลิดเพลินอยู่กับความสุขก็ไม่รับรู้เลย
4.30.79
सामात्यपरिषत्क्रीडन् पानमेवोपसेवते।
शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥ ४.३०.७९ ॥
สุครีพเล่นสนุกกับเหล่าอำมาตย์และที่ประชุมของตน มุ่งแต่การดื่มเท่านั้น และไม่แสดงความเมตตาต่อพวกเราผู้ทุกข์ระทมด้วยความโศก
4.30.80
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वीर महाबल।
मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैनमिदं वचः ॥ ४.३०.८० ॥
โอ้วีรบุรุษ โอ้ผู้มีพลังมหาศาล ท่านจงไปบอกสุครีพ จงกล่าวถ้อยคำนี้แก่เขา เพื่อให้เขาได้รู้จักรูปลักษณ์แห่งความโกรธของข้าพเจ้า
4.30.81
न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ ४.३०.८१ ॥
ทางที่วาลินถูกฆ่าและไปนั้นไม่คับแคบเลย สุครีพเอ๋ย จงยืนมั่นอยู่ในเวลาที่กำหนดไว้ อย่าเดินตามทางของวาลิน
4.30.82
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया।
त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥ ४.३०.८२ ॥
ในการรบ เราเพียงผู้เดียวได้สังหารวาลินด้วยลูกศรเพียงดอกเดียว แต่ท่านผู้ได้ล่วงละเมิดความจริง เราจะฆ่าท่านพร้อมทั้งญาติพี่น้องของท่าน
4.30.83
यदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ।
तत् तद् ब्रूहि नरश्रेष्ठ त्वर कालव्यतिक्रमः ॥ ४.३०.८३ ॥
เมื่อกิจการได้จัดการไว้อย่างนี้แล้ว โอ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ จงบอกสิ่งที่เป็นประโยชน์ทุกอย่างไปเถิด โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ จงรีบเร่งเถิด อย่าให้เวลาล่วงไปเลย
4.30.84
कुरुष्व सत्यं मम वानरेश्वर
प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम्।
मा वालिनं प्रेतगतो यमक्षये
त्वमद्य पश्येर्मम चोदितः शरैः ॥ ४.३०.८४ ॥
โอ เจ้าแห่งลิง จงทำตามสัญญาที่มีต่อเรา โดยพิจารณาถึงธรรมอันนิรันดร์ อย่าไปสู่สำนักยมราชเป็นวิญญาณผู้ล่วงลับเช่นวาลินเลย วันนี้ท่านเองก็จะได้เห็นสิ่งนั้น ด้วยลูกศรของเราที่ถูกส่งไปดังนี้
4.30.85
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं
लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम्।
चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा
हरीश्वरे मानववंशवर्धनः ॥ ४.३०.८५ ॥
ผู้เพิ่มพูนวงศ์ตระกูลมนุษย์ ผู้มีเดชรุ่งโรจน์อย่างร้ายกาจ เมื่อได้เห็นพี่ชายผู้เป็นใหญ่กว่าตนกำลังคร่ำครวญด้วยความทุกข์ระทม ความโกรธของพระองค์ก็พลุ่งขึ้นอย่างรุนแรง แล้วพระองค์ก็ตั้งจิตตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยวต่อเจ้าแห่งหมู่ลิง